 قَبْرِي عِيدًا، وَلا بُيُوتَكُمْ قُبُورًا، وَصَلُّوا عَلیَّ فَإِنَّ تَسْلِيمَكُمْ يَبْلُغُنِي أَيْنَمَا كُنْتُمْ»

 « قبر مرا عيدگاه و محل تجمع قرار ندهيد و خانه‌هايتان را به قبرستان تبديل كنيد و به من درود بفرستيد؛ زيرا درودتان را به من مي‌رسانند).[2]

حديث مورد اشاره در سؤال « مَنْ صَلَّى عَلَيَّ عِنْدَ قَبْرِي سَمِعْته، وَمَنْ صَلَّى عَلَيَّ بعيدًا بُلِّغْته »[3]

 [هر كس كنار قبرم به من درود بفرستد، مي‌شنوم و هر كس از راه دور به من درود بفرستد به من مي‌رسانند]  

از ديدگاه محققان و علما ضعيف است. ابن تيميه مي‌گويد: اين حديث را كه به اعمش نسبت مي‌دهند دروغ است.

اما روايت ابو داوود كه با سند حسن، ابو هريره رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ از پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ روايت مي‌كند كه: « مَا مِنْ أَحَدٍ يُسَلِّمُ عَلَيَّ إِلَّا رَدَّ اللَّهُ عَلَيَّ رُوحِي حَتَّى أَرُدَّ عَلَيْهِ السَّلَامَ»[4]

 (هر كس به من سلام بفرستد خداوند روحم را به جسدم بر مي‌گرداند تا جواب سلام او را بدهم). چند توجيه دارد.

اول: در اين حديث به صراحت بيان نشده است كه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بطور مستقيم سلام فرد مسلمان را مي‌شنود؛ بلكه احتمال مي‌رود كه ملائكه، سلامِ مسلمان را به پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ برساند و ايشان جواب ‌دهند.

دوم: حتي اگر فرض كنيم كه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سلام فرد مسلمان را مي‌شنود، لازمه‌اش اين نيست كه دعا و نداي او را هم بشنود.

س3: آيا صدا كردن و به كمك خواستن پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در مشكلات و مصيبت‌ها از نزديك قبر ايشان و يا از دور، شرك محسوب مي‌شود يا خير؟

ج3: صدا زدن و به كمك خواستن پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بعد از مرگ ايشان در مشكلات و مصيبت‌ها، شرك اكبراست و شخص را از دين خارج مي‌كند، برابر است كه اين كمك خواستن كنار قبر پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ باشد يا از جاي. مانند اين‌كه بگويد: اي رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مرا شفا بده، گم شده ي مرا برگردان و ... و امثال اين‌ها.

الله تعالي مي‌فرمايد:« وَأَنَّ الْمَسَاجِدَ لِلَّهِ فَلا تَدْعُوا مَعَ اللَّهِ أَحَدًا (١٨)»

(و مساجد از آن الله است پس با الله كسي را نخوانيد).(جن/ 18)

و مي‌فرمايد:« وَمَنْ يَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ لا بُرْهَانَ لَهُ بِهِ فَإِنَّمَا حِسَابُهُ عِنْدَ رَبِّهِ إِنَّهُ لا يُفْلِحُ الْكَافِرُونَ (١١٧)»

 ( و هر كس معبود ديگري با الله بخواند، مسلماً هيچ دليلي بر آن نخواهد داشت؛ حساب او نزد پروردگارش خواهد بود، به يقين كه كافران رستگار نخواهند شد). (مؤمنون/ 117)

و مي‌فرمايد: «  يُولِجُ اللَّيْلَ فِي النَّهَارِ وَيُولِجُ النَّهَارَ فِي اللَّيْلِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لأجَلٍ مُسَمًّى ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ لَهُ الْمُلْكُ وَالَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ مَا يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ (١٣)إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعَاءَكُمْ وَلَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجَابُوا لَكُمْ وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ وَلا يُنَبِّئُكَ مِثْلُ خَبِيرٍ (١٤)»

 (اين است الله، پروردگار شما، حاكميت از آن اوست. وكساني را كه جز او مي‌خوانيد حتي به اندازه پوست نازك خرما مالك نيستند) (13) اگر آن‌ها را بخوانيد صداي شما را نمي‌شنوند و اگر بشنوند به شما پاسخ نمي‌گويند، و روز قيامت شرك شما را منكر مي‌شوند و هيچ كس مانند خداوند تو را با خبر نمي‌سازد.) (فاطر/14)

س4: الف) كدام درود كنار قبر پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فضيلت بيشتري دارد؟ «الصلاة و السلام عليك يا رسول الله» يا «اللهم صل علي محمد و علي آل محمد» با كلمه‌ي طلب كردن و خواستن؟

س: ب) آيا پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ به شخصي كه كنار قبر ايشان درود مي‌فرستد نگاه مي‌كند؟

س: ج) آيا پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ براي جواب سلام كسي از اصحاب يا اولياي كرام دستش را از قبر بيرون كرده است؟

ج4: الف) تا آنجا كه من اطلاع دارم از پيامبر الفاظ مشخصي براي درود فرستادن كنار قبر ايشان ثابت نيست، لذا جايز است در هنگام زيارت قبر مبارك با لفظ «الصلاة و السلام عليك يا رسول الله» و يا درود ابراهيمي «اللهم صل علي محمد و علي ال محمد كما صليت ....» درود بفرستد.

البته بهتر است كه با جمله خبري همانند بقيه اهل قبرستان درود فرستد.

ابن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما هنگام زيارت قبر پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مي‌گفت: «السلام عليك يا رسول الله، السلام عليك يا أبابكر، السلام عليك يا أبَتَاه»، سپس بر مي‌گشت.[5]

ج ب: در قرآن و احاديث صحيح پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بيان نشده است كه كسي را كه كنار قبرشان مي‌آيد مي‌بيند. اصل، نديدن پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ است مگر دليل شرعي از قرآن يا حديث، ديدن را ثابت كند.

ج: اصل كلي در مورد مردگان، پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ و ..... عدم تحرك در قبر است، همانند دراز كردن دست يا حركت ديگري. و اين مسئله كه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دستش را به طرف كسي كه بر او سلام كرده است  دراز كرده باشد؛ صحيح نيست اين وهم و تخيل است و اساس درستي ندارد.

 وبالله التوفيق. و صلي الله علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

انجمن دائم پژوهشهاي علمي و افتا (3/171،167)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - حديث پيامبر با همين لفظ دار قطني در العلل آورده است 1/231 (34) اصل حديث در بخاري 3039 – مسلم 1757 – 1761 با لفظ (لانُورَثُ، ما تَرَكنَا صَدَقَة ) روايت شده است.
[2] - تخريج این حديث در فتوي شماره 224 همين باب آمده است و همچنين الصارم المنكي ص (392)
[3] « مجموع الفتاوي » (27/241)
[4] - تخريج این حديث در فتوي شماره 225 همين باب آمده است مجموع الفتاوي ابن تيميه 1/233 - 234
[5] - عبدالرزاق در مصنف خود 6724 – ابن ابي شيبة 11793 – و جهضمي در كتاب فضل الصلاة علي النبي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ 100 – بيهقي درالكبري 1749 مجموع الفتاوي ابن تيمية 24/329 [286] پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ با روح و جسد به معراج رفته است

س1: آيا معراج پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ از مسجد الاقصي به آسمان با روح و جسم هر دو همراه بوده يا اين‌كه فقط با روح بوده؟ با دليل توضيح دهيد؟

ج1: عقيده ي اهل سنت و جماعت اين است كه سير شبانه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ از مسجد الحرام به مسجد الاقصي با روح و جسد هر دو بوده است.

 الله تعالي مي‌فرمايد:« سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الأقْصَى »

 (پاك و منزه معبودي كه بنده‌ا