ه است كه پيامبر صلی الله عليه وسلم تصوير سازان را لعنت كرده است[1] و خبر داده است كه سخت‌ترين عذاب در قيامت به آنان تعلق دارد.[2] زيرا مجسمه جسمي است كه داراي سر و ديگر اعضاست و به طور كامل مشابه خلقت و آفرينش الله تعالي است.

 ولي در تصاوير نقاشي كه جسم ندارند، علما اختلاف نظر دارند كه آيا حديث، آن‌ها را نيز در بر مي‌گيرد يا خير؟ برخي معتقدند: حديث آن را نيز شامل مي‌شود. برخي معتقدند شامل نمي‌شود. ولي صحيح آن است كه حديث در برگيرنده ي اين نوع نيز هست.

زيرا مسلم حديثي را روايت مي‌كند كه علي بن ابي طالب رضي الله عنه خطاب به ابي الهياج مي‌فرمايد:« أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا تَدَعَ صُورَةً إِلَّا طَمَسْتَهُ وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ »

 «آيا تو را براي كاري كه رسول الله صلی الله عليه وسلم مرا فرستاد نفرستيم؛ هر تصويري را ديدي از بين ببر و هر قبر برآمده‌اي را ديدي هموار كن.»[3] 

در جاي ديگر به جاي تصوير، تمثال آمده است.« أَنْ لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهَا[4] ».

 وقتي پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ پرده ي تصويردار را مشاهده كرد ناراحت شد و از ورود به خانه امتناع كرد و فرمود:« إِنَّ أَهل هذه الصُّوَرِة يُعَذَّبُونَ، يُقَالُ: أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ » [5] 

(همانا سازندگان اين تصاوير عذاب مي‌شوند، به آنان گفته مي‌شود: آنچه را ساخته‌ايد زنده كنيد.)

اينجا چند مسئله است.

 مسئله اول: ساخت تصوير به شكل مجسمه كه بدون شك حرام است.

مسئله دوم: موضوع نقاشي است كه در آن اختلاف است و صحيح حرام بودن آن است.

 مسئله سوم: تصوير سازي با وسایل جديد است، مانند گرفتن عكس با دوربين كه دو نوع مي‌باشد. يك نوع، براي ظهور و آماده شدن آن نياز به دست آدمي است كه اين نوع به حرام بودن نزديك‌تر است. زيرا انسان در آن دخالت دارد و نوعي ديگر عكس فوري است و احتياج به دخالت انسان ندارد. نوع دوم در محرمات داخل نيست؛ زيرا در حقيقت فرد صورتگري نكرده است؛ زيرا تصوير به معناي داشتن فعاليت فيزيكي در امر تهيه عكس است. به اين معنا كه آن را به شكل شخصي در آورد. در حالي كه در اين نوع تصوير كاري صورت نگرفته بلكه فقط نور منعكس نموده و اين كار را انجام داده است. بنابراين شخص نابينا نيز قادر به انجام آن مي‌باشد. و مي توان در تاريكي مطلق بدون اين كه انسان در آن دخالتي داشته باشد، تهیه شود.

 ولي براي مردم فرق بين عكس و نگهداري عكس پوشيده است. و گمان مي‌كنند که هر دو يكسانند. به همين جهت فقها بين آن دو فرق گذاشته‌اند و گفته‌اند: تصوير و آنچه در آن تصوير است حرام است. تصويررا چيزي و استفاده از اشياي تصويردار را چيزي ديگر قرار داده‌اند.

 لذا مي‌گوييم: نگهداري عكس جائز نيست؛ مگر در هنگام ضرورت، يا جايي كه مورد توجه قرار نگيرد. هم‌چون عكس‌هاي روي كارتن يا بطري نوشيدني‌ها؛ زيرا عكس هدف نيست و به آن توجهي نمي‌شود. ولي آنچه به آن توجه مي‌شود و خود عكس هدف است نگهداري آن جز به ضرورت جایز نيست. بنابراين آنچه را امروز مردم انجام مي‌دهند همچون عكس يادگاري و نگهداري عكس براي بچه هاي كوچك يا عكسهاي يادگاري از مسافرتهای دوستانه جايز نيست. زيرا فرشته‌ها به خانه‌اي كه در آن عكس است داخل نمي‌شوند.

 برخي مردم مي‌گويند: در اين مسئله تناقض است، چگونه هنگام گرفتن عكس مي‌گویيد: اين تصوير نيست. و بعد معتقديد نگهداري آن جز براي ضرورت روا نيست.

 در جواب مي‌گویيم: هيچ تناقضي وجود ندارد. زيرا الآن تصوير آماده و در دسترس است؛ اگر چه با همان دوربين تهيه شده است. پس گفته مي‌شود اين عكس است و نبايد آن را نگهداري كرد.

 دليل عقلي: وقتي فرد رو به روي آينه قرار مي‌گيرد، آن چه در آينه است عكس اوست، حال آنكه باقي نمي‌ماند. لذا تصوير خواه با دست باشد يا با دوربين در حكم اين حديث داخل است.« فرشتگان به خانه‌اي كه در آن عكس است وارد نمي‌شوند.»[6]

 شيخ ابن عثيمين. كتيب ( لقاء الباب المفتوح – 2/33 – 38 )
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - بخاري (5347) – مسلم (2086)
[2] - بخاري (5347) – مسلم (2086)
[3] - مسلم ( 969)
[4] مسلم (969)
[5] - بخاري (5957) – مسلم (2107) ، (96)
[6] - بخاري (3226) – مسلم ‌(210 6)[241] حكم تصاوير غير مجسم

 س: خدمت شيخ محمد بن صالح العثيمين.

 سلام عليكم و رحمه الله و بركاته. اما بعد:..

  عكس‌هاي كوچك و بزرگ هنرپيشه هاي جهاني و قهرمانان مشهور در مراكز تجاري بسيار مشاهده مي شود. و هدف از آن‌ تبليغ انواع كالاها هم‌چون ادكلن و غيره است. وقتي به اين كار اعتراض مي‌كنيم صاحبان مراكز تجاري پاسخ مي‌دهند: كه اينها مجسمه نيستند چون فاقد سايه هستند و تشابه به خلقت و آفرينش الله تعالي نيز ندارند پس حرام نيستند. و از روزنامه ي المسلمون فتواي شما را نقل مي‌كنند مبني بر اينكه: فقط مجسمه ها حرامند و ديگر تصاوير، حرام نيستند. توضيح دهيد؟

والسلام عليكم و رحمة الله و بركاته

ج: بسم الله الرحمن الرحيم.

 و عليكم السلام و رحمه الله و بركاته.

 هركس اين فتوا را به ما نسبت دهد به طور قطع دروغ گفته است. پوشيدن لباس تصويردار خواه كوچك و خواه بزرگ و نگهداري عكس براي يادگاري را جايز نمي‌دانيم و يا ديگر موارد را جز براي ضرورت هم‌چون شناسنامه و گواهي‌نامه حرام مي دانيم. والله الموفق.

 شيخ ابن عثيمين . كتبه في 11/6/1412هـ[242] حكم عكسبرداري با دوربين و نگاه كردن تلويزيون

س: آيا عكسبرداري با دوربين جايز است؟ آيا تصاوير تلويزيوني يا مشاهده ي آن بويژه اخبار، درست است؟

ج: عكس گرفتن از جانداران و موجودات زنده با دوربين و با هر وسيله‌اي كه باشد جايز نيست. و نيز استفاده و نگهداري ازآن جايز نيست. مگر در جاهاي ضروري مانند شناسنامه يا ويزا. 

تلويزيون وسيله‌اي است كه هيچ حكمي به آن تعلق نمي‌گيرد بلكه حكم، متعلق به نحوه ي استفاده از آن است. اگر در كارهاي ناپسند هم‌چون موسيقي‌مستهجن و تحريك كننده، نمايش چهره‌هاي فتنه انگيز، انحراف افكار، دروغ، تهمت، بي ديني، پوشيدن حقيقت و فتنه انگيزي و غيره به كار گرفته  شود حرام است. اگردر كارهاي خير همچون قرائت قرآن، حق جويي، امر به معروف و نهي از منكر و .... مورد استفاده قرار گيرد جایز است. اگر به طور متناوب در هر دو كار استفاده مي‌شود چنانچه خوب و بد آن مساوي هستند و يا جانب شرّ در آن بيشتر باشد در اين صورت استفاده از تلويزيون حرام است.

 و بالله التوفيق . و صلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه و سلّم.

 انجمن دائم پژوهشهاي علمي وافتا(1/458)[243] حكم نگهداري تلويزيون و تماشاي آن 

شيخ ابن باز رحمه الله مي‌گويد: تلويزيون وسيله ي خطرناكي است و ضررش مانند سينما و حتي بيشتر از آن است. بيشتر رساله‌هاي نوشته شده در مورد تلويزيون و نظريه ي متخصصين و كارشناسان نيز گفتار كساني را تأييد مي كند كه معتقدند تلويزيون پديده ی خطرناكي است 