َيْکُمُ الْکُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُوْلَئِکَ هُمُ الرَّاشِدُونَ) الحجرات: ٧
«و بدانید که پیامبر خدا در میان شماست اگر در بسیاری از کارها از رأی و میل شما پیروی کند قطعاً دچار زحمت می‏شوید، لیکن خدا ایمان را برای شما دوست داشتنی گردانید و آن را در دلهای شما بیاراست و کفر و پلیدی و سرکشی را در نظرتان ناخوشایند ساخت آنان ره‭یافتگانند». خداوند در این آیه خبر می‏دهد که‭ایمان را محبوب ترین چیز در نزد آنان قرار داده است و از آنان جز کارهایی که شایسته است و با ایمان سازگار است سر نمیزند و به ‭این دلیل مستحقند که راه‭یافتگان باشند. همانگونه که ‭این آیه شریفه آن را بیان کرد، مشخص نیست این بهترین انسانها، چگونه بر اساس گمان رافضیها و خوارج مارقین کفر می‏ورزند در حالیکه آیات خداوند بر آنان تلاوت می‏شود و رسول او در میان آنان است؟ و بلکه آنان چگونه کفر می‏ورزند در حالیکه خداوند کفر را در نظر آنان ناخوشایند کرده و آنان را جز ره‭یافتگان قرار داده است؟. بنابراین خوارج نادان با این گمان خود درباره کفر عثمان، علی، طلحه، زبیر، ابن‏عباس، عائشه، عمرو بن عاص، ابو موسی اشعری، معاویه و اصحاب جمل و صفین که جز صحابه بزرگوار بودند، از راه راست منحرف شدند(13) .
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) عقیدة اهل السنة و الجماعة فی اصحابة الکرام (1157/3).
2) مقالات الاسلامیین (1/204).
3) مجموع الفتاوی (89/19).
4) الملل و النحل (1/117).
5) همان منبع (1/121).
6) المستدرک (2/294)، حاکم آن را صحیح می‏داند و ذهبی آن را قبول کرده است.
7) مسلم (4/1965).
8) فیض القدیر، مناوی (3/478).
9) عقیدة اهل السنة و الجماعة فی الصحابة الکرام (3/1160).
10) همان منبع (3/1163).
11) همان منبع (3/1163).
12) عقیدة اهل السنة فی الصحابة (3/1163).
13) همان منبع، (3/1165).<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:603.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:604.txt">1- جهل و بی اطلاعی نسبت به علوم شرعی</a><a class="text" href="w:text:605.txt">2- خواندن و مطالعه کتابها بدون معلم</a><a class="text" href="w:text:606.txt">3- کوتاهی بسیاری از علما در انجام وظایف خودشان</a><a class="text" href="w:text:607.txt">4- شیوع ظلم و حکم کردن بر اساس قوانین و ضعی</a><a class="text" href="w:text:608.txt">5- تأویل اشتباه از برخی آراء متفکران مسلمان معاصر</a><a class="text" href="w:text:609.txt">6- گسترش فساد میان مردم</a><a class="text" href="w:text:610.txt">7- عدم تزکیه نفس</a></body></html>نشانهها و گرایشات خوارج امروزه به تدریج در میان گروهها و مسلمانان ظاهر می‏شوند که به شکلها و قالبهای مختلفی از گروهها، افراد، دعوتها، حرکتها، گرایشات، شعارها، روشها، اسلوبها، مواضع، رفتارها و گرایشات فردی و گروهی و نظیر آنها به چشم می‏آیند که در هنگام آشکار شدن بذرهای اعتقادی، فکری و رفتاری خوارج نمایان می‏شوند و اعلام خطر می‭کنند(1) . از جمله‭این نشانهها سخت گیری در دین بر نفس و در فشار قرار دادن دیگران، تظاهر به علم و غرور، در رأس قرار گرفتن کم سن و سالها و بی تجربهها، کمی‏صبر، ضعف حکم، استبداد در رأی، نادان خواندن دیگران، توهین و بدگویی نسبت به علما و بدگمانی به آنان و تحقیر آنان و دوری و تنفر نسبت به آنان، تندی در برخورد با دیگران، سختی در برقراری ارتباط و تفاهم با آنان، قابلیت پراکندگی و جدایی و سهولت متهم کردن دیگران، سختی گرد هم آمدن واتحاد، تکفیر و سایر نشانه‏های غلو که مجموعه‭ای از علل و اسباب در به وجود آمدن آنها سهیم هستند:کسی که به واقعیت اکثر صاحبان گرایشات متمایل به ویژگیهای خوارج، بنگرد و در آنها تأمل کند، پی می‏برد که آنان به جهل و فهم و درک ضعیف در دین و دریافت سطحی از علوم شرعی متمایز هستند و هنگامی‏که در رأس امور مهم و مصالح بزرگ قرار می‏گیرند، بیشتر در معرض لغزشها، خلط مسائل، احکام عجولانه و مواضع بحرانی و متشنج قرار می‏گیرند(1)  چون توانایی احاطه بر فقه مصالح و مفاسد و علم به مراتب آنها، را ندارند و همچنین به آحاد نصوص مرتبط با قضایای معین جهل دارند چون منکرات عام به سیاست شرعی مرتبط نیست و این مسائل همچون طهارت، نماز، حج و احوالات شخصی که غالباً حق در آنها بر اساس دلایل مفصل استوار است، موجب بروز فتنه‏ها می‏شوند و بلکه رسیدن به علم در این گونه موارد بر این پایه‌ها استوار است: 
الف: دلایل شرعی عام و اصولی که امور زیادی در ضمن آنها قرار می‏گیرند.
ب: اهداف شرعی
ج: موازنه بین مصالح و مفاسد
د: دلایل تفصیلی
برای عموم عوام و حتی علمای کم تجربه فهم قضایای کلی و عام ممکن نیست هر چند که فهم نصوص جزئی برایشان امکان پذیر باشد و همچنین فهم مقاصد شریعت جز با استقراء مجمل نصوص و تصرفات شارع ممکن نیست. بنابراین فقه مقاصد فقهی مهم است که هر کس به آن دست نمی‏یابد بلکه جز کسی که مدارج علمی‏را پیموده باشد و بر واقعیت حال اشراف داشته و در احتمالاتی که وقوع آنها مورد ظن است، دقت نظر داشته باشد، نمی‭تواند به آن دست یابد. و موازنه بین مصالح و مفاسد احتیاج به فهم شریعت و مقاصد آن و فهم واقعیت و مراتب مفاسد و مصالح دارد و همه‭این امور جز توسط علماء دست یافتنی نیستند(2) . اگر علمای متوسط و ضعیفی که کتاب خدا و سنت رسولش را نمی‏فهمند، در رأس امور عام قرار گیرند، مسلمانان پراکنده و در امور خود دچار تفرقه می‏شوند چون اگر بزرگانی در میان عوام مردم نباشند که نظر و رأی خود را ارئه نمایند، توافق بر هیچ امری برای آنان متصور نیست، بنابراین باید به بزرگان و صاحب نظران رجوع شود.
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الخوارج، ناصر العقل،ص (27).
2) قواعد فی التعامل مع العلماء، ص (121).یکی از علتهایی که در شکل گیری تفکر غلو سهیم است، علم آموزی از راه غیر اصولی خود و رغبت و حرص شدید به علم بدون کمک هیچ معلم و یا راهنما است که جویندگان علم قبل از این که در علم به کتاب و سنت مسلّط و مطمئن گردند اقدام به استخراج نمودن احکام در مسائل سخت پیچیده می‭کنند و در نتیجه دچار لغزش می‏گردند. این حالت از جانب دو نوع از جوانان دیده می‏شود: 
جوانانی که در زندان بوده و با سختیها و شکنجه ها مواجه بوده‭اند.
جوانانی که وارد زندان نشده و در معرض سختیها و مصیبتها نبوده‭اند، که نتیجه تلخ آن آشوب فکری و بلای غلو می‏شود که مسلمانان را به سختی پراکنده و بر تفرقه و جدایی آنان می‏افزاید: و این معضل دلایلی دارد، از جمله: 
الف: روی گردانی از علماء: اهل غلو به‭این دلیل این راه و روش اشتباه را پیموده‏اند، چون عده‭ای از هوی و هوس پرستان که خود را منتسب به علم می‏دانند، برخی انحرافات را به وجود آورده‏اند، در نتیجه‭این اهل غلو به تدریج اعتماد خود را نسبت به علمای هوی و هوس پرست و سخنان آنان هر چند که حق هم باشند، از دست می‭دهند سپس سوء‏ظن بر این افراد غالب می‏گردد و دایره روی گردانی خود از علما را وسیع تر می‭کنند و علمای صادق و اهل عمل را نیز در این دایره قرار داده و اع