 انسان ها سوگند خوردن جایز نیست.

اما اینکه پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  فرمود:[ أَفْلَحَ وَأَبِيهِ إِنْ صَدَقَ]

 [به پدرش سوگند اگر راست می گوید رستگار شد][4] 

علماي حديث در مورد اين حدیث اختلاف کرده اند، بعضی آن را نپذیرفته و گفته اند: گفته شدن این کلمه از زبان پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  صحت ندارد، بنابراین اشکالی باقی نمی ماند؛ اما بنا بر قول كسي که می گوید: گفتن اين جمله از پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  ثابت است و پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  آن را فرموده، پاسخ این است که كلمـﮥ (و أبيه) كه در حديث آمده از نظر دلالت بر معني مبهم است كه در اصطلاح به آن – مُشكِل- گويند و حرمت قسم خوردن به غير نام الله از بديهيات است كه در اصطلاح به آن – مُحْكَم- گويند. بنابراين ما با دو حکمِ محکم و متشابه رو به رو هستیم و شیوة راسخان در علم این است که محکم را می گیرند و متشابه را رها می کنند.

 خداوند متعال می فرماید:[ هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آَيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آَمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا] [آل عمران:7]

(اوست که کتاب را بر تو نازل کرده است بخشی از آن آیه های محکمات است و معانی مشخص و اهداف روشنی دارند و آنها اصل و اساس این کتاب هستند و بخشی از آن آیه های متشابهات است و معانی دقیقی دارند و احتمالات مختلفی در آنها می رود و اما کسانی که در دلهایشان کژی است برای فتنه انگیزی و تأویل نادرست به دنبال متشابهات می افتند؛ در حالی که تأویل آن را جز خدا نمی داند. پس امّا آنان كه در دل كژى دارند براى فتنه جويى و طلب تأويلش از آنچه از آن كه متشابه است، پيروى مى كنند و «تأويل» آن را جز خدا [كسى ] نمى داند و راسخان در علم مى گويند: به آن ايمان آورده ايم. همه [آن از محكم و متشابه ] از نزد پروردگار ماست)

علت این که این از متشابهات است این است که در آن احتمالات زیادی می رود، شاید این فرموده پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ قبل از نهی از قسم خوردن به غير نام الله تعالي بوده است، ممکن است مخصوص پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  بوده است؛ چون شرک در حق او امکان ندارد، شاید به غیر قصد و اراده بر زبانش آمده است و از آنجا که این کلمه، آن هم نسبت آن به پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  صحت داشته باشد، همـﮥاین احتمالات را دارد، می باید محکم را بگیریم و محکم نهی از سوگند خوردن به غیر از خدا است.

اما بعضی از مردم می گویند: زبانهایشان به قسم خوردن به غیر از خدا عادت کرده اند و ترک کردنش برای آنها سخت است؛ جواب چیست؟ می گوییم: این دلیل نمی شود؛ بلکه شما بکوشید تا آنرا ترک کنید و از آن بیرون بیایید.

یادم می آید مردی را که می گفت: (به پیامبر سوگند) نهی کردم که اینطور نگو، او گفت: به پیامبر سوگند که دوباره نمی گویم، او خواست تأکید کند که دوباره آن را نمی گوید؛ اما برزبانش می آمد. پس می گوییم تا جایی که می توانی بکوش تا این کلمه را بر زبان نیاوری، چون شرک است و شرک هر چند کوچک با شد خطرناک است. حتی شیخ الاسلام ابن تیمیه رحمه الله می گوید: خداوند شرک را نمی آمرزد؛ حتی اگر شرک اصغر باشد.

 ابن مسعود رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ می گوید:[ لأَنْ أَحْلِفَ بِاللَّهِ كَاذِبًا أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أنْ أَحْلِفَ بِغَيْرِهِ صَادِقاً][5]

 از این که از روی دروغ به خدا سوگند بخورم برایم پسندیده تر است از آنکه به غیر خدا از روی راست سوگند بخورم.

 شیخ الاسلام ابن تیمیه می گوید: چون زشتی و گناه شرک از گناه کبیره بزرگتر است.[6] 

الشيخ ابن عثيمين- مجموع فتاوي و رسائل (1/176)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] مسلم (9-11).
[2] بخاری.6108. و أطرافه في (2679) ومسلم.1646-.(3)
 [3] ابوداوود.3251.وترمذی.1535. و قال: «حديث حسن» و الحاكم 4/297(7814) و صححه و وافقه الذهبي.
[4] مسلم (9-11).
[5] ابن ابی شیبة (12281)والطیرانی فی الکبیر(8902)قا ل الهیثمی فی «المجمع »(4/177)«رواه الطیرانی فی الکبیر، ورجاله رجال الصحیح»
[6] انظر:«الفروع »لابن مفلح (6/303)، بمعناه                 [8] سوگند خوردن به پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ 

س: بعضی ازمردم عادت کرده اند که به پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ سوگند می خورند و این قضیه برایشان عادی شده است، اما به آن معتقد نیستند، حکم آن چیست؟

ج: سوگند خوردن به پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  و یا دیگر مخلوقات منکر بزرگی است و از امور حرام و شرک آمیز است.

سوگند خوردن جز به خداوند به هیچ چیزی جایز نیست.

امام ابن عبد البررحمه الله می گوید: بر این که قسم خوردن به غیر خداوند جایز نیست اجماع شده است.

احادیث صحیحی از پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  روایت شده است که در آن از قسم خوردن به غیر از خدا نهی شده و این کار شرک محسوب می شود؛ چنانکه در صحیحین از پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  روایت است که فرمود: « إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ؛ فَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ أَوْ لِيَصْمُتْ»[1]

(خداوند عزوجل شما را از قسم خوردن به پدرانتان نهی می کند، پس هر کسی قسم می خورد به خدا قسم بخورد به خدا قسم بخورد یا ساکت باشد)

درعبارتی دیگر آمده است: « فَلاَ يَحْلِفْ إِلاَّ بِاللهِ »[2](پس قسم نخورد؛ مگر به خداوند)

ابوداود وترمذی با اسناد صحیح از پیا مبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  روایت نموده اند که فرمود: « مَنْ حَلَفَ بِغَيرِ اللهِفقد كَفَرَ أَوْ أشْرَكَ » (هرکس به غیر از خدا قسم بخورد، كفر يا شرک ورزیده است )[3]

در حدیث صحیح ازپیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  روایت است که فرمود: « مَنْ حَلَفَ بِالأمَانَةِ فَلَيْسَ مِنَّا »[4] (هرکس به امانت سوگند بخورد از ما نیست )

احادیث زیادی در این موضوع آمده است و مسلمین باید به غیر از خدا قسم نخورند.هیچ کس حق ندارد به غیر از خدا هر کسی که باشد قسم بخورد، هر کسی به قسم خوردن به غیر از خدا عادت کرده باشد باید خانواده و همراهانش او را از این کار باز دارند. زیرا پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  می فرماید:« مَنْ رَأى مِنْكُمْ مُنْكَراً فَلْيُغَيِّرْهُ بِيَدِهِ، فَإنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِلِسَانِهِ، فَإنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَبِقَلْبِهِ، وَذَلِكَ أضْعَفُ الإيمَانِ ».[5]

(هرکس از شما من