ِکَ فَضْلُ اللّهِ يُؤْتِيهِ مَن يَشَاء وَاللّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ) (مائده:54)
«اي مؤمنان! هر كس از شما از آيين خود برگردد (و از ايمان به كفر بگرود) خداوند، گروهي را خواهد آورد كه دوستشان مي‌دارد و آنان هم خداي را دوست مي‌دارند. آنان، نسبت به مؤمنان نرم و فروتن هستند و در برابر كافران، سخت و نيرومند. در راه خدا جهاد مي‌كنند و از سرزنش هيچ سرزنش‌كننده‌اي هراسي به خود راه نمي‌دهند. اين هم فضل خداست؛ خداوند، آن را به هر كس كه بخواهد، عطا مي‌كند و خداوند، داراي فضل فراوان و بس آگاه است».
آري! از سيرت حسن بن علي(رض) مي‌توان صفت تواضع و فروتني را فرا گرفت. شاعر چه زيبا سروده است:
تواضـع كالنجـم لاح لنـاظـر	علي صفحات الماء و هو رفيع
ولا تك كالدخان يعلو بنفسه	علي طبقات الجو و هو وضيع(3) 
ترجمه: «همچون ستاره، متواضع باش كه با وجود آن‌همه رفعت، بر روي سطح آب مي‌تابد و نمايان است و مانند دود، مباش كه هرچند به بالا مي‌رود و اوج مي‌گيرد، اما همچنان پست و فرومايه است».
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) حياة الإمام الحسن بن علي (1/291)
2) صلاح الأمة في علو الهمة (5/437).
3) الأخلاق بين الطبع و التطبع، ص128.رسول‌خدا(ص) بارها در حضور مردم، به بيان منزلت و جايگاه والاي حسن بن علي(رض) پرداخت. چنانچه در روايات بسياري، اين فرموده‌ي رسول‌خدا(ص) درباره‌ي حسن(رض) نقل شده كه: (إنّ ابني هذا سيّد) يعني: «اين فرزندم، سرور و آقاست». ابن عبدالبر رحمه‌الله مي‌گويد: روايات صحيح، در زمينه‌ي اين حديث رسول‌خدا(ص) در مورد حسن بن علي(رض) به حد تواتر رسيده كه فرموده است: (إنّ ابني هذا سيّد و عسي الله أن يبقيه حتّي يصلح بين فئتين عظيمتين من المسلمين)(1)  يعني: «اين فرزندم، سيد و آقاست؛ چه‌بسا خداوند، او را نگه دارد تا او را واسطه‌ي صلح و سازش دو گروه بزرگ از مسلمانان بگرداند».
در روايت جابر بن عبدالله(رض) آمده است كه رسول‌خدا(ص) فرمود: (إن ابني هذا سيد و ليصلحنّ الله به بين فئتين من المسلمين)(2)  يعني: «اين فرزندم، سيد و آقاست؛ و خداوند، او را واسطه‌ي صلح و سازش دو گروه بزرگ از مسلمانان خواهد گرداند».
سعيد بن ابي سعيد مي‌گويد: با ابوهريره(رض) نشسته بوديم كه در همين اثنا حسن بن علي(رض) آمد و به جمع ما سلام كرد و ما، جواب سلامش را داديم. اما ابوهريره(رض) متوجه آمدن حسن(رض) نشد. حسن(رض) راهش را گرفت و رفت. به ابوهريره(رض) گفتيم: اين، حسن بن علي(رض) بود كه به ما سلام كرد. ابوهريره(رض) بلافاصله برخاست و خود را به حسن(رض) رساند و گفت: اي سرورم! به ابوهريره(رض) گفتم: چرا گفتي: اي سرورم؟ ابوهريره(رض) گفت: از رسول‌خدا(ص) شنيدم كه فرمود: «او، سرور و آقاست».(3) 
از جابر بن عبدالله(رض) روايت شده كه گفت: «هر كس، دوست دارد به سرور و آقاي جوانان بهشتي بنگرد، پس به حسن بن علي(رض) نگاه كند».(4) 
ابوسعيد خدري(رض) مي‌گويد: رسول‌خدا(ص) فرمود: (الحسن و الحسين سيّدا شباب أهل الجنّة)(5)  يعني: «حسن و حسين، سرور و آقاي جوانان بهشتي‌اند».
تعداد زيادي از صحابه(رض) خبر سيادت و آقايي حسن و حسين رضي‌الله عنهما را روايت كرده‌اند و سببش، اين است كه رسول اكرم(ص) بارها، در جمع صحابه(رض) اين منزلت والاي حسن و حسين رضي الله عنهما را بيان فرموده است.(6) 
گذشت روزها و ماه‌ها و سال‌ها، سيادت و ارجمندي حسن بن علي(رض) را به ثبوت رساند و اين مقام والا و ارجمند، زماني به اوج كمال رسيد كه آن بزرگوار با معاويه(رض) صلح نمود و امت اسلامي را متحد و يك‌پارچه گردانيد. آري! حسن(رض) شخصيتي برجسته، آقا و ارجمند بود و به همه‌ي ما اين درس ارزشمند را آموزش داد كه سيادت، به معناي رياست و چيرگي محض و خونريزي و غلبه بر ديگران و پايمال كردن حقوق انسان‌ها نيست؛ بلكه سيادت و رياست راستين و ارزشمند، عبارت است از: صيانت و پاسداري از حقوق و اموال ديگران و از ميان بردن كينه و دشمني.. حسن(رض) به‌قصد جلوگيري از ريختن خون مسلمانان با معاويه(رض) صلح نمود و بدين‌سان به اوج آقايي و سيادت رسيد؛ مقامي كه هر كس، فكر و خيال قدرت را در سرش بپروراند، بدان نمي‌رسد، هرچند در مقام قدرت و رياست باشد. به‌هر حال حسن(رض) راه صلح و سازش را در پيش گرفت و برايش ناخوشايند بود كه قطره‌ي خوني به زمين بريزد و يا مسلماني در اين راه، خراشي بردارد. قدرت و رياستي كه در راستاي حفظ و صيانت مردم نباشد، مصداق بارز طاغوت، سبك‌سري، گمراهي و جهالتي است كه چيزي جز قتل و كشتار، خفت و ويراني به دنبال ندارد و چنين قدرتمنداني، سزاوار خشم خداوند و لعنت و نفرين تاريخ مي‌گردند. آيا غير از اين است كه جاه‌طلبي و حرص و ولع قدرت و فرمانروايي، موجي از خون انسان‌ها را در طول تاريخ به راه انداخته و بسياري را به كام مرگ كشانده است؟(7) 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) بخاري (7/94).
2) طبراني در الكبير، شماره‌ي2597.
3) مستدرك حاكم‌ (3/169)؛ حاكم، آن را صحيح دانسته و ذهبي و طبراني نيز صحت آن را تأييد كرده‌اند؛ هيثمي در المجمع (9/178)، گفته است: راويان آن، ثقه هستند.
4) صحيح ابن حبان (15/421، 422)؛ ابن كثير، اين روايت را در البداية و النهاية آورده و گفته است: سندش، هيچ اشكالي ندارد.
5) الأحاديث الواردة بشأن السبطين،ص184.
6) الدوحة النبوية الشريفة، ص81.
7) مرجع پيشين، ص94.حسن بن علي(رض) زيبا و نكوروي و سپيدِ گندمگون بود و چشمان درشت و سياهي داشت؛ صورتش پرگوشت نبود، اما ريشش، انبوه بود. گردني نقره‌مانند و صاف داشت و اندامش، ورزيده بود و سينه‌اش، پهن و عريض. ميانه قامت بود؛ نه زياده از حد بلندبالا و نه بيش از اندازه كوتاه‌قد. از همه زيباتر به نظر مي‌رسيد؛ گيسواني فرخورده و مجعد داشت و خوش‌اندام بود(1)  يكي از نعمت‌هاي خداوند متعال بر حسن(رض)، اين بود كه آن بزرگوار، بيش از همه به پدربزرگش، رسول‌خدا(ص) شباهت داشت.(2)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) سير أعلام النبلاء (3/263)
2) الحسن بن علي، فتيخان كردي، ص24.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:139.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:140.txt">رد عقيده‌ي رجعت توسط حسن(رض)</a><a class="text" href="w:text:141.txt">رسيدگي به نيازهاي مردم</a><a class="text" href="w:text:142.txt">ازدواج حسن با دختر طلحه بن عبيدالله(رض)</a><a class="text" href="w:text:143.txt">ازدواج حسن(رض) با خوله بنت منظور</a><a class="text" href="w:text:144.txt">حسن(رض) مادران مؤمنان (همسران پيامبر(ص)) را نمي ديد</a><a class="text" href="w:text:145.txt">غيرت حسن(رض) نسبت به خويشاوندي‌اش با رسول‌خدا(ص)</a><a class="text" href="w:text:146.txt">نماز خواندن حسن(رض) بر جنازه‌ي اشعث بن قيس</a><a class="text" href="w:text:147.txt">رفتار حسن(رض) با كسي كه به او بدي كرد:</a><a class="text" href="w:text:148.txt">ادب و بزرگ‌منشي حسن(رض) در هم‌نشيني با ديگران</a><a class="text" href="w:text:149.txt">اخلاق نيك حسن(رض) در ميان مردم</a><a class="text" href="w:text:150.txt">تيله‌بازي حسن(رض) با دوستانش</a><a class="text" href="w:text:151.txt">پرهيز حسن(رض) از ز