ز عمربن خطاب معروف است که می‌گفت: من فرماندارن و کارگزاران خود را نمی‌فرستم تا شما را مورد ضرب و شتم قرار دهند و اموال شما را حیف و میل کنند، بلکه آن‌ها را می‌فرستم تا به شما دینتان و سنت پیامبرتان را بیاموزند. (3) 
همچنین به فرمانداران خود می‌گفت: من شما را بر مردم گمارده‌ام تا آن‌ها را قرآن بیاموزید و نماز را برایشان اقامه کنید.(4)  و عمر(رض) برای این منظور مجموعه‌ای از آموزگاران را به شهرهای مختلف اسلامی‌ فرستاد که مدارس مهم علمی تأسیس کردند.
ـ اقامه‌ی نماز
عمربن خطاب به فرمانداران و کارگزاران دولت خود می‌نوشت که مهم‌ترین وظیفه‌ی شما برپاداشتن نماز است، اگر کسی آن‌را حفاظت کرد دین خود را حفاظت کرده است و اگر کسی آن‌را از دست داد، پس چیزهای دیگر را راحت‌تر از دست خواهد داد. (5) 
همچنین همیشه والیان خود را خاطرنشان می‌ساخت که نماز را برپا دارند و به مردم قرآن و علم دین بیاموزند(6)  و گاهی در برخی از مناطق فرد خاصی را به عنوان مسئول اقامه‌ی نماز و فرمانده‌ی جنگی معرفي می‌کرد و او را امیر نماز و جنگ می‌نامیدند؛ چنان که مسئولیت برگزاری نماز و جنگ در کوفه بعهده‌ی عمار بن یاسر بود و مسئولیت قضاوت و بیت المال به‌ عهده‌ی عبدالله‌ بن مسعود بود(7) . بر همین اساس فقهای اسلام در باب سیاست شرعی متذکر شده‌اند که یکی از وظیفه‌های مهم و اساسی فرمانروای مسلمان برگزاری نماز است که حاوی فواید دینی و اخروی بی شماري می‌باشد. (8) 
ـ حفاظت دین و اصول آن
عمرفاروق به حفاظت دین بر اساس اصول صحیحی که طبق آن بر رسول خدا نازل شده بود، اهمیت ویژه‌ای قایل بود. بنابراین تلاش می‌نمود تا سنتهای صحیح رسول خدا احیا و بدعتها نابود بشوند. چنان که دستور به تبعید مردی داد که آیات متشابه قرآن را زیر و رو می‌کرد و هر جا بیان می‌نمود(9) . عمربن خطاب در ماه رمضان نماز تراویح را بر اساس سنت رسول خدا با جماعت احیا نمود(10) . و به ابوموسی اشعری نوشت: به من خبر رسیده است که گروهی از مردم آن ناحیه سخنانی شبیه سخنان زمان جاهلیت بر زبان می‌آورند این گونه افراد را به سزای عملشان برسان تا متفرق شوند.(11) 
ـ تأسیس مساجد
برخی آمار نشان می‌دهد که در زمان عمربن خطاب فقط در بلاد عربی حدود 4000 مسجد ساخته شد و والیان دوران ایشان مشغول به ساخت و ساز و تأسیس مساجد در نواحی مختلف کشور اسلامی بودند از جمله عیاض بن غنم که مساجد بی‌شماری در نواحی مختلف شبه جزیره تأسیس نمود.(12) 
ـ رسیدگی به امور حج
والیان دوران خلافت عمربن خطاب (رض) موظف بودند تا به امور حج رسیدگی کنند یعنی برای سفر به حج، کاروان‌ها را تنظیم و امیر هر کاروان و روز حرکت را نیز مشخص کنند و مسايل امنیتی حجاج را نیز در نظر داشته باشند. بر همین اساس فقها متذکر شده‌اند که یکی از وظايف امیر و حاکم شهر، پرداختن به مسأله حج و فراهم نمودن امکانات آن برای رعیت می‌باشد. (13) 
ـ اجرای مجازات شرعی
عمرو بن عاص بر یکی از فرزندان عمربن خطاب در مصر حد شرعی اجرا کرد و بعد خود عمر(رض) نیز فرزندش را به خاطر تأدیب، تازیانه زد که گفته می‌شود در اثر آن فرزندش درگذشت.(14) 
در ابتدا والیان در مسایل قصاص و غیرهع بدون اجازه‌ از خلیفه‌ حکم قاتل را صادر می‌کردند تا این که عمربن خطاب به آن‌ها نوشت: کسی را بدون اجازه‌ی من به قتل نرسانید.(15)  از آن پس آن‌ها حکم قتل هیچ کسی را بدون اجازه‌ی خلیفه صادر نمی‌کردند و در کل باید گفت که اجرای مجازات شرعی از وظايف والیان و خلیفه به شمار می‌رفت که حاوی مصلحتهای دینی و دنیوی بی شماری بود.(16)  
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) أعلام الموقعين (2/247).
2) سیر اعلام النبلاء (2/247)
3) السياسة الشرعية ص150 .
4) نصيحة الملوك للماوردي ص72، الولاية على البلدان (2/65).
5) الطريقة الحكمية ص240، الولاية على البلدان (2/67).
6) نصيحة الملوك ص72 .
7) الأحكام السلطانية ص33 .
8) الولاية على البلدان (2/67).
9) همان: (2/68).
10) الولاية على البلدان (2/68).
11) موسوعة فقه عمربن الخطاب ص133 .
12) فتوح البلدان (2/68)
13) الأحكام السلطانية ص33 .
14) مناقب عمربن الخطاب لابن الجوزي ص240، 242 .
15) الوثائق السياسية للعهد النبوي والخلافة الراشدة ص521 .
16) الولایه علی البلدان (2/70)تأمین امنیت جامعه جزو وظايف اصلی یک زمامدار به شمار می‌رود و در این راستا باید به اموری همچون تنبیه نمودن خطاکاران و فاسقان بپردازد، چرا که وقوع جرم و جنایت در جامعه کیان ملت و حیات آن‌را تهدید می‌کند(1) . چنان که عمربن خطاب به ابوموسی نوشت: فاسقان را بترسانید و آن‌ها را متفرق سازید.(2)  و اصلاً اقامه‌ی فریضه‌ی جهاد علیه دشمنان اسلام برای همین منظور است تا در شهرهای اسلامی امنیت برقرار گردد.(3)
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1) الولاية على البلدان (2/71).
2) عیون الاخبار (1/11)
3) الولایه علی البلدان (2/71)در یک بررسی کوتاه از امرا و والیان دوران خلافت ابوبکر و عمر(رض) با نام شخصیتهايی بر می‌خوریم که نقش مهمی در روند فتوحات ایفا کردند. حتی شیخین برخی از امرا و والیان را به مناطقی اعزام می‌نمودند که هنوز فتح نشده بود و قرار بود که آن‌ها پس از فتح کردن آن ناحیه امیر و والی آن دیار بشوند. چنان که ابوعبیده، عمرو بن عاص، یزید بن ابی سفیان، شرحبیل بن حسنه و امراء دیار عراق مانند مثنی بن حارثه، خالد بن ولید، عیاض بن تمیم و غیره از همین قبیل امرا بودند.(1)  گفتنی است که والیان و امرای دوران خلفای راشدین علاوه بر این که حاکم و زمامدار بودند یک مجاهد تمام عیار نیز بودند و ریاستشان آن‌ها را از شرکت در جهاد و فعالیتهای جهادی مانع نمی‌شد. منابع تاریخی مهم‌ترین فعالیتهای جهادی والیان را به شرح زیر ذکر نموده‌اند: 
ـ اعزام داوطلبان به میدان جهاد.
ـ آماده کردن نیروی دفاعی.
ـ ساختن دژ و قلعه جهت حفاظت شهر. چنان که عمربن خطاب به کسانی که در شهر جیزه‌ی مصر زندگی می‌کردند دستور احداث دیوار حفاظتی داد تا از شبیخون دشمن در امان بمانند. (2) 
ـ تجسس در مورد وضعیت دشمن: چنان که از میان امراء ابوعبیده معروف به استخدام جاسوس جهت کسب اطلاع از وضعیت رومیها بود و بر اساس اطلاعات به دست آمده گاهی به عقب نشینی و استتار نیز روی می‌آورد.(3) 
ـ پرورش و آماده سازی اسبها: 
یکی از سیاستهای نظامی عمربن خطاب (رض) پرورش و آماده سازی اسبها برای جهاد در شهرهای اسلامی بود. از این‌رو عمرفاروق (رض) زمینهایی را در اختیار گروهی از مردم بصره‌ قرار می‌داد تا در آن زمینها به‌ پرورش و تولید اسب مشغول شوند.(4)  همچنان‌که‌ در دمشق نیز به‌ همین منظور زمینهایی را در اختیار گروهی از مردم آن دیار قرار داد، اما وقتی دید که‌ آن‌ها زمین مورد نظر را برای کشاورزی مورد بهره‌ قرار داده‌اند، در راستای پس‌گرفتن آن قدم نهاد و در برابر سرپیچی از امر خلیفه‌ به‌ جریمه‌ی آنان نیز دستور صادر نمود و در راستای تحقق همین هدف در كوفه چهار هزار اسب وجود داشت 