ْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ »[1]

« هرگاه انسان بمیرد عمل او قطع می شود مگر از سه چیز: از صدقه جاریه و علمی که از آن استفاده می شود و یا فرزند صالحی که برایش دعا می کند».

پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ دعارا در جایی بیان کرده که از عمل شخصی سخن گفته است، پس این دلیلی است بر آن که دعا برای پدر و مادر بعد از وفاتشان از صدقه دادن از سوی آنها بهتر است؛ چون اگر اینها از دعا بهتر می بودند پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ دعا را ذکر نمی کرد و همین امور را نام می برد، بلکه پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ افضل و بهتر را ذکر می کند و آن را که جایز است امّا افضل و بهتر نیست نیز گوشزد می نماید.

چنان که در حدیث سعد بن عباده رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وقتی که سعد از پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ اجازه خواست که از مادرش صدقه دهد، پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به او اجازه داد، و این اشاره به آن است که صدقه دادن جایز است؛ امّا افضل نیست. همچنین مردی آمد و گفت: یا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ « إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسُهَا وَأُرَاهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا؟ قَالَ نَعَمْ» [2] 

« مادرم ناگهان وفات یافت و به نظر من اگر فرصت حرف زدن می یافت صدقه می داد، آیا می توانم از سوی او صدقه بدهم؟ فرمود: بله»

مهم این که توصیه من به این برادر این است که به جای ادای عمره برای پدر و مادر یا صدقه دادن و امثال آن از سوی آنها برای شان به کثرت دعا کند. چون پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به همین کار راهنمایی کرده است. اما با وجود این اگر او صدقه بدهد یا عمره کند و یا قرآن بخواند و ثواب این کارها را به مادر وپدرش اهدا نماید. نمی گویم بد کرده است اما اگر پدر ومادرش عمره یا حج نکرده اند می توان گفت ادا کردن فریضه از گردن آنها از دعا برای شان افضل است. والله اعلم 

شیخ ابن عثیمین، کتاب الدعوة(5 /149،148 )
--------------------------------------------------------------------------------
[1]  مسلم 1631
[2] بخاری(1834 )، و مسلم(1353) [26] اجازه گرفتن از پدر ومادر در جهاد 

س: من جهاد را دوست دارم و عاشق آن می باشم و نمی توانم به جهاد نروم، از مادرم اجازه خواستم امّا او موافقت نکرد به خاطر این خیلی ناراحت شدم و نمی توانم از جهاد دور باشم...جناب شیخ: آرزوی من در زندگی جهاد در راه الله تعالی است، امّا مادرم موافقت نمی کند... لطفاً مرا به راهی که مناسب است راهنمایی کنید. جزاکم الله خیراً

ج: خدمت به مادرت جهاد بزرگی است از این رو توصیه ما به شما این است که در کنار مادرت باشی و به او نیکی کنی ، مگر آن که حاکم و ولی امر شما را فرمان جهاد دهد که در آن صورت باید بی درنگ به جهاد بروی ، چون پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: « وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا»[1]

« هرگاه از شما خواسته شد که به جهاد بروید، باید به جهاد بروید» 

تا وقتی که حاکم و ولی امر به شما دستور جهاد نداده است در خدمت مادرت باش و با او مهربانی و نیکی کن. بدان که نیکی کردن به مادر جهاد بزرگی است و پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نیکی به مادر را از جهاد مقدّم شمرده است. 

چنان که در حدیث صحیح از پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ روایت است که به ایشان گفته شد: ای رسول الله! صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ کدام کار بهتر است؟ فرمود: « إِيمَانٌ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ » ایمان آوردن به الله تعالی و پیامبرش گفتند: بعد از آن؟ فرمود: «بِرُّ الْوَالِدَيْنِ» نیکی کردن به پدر ومادر گفتند: پس از آن کدام کار بهتر است؟ فرمود: «الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ» جهاد در راه الله[2]

 بنابراین پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نیکی به پدر و مادر را بر جهاد مقدّم قرار داد. 

 مردی نزد ایشان صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ آمد و اجازه خواست و گفت: دوست دارم همراه شما جهاد کنم، پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به او گفت: «أَحَيٌّ وَالِدَاكَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ» آیا پدر و مادرت زنده هستند؟ گفت: بله، پیامبر فرمود: در راه خدمت به آن دو جهاد کن[3]

 در روایتی دیگر آمده است که فرمود: «ارْجِعْ إِلَيْهِمَا فَاسْتَأْذِنْهُمَا فَإِنْ أَذِنَا لَكَ فَجَاهِدْ وَإِلَّا فَبِرَّهُمَا» « نزد آنها برگرد و از آنها اجازه بگیر، و اگر به تو اجازه دادند به جهاد برو و گرنه به آن دو نیکی کن»[4]

از این رو شما به مادرت نیکی و مهربانی کن تا به شما اجازه ی رفتن به جهاد را بدهد، امّا این زمانی است که شما داوطلبانه به جهاد بروی و ولی امر به شما دستور نداده باشد.

 امّا اگر بلایی دامنگیر شما گردید به یاری الله از خود و برادرانت دفاع کن و همچنین هرگاه ولی امر به شما فرمان جهاد داد به جهاد برو گرچه مادرت رضایت نداشته باشد.

چون الله تعالی می فرماید:« يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الأرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الآخِرَةِ إِلا قَلِيلٌ (٣٨)إِلا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ (٣٩) » [توبه: 39]

« ای مؤمنان چرا هنگامی که به شما گفته می شود:(برای جهاد) در راه الله حرکت کنید، سستی می کنید و دل به دنیا می دهید؟ آیا به زندگی این جهان به جای زندگی آن جهان خوشنودید؟ تمتع و کالای این دنیا در برابر تمتع وکالای آن جهان چیز کمی بیش نیست، اگر برای جهاد بیرون نروید، الله تعالی شما را عذاب دردناکی می دهد و قومی دیگر را جایگزین شما می سازد و الله بر هر چیزی توانا است.»

پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ می فرماید: «وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا» « هرگاه از شما خواسته شد كه براي جهاد در راه الله حرکت کنید، حرکت کنید». الله تعالی همه را به آن چه دوست دارد، توفیق دهد.

 شیخ ابن باز، مجله البحوث شماره 34ص147،146
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - بخاری 1834 و مسلم 1353
[2] - بخاری 527 و مسلم 85 با اندکی تفاوت
[3] بخاری 3004 و مسلم 2549
[4] - ابوداود2530 و احمد 3/75 و ابن حبان 422 روایت ابی سعید خدری و هیثمی در مجمع الزوائد 8/138 می گوید" رواه احمد و اسناده حسن" [27] فضيلت تربيت فرزندان در اسلام

س: زنی هستم که فرزندانی پسر و دختر دارم، از آنجا که دختران همیشه در کنار من و با من هستند، آنها را خوب تربیت کرده ام؛ امّا پسران بعضی ها بزرگ هستند و نمی توانم به تربیت آنها بپر