بخوانيد تمام  بدن خود را) بشوئيد.»

 چنانچه هوا سرد باشدو نتواند با آب سرد غسل كند اگر گرم كردن آب برايش ممكن باشد بر او واجب است كه آب را گرم نموده و غسل كند و اگر گرم كردن آب برايش ميسر نباشد مي‌تواند بجاي غسل، تيمم كرده و نماز بخواند.

 بدليل گفتار الله تعالي كه فرموده است: [وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَلِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ] [مائده: 6]

«واگر بيمار بوديد (و در اثر بيماري نتوانستيد از آب استفاده كنيد) يا اين‌كه مسافر بوديد (و يافتن آب براي‌تان سخت بود) يا اين‌كه يكي از شما از دستشويي و قضاي حاجت برگشت يا با زنان آميزش جنسي كرديد و (در همه‌ي اين صورت‌ها آب براي غسل يا وضو) نيافتيد، با خاك پاك تيمم كنيد و با آن (خاك) بر صورت‌ها و دست‌هاي خود (تا مچ) مسح كنيد. الله نمي‌خواهد شما را در تنگنا قرار دهد، بلكه مي‌خواهد شما را از حيث ظاهر و باطن پاكيزه دارد و نعمت خود را بر شما تمام نمايد، باشد كه شكر او را بجاي آوريد».

شخصي كه جنب‌ مي شود  و آب نمي‌بيند با تيمم پاك مي‌شود و بر طهارت خود باقي مي‌ماند تا اين‌كه آب بيابد و به محض  اين‌كه آب ببيند واجب است  كه غسل كند. حديثي طولاني در صحيح بخاري از عمران بن حصين رضي‌الله عنه روايت شده كه رسول‌الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم مردي را مشاهده كردند كه در گوشه‌اي نشسته و در نماز شركت نكرده بود . رسول‌الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم از او پرسيد:[ مَا مَنَعَكَ؟] ‌«چرا در نماز شركت نكردي»؟  گفت: دچار جنابت شده‌ام و آب نيست. رسول‌الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم فرمود:[ عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ] «با خاك تيمم كن و همين برايت كافي است» وقتي‌كه آب پيدا كردند رسول‌الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم به آن شخص جنب آب داد و فرمود:[أَفْرِغْهُ علي نفسك] «با آن غسل كن»[1]

اين حديث دليلي است بر اين‌كه هرگاه تيمم كننده آب بيابد بر او واجب است كه با آن غسل كند فرقي نمي‌كند كه تيمم شخص، بخاطر جنابت باشد يا از حدث اصغر –بي‌وضو- و شخص جنب با تيمم پاك مي‌شود و تا چيزي از نواقض وضو، امثال جنابتي ديگر يا مشاهده‌ي آب، پيش نيايد بر او لازم نيست كه در هر وقتي از اوقات نماز جداگانه براي جنابت تيمم نمايد.

بلكه شخص جنب با تيمم اولي از جنابت پاك مي‌شود و براي دفعات بعدي در صورت نيافتن آب، تيمم براي حدث اصغر – بي‌وضويي- مي‌نمايد.

 شيخ ابن عثيمين – مجموع فتاوا و رسائل (11/240)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري (344)، مثل همين حديث در مسلم آمده است: (682)[70] كسي كه خاك نمي‌يابد چگونه تيمم كند؟

س: شخصي بيمار است و به آب دسترسي ندارد... آيا مي‌تواند بر ديوار و يا فرش تيمم كند؟

ج: ديوار در حكم سطح زمين است. فرقي نمي‌كند كه از سنگ ساخته شده باشد يا از خشت و گل: بنابراين مي‌توان بر ديوار تيمم كرد. ولي اگر ديوار با چوب پوشيده شده باشد. اگر غبار روي آن نشسته باشد تيمم بر آن جايز است، ولي اگر روي آن غبار نباشد تيمم بر آن جايز نيست. چون در اين صورت به هيچ عنوان در حكم سطح زمين و خاك نخواهد بود.

در مورد فرش بايد بگويم كه اگر بر آن غبار وجود داشته باشد، تيمم بر آن جايز است و اگر نباشد جايز نيست.

شيخ ابن عثيمين – مجموعه فتاوا و رسائل (11/240)[71] آيا كسي كه براي خواندن نماز نفل تيمم كرده مي‌تواند با همين تيمم نماز فرض را بخواند؟

س: آيا با تيمم براي نماز نفل مي‌توان نماز فرض خواند؟

ج: جواب اين سؤال با توضيحاتي كه در فتواهاي سابق داديم آشكار است و آن اين‌كه تيمم برطرف كننده‌ي حدث است. بنابراين شخصي كه براي نفل تيمم كرده مي‌تواند با آن نماز فرض نيز بخواند كما اين‌كه اگر براي خواندن نماز نفل وضو بگيرد، مي‌تواند نماز فرض بخواند. در ضمن اعاده‌ي تيمم با خروج وقت لازم نيست تا زماني‌كه چيزي از نواقض وضو پيش نيامده باشد.

 شيخ ابن عثيمن- مجموع فتاوا و رسائل (11/240)[72] شخصي كه تيمم كرده در اثناي نماز يا پس از اتمام آن آب مي‌بيند.

س: اگر تيمم كننده در اثناي نماز يا پس از اتمام آن آب ببيند چه كار كند؟

ج: علما در مورد مسئله‌ي مذكور اختلاف نظر دارند:

- عده‌اي قائل‌اند كه با وجود ديدن آب در اثناي نماز تيمم باطل نمي‌شود زيرا اين شخص نمازش را به گونه‌اي شروع كرد كه از لحاظ شرعي مجاز به شروع آن بوده است. بنابراين، اين شخص از نماز خارج نمي‌شود؛ مگر با دليل شرعي.

برخي ديگر گفته‌اندكه ديدن آب در اثناي نماز موجب بطلان تيمم مي‌شود. اينان از عام بودن لفظ  (فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً) [ نساء:43] «اگر آب نيافتيد- پس تيمم كنيد-»

استدلال كرده و مي‌گويند اين شخص چون آب ديده پس تيممش باطل است و نتيجتاً نمازش نيز باطل است.

همچنين از عام بودن حديث: (فَإذا وَجَدَ الْماءَ فَلْيَتَّقِ الله ولْيُمِسَّهُ بَشَرَتَهُ)[1] 

استدلال مي‌كنند و مي‌گويند: تيمم بدل از وضو است وقتي كه آب نباشد، وقتي‌كه آب يافته شود بدليت زائل شده و حكم آن نيز از بين مي‌رود؛ بنابراين اگر شخصي در حين نماز آب بيابد بايد از نماز خارج شده، وضو گرفته و از نو نماز بخواند.

آنچه كه براي من آشكار شده (والله اعلم) اين است كه نظريه‌ي دوم به صواب نزديكتر است. چنانچه پس از اتمام نماز آب بيابد اعاده‌ي نماز لازم نيست، به دليل حديثي كه ابوداود و ديگران در مورد قصه‌ي دو مردي روايت كرده‌اند كه آن دو تيمم كرده و نماز خواندند و پس از اتمام نماز آب يافتند در حالي كه هنوز وقت باقي بود؛ يكي از آنها نمازش را اعاده نكرد و ديگري وضو گرفت و مجدداً نماز خواند، وقتي‌كه خدمت پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم رسيدند، جريان را به ايشان بازگو نمودند. 

رسول الله‌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم به كسي كه نمازش را اعاده نكرده بود فرمود:[ أَصَبْتَ السّنَّة] «به سنت عمل كردي (ثواب بيشتري بردي)» و به كسي كه نمازش را اعاده كرده بود گفت:[لَكَ الأجرُ مرَّتين]«دو بار ثواب بردي»[2]

حال اگر شخصي بگويد: مي‌خواهم دو بار، ثواب كسب كنم، به او مي‌گوييم: شما در صورت اعاده‌ي نماز نمي‌توانيد دو بار ثواب كسب كنيد، چون الآن روش سنت پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم براي شما آشكار شده است و شخصي كه پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم در حق او چنين فرمود، از سنت بي‌اطلاع بود (چون تا آن وقت موردي پيش نيامده بود) بنابراين اجتهاد كرد و ثواب دو عمل را كسب نمود.

اگر كسي اعتراض كرده و بگويد: اگر مجتهد به خطا برود تنها يك ثواب كسب مي‌كند، همان‌گونه كه در حديث آمد