ز علما سؤال نماید، الله تعالي فرموده است:« فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (٤٣) »[نحل:43] ( پس از آگاهان بپرسید اگر نمی دانید).

گروهی در زمان پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بدون علم فتوا داده بودند پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فرمود: « أَلَا سَأَلُوا إِذْ لَمْ يَعْلَمُوا فَإِنَّمَا شِفَاءُ الْعِيِّ السُّؤَالُ »[1]

 ( وقتی که نمی دانستند چرا سؤال نکردند؛ همانا شفای جاهل پرسیدن است.

  پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ در حدیثی فرمودند:« مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ »[2] 

( هر کسي كه الله تعالي  در حق او اراده خیر نماید به وی فهم دین، نصیب خواهد کرد).

مردان و زنان مسلمان وظیفه دارند مسائل دینی را بیاموزند؛ در مواردی که برایشان سؤال و یا اشکال پیش می آید از علما بپرسند، بی توجه نباشند، زیرا انسانها آفریده شده اند تا الله تعالي را عبادت کنند و عبادت نیاز به علم دارد، تا زمانی که انسان در غفلت و بی توجهی به سر برد عالم نمی شود؛ بنابراین طلب علم و پرسیدن از علما لازم و ضروری است تا انسان از جهالت نجات یابد و آگاهی حاصل کند.

 ( شیخ ابن باز – مجموع فتاوی و مقالات متنوعة. 9/398) .
--------------------------------------------------------------------------------
[1] احمد (1/330) دارمی (752) ابوداود(337،336) ابن ماجه (572) حاکم (1/178) (631،630) . وحسنه الألبانی فی صحیح ابی داود(326،325)

[2] بخاری (69) مسلم (1719)[56] روش سجده‌ي تلاوت

س1: كيفيت سجده‌ي تلاوت چگونه است، در آن چند سلام وجود دارد و چه چيزي در آن خوانده مي‌شود؟

ج1: سجده‌ي تلاوت مانند سجده‌ي نماز است؛ افضل اين‌ است كه سجده‌كننده بايستد و سپس بر هفت اعضا به سجده بيفتد و تا سه بار (سُبْحانَ ربِّيَ الأعْلي) بگويد و پس از آن دعاهاي ذيل را بخواند:

«اللّهمَّ إنِّي لَكَ سَجَدْتُ وَ بِكَ أمَنْتُ، وَ لَكَ أسْلَمْتُ وَ عَلَيكَ تَوَكَّلْتُ، سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلََقَهُ وَ شَقَّ سَمْعَهُ وَ بَصَرَه بِحَوْلِهِ وَ قُوَّتِهِ، تَبَارَك اللهُ أحْسَنُ الْخَالقِيِنَ»[1]

«الهي! براي تو سجده بردم و به تو ايمان آوردم و تسليم تو شدم و بر تو، توكل نمودم، سجده برد صورتم براي ذاتي كه آن‌را خلق كرد و با توان و قدرت خود حس شنوايي و بینایی به او داد، خير و بركت الله چقدر فراوان است و او نيكوترين آفرينندگان است». 

«اللّهُمَّ اكْتُبْ لِيْ بِهَا أجْراً وَضَعْ عَنِّي بها وِزْرَاً وَ اجْعَلْهَا لِي عِندَكَ ذُخْراً، وَ تَقَبَّلْهَا مِنِّي كما تَقَبّلْتَهَا مِنْ عَبْدِكَ داوُدَ عَلِيْهِ وَ عَلَي نبيِّنَا أفْضَلُ الصّلاةِ و السّلامِ»[2]

«الهي! به خاطر اين سجده أجر و ثوابي برايم بنويس و گناهي را از من كم كن و آن‌را نزد خود براي من ذخيره گردان و آن‌را از من قبول كن همان‌گونه كه آن‌را از بنده‌ات داود قبول كردي كه بر او و بر پيامبر ما بهترين درودها و سلام‌ها باد».

بهتر اين است كه سجده‌ كننده به هنگام رفتن به سجده و بلند شدن از آن تكبير بگويد و همچون نماز سلام بدهد، ولي اگر سلام نداد اشكالي ندارد.

س2: آيا در سجده‌ي تلاوت به هنگام سجده بردن و برخاستن از آن گفتن تكبير در نماز و خارج از آن لازم است؟

ج2: بسياري از علما گفته‌اند كه حكم سجده تلاوت همچون حكم نماز است و بنابراين براي آن طهارت، سترعورت، استقبال قبله و سجده نكردن در اوقات ممنوعه را شرط قرار داده‌اند و همچنين گفتن تكبير به وقت سجده بردن و سلام دادن بعد از آن‌را الزامي دانسته‌اند، كما اين‌كه اين مسائل را در نماز شرط قرار داده‌اند.

شيخ الاسلام ابن تيميه ترجيح داده كه سجده‌ي تلاوت احكامي مانند نماز ندارد بلكه عبادتي مطلق است، زيرا أقل آن چه كه نماز ناميده مي‌شود يك ركعت است مانند يك ركعت نماز وتر. از اين رهگذر در سجده‌ي تلاوت شروط نماز وجود ندارد و حتي در اوقات ممنوعه نيز مي‌توان آن‌را ادا كرد و نيازي به تكبير و سلام گفتن هم نيست. آن‌چه كه در مورد تكبير وارد شده محمول بر استجاب است، يا كسي كه تلاوتش را از قاري قرآن شنيده باشد تا به او اقتدا كرده و سجده‌اش را ادا نمايد. يا محمول بر اين است كه آن سجده در نمازي جهري اتفاق افتاده است چون روايت شده كه رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمودند: «كانَ يُكَبِّرُ فِيْ كُلِّ خَفْضٍ وَ رَفَعٍ»[3]

«پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به هنگام هر خم شدن و بلند شدن تكبير مي‌گفت».

 پس اين حديث خم شدن و بلند شدن، سجده‌ي تلاوت را نيز دربر مي‌گيرد (در نماز)».

بسياري از علما گفته‌اند كه كافي است تنها امام به هنگام برخاستن براي خواندن آيه‌ي بعد و ادامه‌ي قرائت تكبير بگويد. ولي قول برگزيده اين است كه به خاطر عمل به عام بودن حديث در چنين حالتي بايد تكبير گفت».

س3: آيا در سجده‌ي تلاوت سلام دادن وجود دارد؟

ج3: اگر فتواي كساني را ملاك قرار دهيم كه سجده‌ي تلاوت را مانند نماز نمي دانند در صورتي كه شخص به تنهايي سجده كند نياري به سلام دادن نيست. همانگونه كه به تكبير گفتن نيازي نيست چون اينها مختص نماز هستند.

 رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده‌اند: «تحْرِيْمُهَا التّكبِيْرُ، و تَحْلِيْلُهَا التَّسْلِيْمُ»[4] 

«نماز با گفتن الله اكبر آغاز مي‌شود و با گفتن سلام تمام مي‌شود» 

 بنا بر فتواي دوم، سجده‌ي تلاوت در حكم نماز است بعد از اداي سجده سلام دهد، البته نيازي به خواندن تشهد نيست.

شيخ ابن جبرين- فتواي شماره‌ي (7560)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مسلم (771)، مسند احمد (1/102،94)، (6/217،30)، ابوداود (1414،760)، ترمذي (3425،3423،3422،3421،580). ترمذي حديث مذكور را «حسن صحيح» قرار داده است: نسائي (1127-1130)، ابن خزيمه (673،563)، ابن حبان (1978،1977) و حاكم 1/220 (800-802). 
[2]. ترمذي (3424). ترمذي گفته است: «حديث غريبٌ». ابويعلي (1069)، ابن خزيمه (562)، ابن حبان (2768) و حاكم 1/220 (799). حاكم اين حديث را تصحيح نموده و ذهبي نيز در اين كار با او موافق است.
[3]. بخاري (787)، و مسلم (392).
[4]. مسند احمد (1/129،123)، ابوداود (618،61)، ترمذي (238،3). امام ترمذي گفته است: «حديث حسنٌ». ابن ماجه (275) و مستدرك حاكم 1/132 (457). حاكم حديث مذكور را صحيح قرار داده كه امام ذهبي در اين زمينه با او موافق است.[57] حكم اداي نوافل و سنت‌ها در حال سفر

س: سننِ نوافلي كه ترك آن‌ها در سفر سنت است كدام‌اند؟

خواندن سنت‌هاي راتبه و ديگر سنت‌ها مانند تحية المسجد، وتر، نماز ضحي و نماز بين اذان و اقامه در سفر چه حكمي دارد؟

ج: به مسافر  اجازه داده شده است كه در سفر، نمازهاي چهار ركعتي را دو ركعت بخواند چون سفر عادتاً با مشقت و سختي همراه است و چه بسا انسان دهها ساعت در راه مي‌باشد.

 بدين خاطر شريعت براي او در نمازهاي چهار ركعتي تخفيف قائل شده است و همچنين به او اجازه داده كه نماز ظهر و عصر و يا نماز مغرب و عشاء را در يك وقت جمع كند و 