 يلهث، يأكل الثرى من العطش، فقال الرجل لقد بلغ هذا الكلب من العطش مثل الذي كان بلغ بي، فنزل البئر فملأ خُفَّهُ (حذاءه) بالماء، ثم أمسكه بفيه (بفمه)، فسقى الكلب، فشَكَرَ اللهُ له، فَغَفَر له)
يعني: "در اثنايي که مردي در راهي مي رفت سخت تشنه شد، و چاهي را ديد در آن فرو شد و آب آشاميد، و بعد از آن بيرون شد، ناگهان سگي را ديد که از شدت تشنگي زبان از کامش برآمده بود، از تشنگي خاک را مي خورد. با خود گفت: اين سگ هم مثل من تشنه شده، پس به چاه درآمده كفش خود را پر آب کرده آنرا به دهان خود گرفت، از چاه بالا آمده و سگ را سيراب کرد، خداوند مزد اين عمل را داد و او را آمرزيد. گفتند: يا رسول الله، آيا در کمک کردن به چارپايان پاداش داده مي شود؟
آن حضرت صلي الله عليه و سلم: (في كل ذات كبد رطبة أجر (يقصد أن في سقي كل كائن حي ثوابًا) [بخاري] يعني: "در هر جگر تازه اي پاداش است.(منظور آنست كه سيراب نمودن هر موجود زنده اي داراي ثواب مي باشد.) "

* شفقت و مهرباني به چه معني است؟
منظور از رحمت و مهرباني، شفقت و دلسوزي و بخشش است. مسلمان دلي مهربان داشته و به داد ستمديدگان مي رسد. سزاوار است انسان مسلمان در نيکوکاري پيشقدم بوده و به نيازمندان کمک نمايد، دلسوز فقرا و نيازمندان باشد و اشکهاي يتيمان را پاک کرده، به آنان نيکي کرده و شادي وارد قلب هاي آنان نمايد. 
شاعر ميگويد :
«اي پسرم بر همگان رحم كن و كس را
جز به نگاه لطف و محبت منگر
حرمت بزرگان بدار و مهر با كوچكتران ورز 
وانگه در همه خلق حق آفريدگار پاس دار» 

ارحم بُنَي جمـيــع الخـلـق كُلَّـهُـمُ
وانْظُرْ إليهــم بعين اللُّطْفِ والشَّفَقَةْ
وَقِّــرْ كبيـرَهم وارحم صغيـرهــم
ثم ارْعَ في كل خَلْق حقَّ مَنْ خَلَـقَـهْ

رحمت خداوند:
خداوند متعال مي فرمايد: {كتب ربكم على نفسه الرحمة} [انعام: 54] يعني: "پروردگارتان رحمت را بر خود مقرر كرده." همچنين مي فرمايد: {فالله خير حافظ وهو أرحم الراحمين} [يوسف: 64] يعني: "پس خدا بهترين نگهبان است و اوست مهربانترين مهربانان." 
ما همگي پيوسته در آغاز کارهايمان تکرار ميکنيم: (بسم الله الرحمن الرحيم) و پيامبر صلى الله عليه و سلم فرموده اند: (لما خلق الله الخلق كتب عنده فوق عرشه: إن رحمتي سبقت غضبي) [متفق عليه] يعني: " هنگامي که خداوند مخلوقات را آفريد، در کتابي نوشت، آن کتاب بالاي عرش نزد او وجود دارد: هر آيينه رحمتم بر غضبم سبقت نموده است."
رحمت خداوند سبحان گسترده است و كسي جز خود او كراني براي آن نمي شناسد و خداوند مي فرمايد: {ورحمتي وسعت كل شيء فسأكتبها للذين يتقون} [اعراف: 156] يعني: " و رحمتم همه چيز را فرا گرفته است و به زودى آن را براى كسانى كه پرهيزگارى مى‏كنند مقرر مى‏دارم." 
از پيامبر صلى الله عليه و سلم نقل شده است كه: (جعل الله الرحمة مائة جزءٍ، فأمسك تسعة وتسعين، وأنزل في الأرض جزءًا واحدًا، فمن ذلك الجزء تتراحم الخلائق؛ حتى ترفع الدابة حافرها عن ولدها خشية أن تصيبه) [متفق عليه] يعني: "خداوند رحمت را صد جزء نموده، که نود و نه جزء را نزد خود نگهداشته و يکي را در زمين فرستاده. پس بدليل همين جزء مخلوقات با همديگر رحم مي کنند، حتي که چارپا قدم خود را از فرزندش برمي دارد از ترس اينکه مبادا به او ضرري رسد."

رحمت و مهرباني رسول خدا صلي الله عليه و سلم:
مهرباني ودلسوزي از بارزترين اخلاق نبي اکرم صلي الله عليه و سلم است، و خداوند در قرآن کريم از عطوفت پيامبر تعريف کرده و مي فرمايد: {لقد جاءكم رسول من أنفسكم عزيز عليه ما عنتم حريص عليكم بالمؤمنين رءوف رحيم} [توبة: 128] يعني: " قطعا براى شما پيامبرى از خودتان آمد كه بر او دشوار است‏شما در رنج بيفتيد به [هدايت] شما حريص و نسبت به مؤمنان دلسوز مهربان است." 
همچنين خداوند متعال در مورد حضرت محمد صلي الله عليه و سلم مي فرمايد: {و ما أرسلناك إلا رحمة للعاملين} [انبياء: 107] يعني: " و تو را جز رحمتى براى جهانيان نفرستاديم." و مي فرمايد: {فبما رحمة من الله لنت لهم ولو كنت فظًا غليظ القلب لانفضوا من حولك} [آل عمران: 159] يعني: " پس به [بركت] رحمت الهى با آنان نرمخو [و پرمهر] شدى و اگر تندخو و سختدل بودى قطعا از پيرامون تو پراكنده مي شدند..."
* حضرت عايشه رضي الله عنها درمورد مهرباني پيامبر اکرم بيان ميکند و مي فرمايد: (ما ضرب رسول الله صلى الله عليه وسلم بيده خادمًا له قط ولا امرأة) [أحمد] يعني: "رسول خدا صلي الله عليه و سلم هرگز دستش را براي زدن غلام و يا يكي از زنان بلند نكرد."
رسول خدا به هنگام وفات پسرش ابراهيم او را بوسيده و چشمانش آن حضرت صلي الله عليه و سلم اشکبار گرديد؛ عبدالرحمن بن عوف با تعجب پرسيد: شما هم يا رسول الله؟! رسول خدا صلى الله عليه وسلم فرمود: (يابن عوف، إنها رحمة، إن العين تدمع، والقلب يحزن، ولا نقول إلا ما يرضي ربنا، و إنا بفراقك يا إبراهيم لمحزونون) [بخاري] يعني: " اي پسر عوف! هر آئينه اين رحمت است و باز اشک ريخت و فرمود: همانا چشم اشک مي ريزد و دل اندوهگين مي شود ونمي گوئيم، مگر آنچه که پروردگار ما را راضي مي سازد و همانا به فراق تو اي ابراهيم ما غمگينيم.
پيامبر اکرم صلى الله عليه و سلم در نماز بود و خواست که نماز را طولاني کند، وقتي که صداي گريه کودکي را شنيد به شفقت و دلسوزي نسبت به كودك و مادرش نماز را سرعت بخشيد. پيامبر صلي الله عليه و سلم فرمود: (إني لأدخل في الصلاة، فأريد إطالتها، فأسمع بكاء الصبي فأتجوَّز لما أعلم من شدة وَجْدِ (حزن) أمه من بكائه) [متفق عليه] يعني: " چون به نماز برمي خيزم و مي خواهم که درازش کنم، ناگهان گريه ي بچه را مي شنوم و در نمازم تخفيف مي آورم، از ترس اينکه مبادا بر مادرش سختي آورم."

مهرباني و شفقت با همنوعان:
رسول خدا صلي الله وعليه وسلم فرمود: (ارحم من في الأرض، يرحَمْك من في السماء) [طبراني و حاكم] يعني: "با زمينيان مهربان باش تا آنكس كه در آسمان است با تو مهرباني ورزد."
همچنين پيامبر گرامي صلي الله وعليه و سلم فرمودند: (مثل المؤمنين في توادهم وتراحمهم وتعاطفهم؛ مثل الجسد؛ إذا اشتكى منه عضو، تداعى له سائر الجسد بالسهر والحمى) [مسلم] يعني: "مثل مسلمانها در محبت و رحمت و مهرباني شان به همديگر مانند يک جسد است، که هرگاه عضوي از آن بدرد آيد، ديگر اعضاي جسد در تب و بيدار خوابي با آن همراهي مي کنند."
فرد مسلمان در تمام کارهايش با مهر و عطوفت عمل مي كند؛ برادرش را در آنچه ناتوان از انجام آن است ياري مي دهد، دست نابينا را در راه براي دوري از خطر مي گيرد. به خدمتكاران با مهرباني رفتار مي كند؛ با نيكي کردن در حق وي و برخورد جوانمردانه با او. نسبت به والدين خود با رحمت و عطوفت رفتار مي نمايد؛ با اطاعت از آنان و نيكي با آنان و احسان و باري از دوش آنان بردارد.
فرد مسلمان به خويش رحم نموده و با نفس خويش مهربان است؛ با پرهيز از آنچه که در دنيا و آخرت به زيان مي رساند و دوري از گناهان و نزديک شدن به خداوند به وسيله عبادات و طاعات، و با خود بواسطه ي تحميل چيزي ك