مسرت حج كن »

 پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  به او دستور داد كه جنگ را رها كند و به همراه زنش حج نمايد، پیامبر به او نگفت: آيا زنت امنيت دارد؟ پیامبر از او نپرسید: آيا زنهايي همراه او هستند؟ و نگفت: آيا او با همسايه هاي خود همراه است؟ پس اين امر دلالت مي نمايد كه به طور كلي سفر زن بدون محرم جايز نيست. چون خطر، حتي در هواپيما پيش مي آيد؛ بيائيد با هم اين موضوع را بررسي كنيم: 

مردي كه زنش مي خواهد با هواپيما سفر كند، چه زماني زنش را بدرقه و خداحافظي مي كند و بر مي گردد؟ وقتي كه زنش به سالن انتظار فرودگاه داخل شود محرمش بر مي گردد، زن در اين سالن بدون محرم باقي مي ماند. فرض كنيم شوهر او را تا سوار شدن بر هواپيما همراهي كند، آنگاه از او خداحافظي كند، هواپيما پرواز كند، آيا ممكن نيست هواپيما از وسط راه بر گردد؟ اين احتمال هست و ممكن است هواپيما به خاطر نقص فني يا اوضاع جوي بر گردد. فرض كنيم هواپيما به راهش ادامه داد و به مقصد رسيد؛ اما فرودگاه و باندها پر بودند و يا فضاي فرودگاه براي به زمين نشستن هواپيما مناسب نبود، آنگاه هواپيما به جايي ديگر رفت، همه اين احتمالات را بايد در نظر گرفت. فرض كنيم هواپيما در وقت معین پرواز كرد و فردی قرار بود در فرودگاه به استقبال زن بیاید به خاطر كاري اضطراري نتوانست در فرودگاه حاضر شود. فرض كنيم محرم او در وقت مقرر آمد؛ اما در هواپيما چه كسي كنار اين زن مي نشيند؟ ممكن است مردي در كنارش بنشيند، و ممكن است مرد خائني باشد، كه با او بخندد و با او سخن بگويد و شوخي كند، و شماره تلفن او را بگيرد و شماره خودش را به او بدهد... آيا اين ممكن نيست؟ چه كسي از اين خطرها سالم مي ماند؟ 

از اين رو به حكمت بزرگي كه در نهي پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  از سفر زن بدون محرم، نهفته است پي مي بريم. اما ممكن است شما بگويي: پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  غيب نمي دانست، و از اختراع هواپيما آگاهي نداشت، بنابراين سخن پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  را بر مسافرت با شتر حمل مي كنيم نه سفر با هواپيما، پس زن با شتر، بدون محرم سفر نكند، چون پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  از هواپيماهايي كه مسافت طايف تا رياض را در يك ساعت و ربع طي مي كنند كه قبلاً يك ماه كامل طي كردن آن طول مي كشيد، خبر نداشت.

 پاسخ اين است كه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  غيب نمي دانست اما پروردگارش غيب مي دانست، خداوند متعال مي فرمايد: « وَنَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَانًا لِكُلِّ شَيْءٍ وَهُدًى وَرَحْمَةً وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ »[النحل-89] «و بر تو كتاب [آسمانى ] براى روشن ساختن هر چيزى و راه نمودن و رحمت و مژده دادن مسلمانان نازل كرديم»

پس من برادرانم را از اين پديده خطرناك بر حذر مي دارم، يعني سفر زن بدون محرم، همچنان كه آنها را از تنها بودن راننده با زن در ماشين حتي اگر در داخل شهر باشد بر حذر مي دارم، چون كار خطرناكي است، همچنين از تنها بودن خويشاوندان شوهر با زن در خانه بر حذر مي دارم، چون پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  فرمود: «إِيَّاكُمْ وَالدُّخُولَ عَلَى النِّسَاءِ؛ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ: يَا رَسُولَ اللَّهِ .. أَفَرَأَيْتَ الْحَمْوَ؟ قَالَ: الْحَمْوُ الْمَوْتُ» «از وارد شدن بر زنها بپرهيزيد، آنگاه مردي از انصار گفت: اي رسول خدا، خويشاوند شوهر چطور است؟ پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  فرمود: خويشاوند شوهر مانند مرگ است »[2] يعني به شدت از تنها شدن خويشاوندان شوهر با زن بر حذر داشت.

 عجيب است كه بعضي از علما گفته اند: «خويشاوند شوهر، مانند مرگ است» يعني بناچار بايد خويشاوند شوهر نزد زن برود همان طور كه مرگ به ناچار و قطعاً مي آيد. 

الشيخ ابن عثيمين- من فتاواه، إعداد: أشرف بن عبدالمقصود(2/852،853)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري(3006)، و مسلم(1341)
[2] بخاري (5232)، و مسلم(2172) [107] حكم مسافرت زن بدون محرم با هواپيما (گفتاري از شيخ ابن جبرين)

س: مشكل مسافرت زن بدون محرم با هواپيما همچنان مطرح است، برخي از علما معتقدند مسافرت زن همراه با زنان مورد اعتماد در هواپيما جايز است. برخي از علما معتقدند اين كار ناجايز است. لطفاً نظر صحيح را در اين مورد اعلام داريد.

ج: در احاديث از مسافرت زن بدون محرم نهي شده است. پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  مي فرمايد:« لَا تُسَافِرُ الْمَرْأَةُ مَسِيرَةَ ثَلَاثِ لَیَالٍ إلا مَعَ ذِی مَحرَمٍ»[1] «زن به مسافت سه شب بدون محرم سفر نكند.» در روايتي آمده:«مَسِیرَةَ یُومَینِ»[2] مسافت دو روز. و در روايتي آمده:«مَسِیرَةَ یَومٍ إلا مَعَ ذِی مَحرَمٍ»[3] مسافت يك روز.

 تمام اين احاديث دلالت مي كند كه مسافرت زن بدون محرم حرام است؛ زيرا سفر آبستن حوادث است، در مسيرهاي طولاني فاسقان و فاجران و دزدان در كمين نشسته اند تا در هر شرايطي عرصه را بر ديگران نا امن كنند، در گذشته سفر با خر و اسب و شتر انجام مي گرفت و سفرهاي دريايي نيز با كشتيهاي آن زمان انجام مي شد، پر واضح است كه مدت زمان سفر با وسايل و امكانات آن روز طولاني مي شد و كسي كه به سفر مي رفت مدت زيادي از بستگان و خانواده اش دور مي بود و در مسير سفر با مشكلات زيادي روبرو مي شد، از اين رو پيامبر خدا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  زنان را از مسافرت بدون محرم منع نمودند، حتي سفر حج و امثال آن. 

از طرفي جواز مسافرت براي زن بدون محرم در صورت ضرورت و نياز در مواردي روايت شده است، پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ عمروبن أمية الضمري را به حبشه فرستاد تا ام حبيبه را كه عقد نكاحش با رسول الله منعقد شده بود از حبشه به مدينه بياورد. (قابل ذكر است كه هيچ يك از محارم ام حبيبه با ايشان همراه نبود) همچنين زينب، دختر پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  كه شوهرش جزو اسراي غزوه بدر بود، رسول الله شوهر ايشان را آزاد نمود به اين شرط كه زينب را از مكه به مدينه بفرستد، زينب به همراه برخي از صحابه از مكه به مدينه آمد و اين سفر ده روز طول كشيد، قابل ذكر است كه محرمي با زينب همراه نبود. برخي از علماي –مالكيه-[4] اجازه داده اند كه زن مي تواند با همراهي زنان قابل اعتماد به حج فرضي برود، هر چند مسير طولاني باشد، مثل آفريقا و مغرب كه مسير آن تا عربستان يكماه يا بيشتر طول مي كشد، بايد توجه داشت زماني كه زني بدون محرم به سفر مي رود احتمال انجام فواحش و منكرات زياد است و اين احتمالات با وجود زناني قابل اعتماد در مسير سفر به حداقل مي رسد و يا كاملاً منتفي مي شود، بنابراين وجود احتمالات و گمانها مانع از انجام فريضه حج نمي شود، اما در اين زمان، شهر ها نزديك به هم هستند و سفر با امك