----------------------------------------------------------------------------------------------
1) الهندسة العسكرية 190.
2) الهندسه العسکریه: 190.ابوعبیده راه دمشق را با این نقشه در پیش گرفت: 
ـ فرماندهی قلب سپاه با خالد بن ولید بود.
ـ سمت راست و چپ لشکر با عمرو بن عاص و خود ابوعبیده فرماندهی می‌شد.
ـ عیاض بن غنم فرمانده‌ی اسب سواران بود.
ـ شرحبیل بن حسنه فرمانده نیروهای پیاده بود.
و از آن‌جا که دیوار شهر دمشق دارای دروازه‌های محکمی بود که تنها راه نفوذ به داخل شهر بودند، مسلمانان نیروهای خود را بدین صورت تنظیم نمودند: 
ـ دسته خالد بن ولید در مقابل دروازه‌ی شرقی شهر.
ـ دسته ابوعبیده‌ بن جراح در مقابل دروازه جابیه‌.
ـ دسته عمرو بن عاص در مقابل دروازه توما.
ـ دسته شرحبیل در مقابل دروازه فرادیس.
ـ دسته یزید بن ابی سفیان در مقابل دروازه‌ی کوچک شهر.
رومیان چنین می‌پنداشتند که مسلمانان نخواهند توانست محاصره را ادامه بدهند. به ویژه در روزهای زمستانی، غافل از این که مسلمانان دارای باورهای راستین و محکم و اراده‌های فولادین بوده و در مقابل سختیها مقاومت خواهند کرد. فرمانده‌ی مسلمانان کلیساهای متروک غوطه و منازل خالی فراریان آن‌جا را جهت استراحت لشکر خود اشغال نمود و مجاهدین اسلام به نوبت در آن‌جا به استراحت می‌پرداختند و این برنامه‌ریزی به آن‌ها کمک می‌کرد تا مدت زیادی را به ادامه‌ی محاصره‌ی دمشق سپری نمایند.(1) 
مسلمانان به این حد اکتفا نکردند، بلکه به کمک تاکتیکهای مختلف رزمی تلاش می‌نمودند تا تدابیر حفاظتی دشمن را خنثی نموده و به نحوی از آن عبور نمایند. چنان که خالد بن ولید مکان مناسبی را اختیار نمود که دارای آب فراوان و راه‌های نفوذی بود و با نیروهای تحت فرمان خود به تهیه نمودن ریسمان و ساختن آن به شکل نردبان پرداخت. از قضا در همان روزها در خانه‌ی امیر شهر دمشق فرزندی به دنیا آمده بود و به خالد خبر رسید که به همین مناسبت در فلان روز جشن بزرگی در خانه‌ی امیر برگزار می‌شود و همه‌ی مردم در آن شرکت می‌نمایند.
خالد بن ولید فرصت را غنیمت شمرد و در حالی که همه‌ی اهل شام حتی سربازان و نگهبانان با شرکت در جشن و مشغول شدن به خورد و نوش، پستها و مسئولیتهای خود را به فراموشی سپرده بودند در شامگاه همان روز او و قعقاع بن عمرو و مذعور بن عدی با نیروهایی که در رکاب آن‌ها بودند، دست به کار شدند و به سایر مسلمانان گفتند: هنگامی که از فراز دیوار صدای تکبیر ما را شنیدید به کمک ما بشتابید و به سوی دروازه بیایید.(2)  آن‌گاه خالد با گروه خود به وسیله‌ی دو پلی که با مشکیزه‌ها ساخته بودند از نهر عبور کرده و به دیوار رسیدند و ریسمان‌های خود را بر دیوار انداختند(3)  و قعقاع و مذعور بالای دیوار رفتند و ریسمان‌ها را محکم به دیوار گره زدند و گروه زیادی به کمک ریسمان‌ها از دیوار عبور نمودند و در گوشه‌ی داخلی دروازه گرد آمدند و تکبیر گفتند و دروازه را به زور شمشیر باز کردند و بدین صورت لشکر اسلام وارد شهر دمشق گردید و آن‌را فتح نمود.(4) 
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الهندسه العسکریه: 192
2) الهندسه العسکریه: 192 والبدایه والنهایه: (7/20)
3) الأوهاق: جمع وهق الحبل في طرفيه النشوطة.
4) الهندسه العسکریه: ص192ـ آیا دمشق به زور فتح شد یا با صلح و آشتی
در این‌باره علما اختلاف نظر دارند. بیشتر آن‌ها معتقد هستند که شهر دمشق بر اساس صلح فتح شده است و بعضی می‌گویند نیمی از لشکر با جنگ و نیمی دیگر با صلح گرفته شده است. چنان که عملکرد صحابه در تصرف نیمی از کلیسای بزرگ و واگذار نمودن نصف دیگر به نصاری بیانگر همین مطلب می‌باشد.(1) 
ـ تاریخ فتح دمشق
ابن کثیر می‌گوید: از عبارت سیف بن عمرچنین به نظر می‌رسد که فتح دمشق در سال سیزده هجری اتفاق افتاده در حالی که خود سیف و سایر مورخین تصریح نموده‌اند که دمشق در رجب سال چهارده هجری فتح شده است. (2) 
خلیفه بن خیاط می‌نویسد که ابوعبیده شهر دمشق را در ماه‌های رجب، شعبان، رمضان و شوال تحت محاصره قرار داده و در ذی قعده با آن‌ها قرارداد صلح را امضا نموده است.(3)  به هر حال مهم این است که بعد از معرکه‌ی یرموک فتح گردیده است.(4) 
ـ تطبیق برخی از تاکتیکهای جنگی
گفتنی است که در فتح دمشق مسلمانان از تاکتیکهای نوین و ابتکاری و فرصتهای پیش آمده به بهترین وجه استفاده نمودند. چنان که خالد بن ولید با کسب اطلاعات از داخل قلعه و انتخاب مکان مناسب توانست از دیوار شهر و دیگر موانع عبور نموده، اسلام را از وضعیت محاصره بیرون آورده و به وضعیت حمله و تهاجم وادار سازد. لشکر مصریها در سال 1973 میلادی از این ابتکار خالد علیه مواضع اسراییل بهره‌ جستند و توانستند با بافتن ریسمان‌ها به صورت نردبان از دیوار حائل عبور نمایند. و این بیانگر ابتکار عمل مسلمانان در فتوحات می‌باشد و معرکه‌های جدید ما با دشمنان در واقع امتداد همان ابتکار و تاکتیک پیشرفته است.(5) 
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) ترتيب وتهذيب البداية والنهاية: ص56 .
2) همان: ص55 .
3) تاریخ خلیفه: ص126 .
4) الهندسه العسکریه: ص193
5) الهندسة العسكرية ص195 .قعقاع بن عمرو چنین سرود: 

أقمنا على دار سليمان أشهراً
قصصنا إلى الباب الشرقي عنوة
أقول وقد دارت رحانا بدارهم
فلما زأدنا في دمشق نحورهم

		بخالد روما وقد حملنا بصارم
فدان لنا مستسلماً كل قائم
أقيموا لهم حر الورى بالغلاصم
وتدمر عضوا منهما بالأباهم

 «ما چندین ماه در کنار دو شهر سلیمان بن داوود اقامت گزیدیم و با رومیان در حالی که شمشیر حمل می‌کردیم، جنگیدیم و سرانجام به زور از دروازه‌ی شرقی وارد شدیم و همه تسلیم ما شدند و ...ابوعبیده فورا بعد از فتح دمشق، خالد را به سوی بقاع فرستاد و او آن‌را فتح نمود. همچنین دسته‌ای از مسلمانان را به ناحیه‌ای اعزام داشت. در کنار چشمه‌ی معروف به میسنون با رومی‌ها برخورد کردند. فرمانده‌ی رومیان مردی به نام سنان بود. او از گردنه بیروت بر مسلمانان یورش برد و تعدادی از آنان را به قتل رسانید. آن چشمه بعداً به نام عین الشهداء معروف گردید. همچنین ابوعبیده، یزید بن ابی سفیان را بر دمشق گمارد. یزید، دحیه بن خلیفه را به سوی «تدمر» و ابوزهراء قشیری را به سوی «بثینیه» و «حوران» فرستاد. ابوزهراء مناطقی که مسئولیت آن‌ها به او سپرده شده بود را بر اساس صلح با ساکنان آن‌ها فتح نمود. و از طرفی شرحبیل بن حسنه تمام سرزمین اردن را با زور فتح کرد. به جز طبریه را که ساکنان آن از در صلح وارد شدند. خالد نیز بر سرزمین بقاع پیروز شد اما با ساکنان بعلبک صلح نمود و با آنان عهد نامه‌ای امضا کرد.جابر بن عبدالله(رض) می‌گوید: رسول خدا(ص) صفحه‌ای از تورات را در دست عمربن خطاب(رض) دید و فرمود: 
(يا بن الخطاب؟ لقد جئتكم بها بيضاء نقية، لو كان موسى حيا‌ً ما وسعه إلا اتباعي وفي رواية: أن لو كان موسى حياً ثم اتبعتموه وتركتموني لضللتم).(1) 
«ای پسر خطاب! آیا سرگردان و 