مازهايي از قبيل سنن رواتب و غيره را از او ساقط گردانيده است. به همين خاطر عبدالله‌ بن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ در حين سفر هنگامي‌كه بعضي از همسفرانش را در حال خواندن نفل و نماز ضحي ديد، گفت: «لَوْ كُنْتُ مُسَبِّحاً لأَتْمَمْتُ»[1]

«اگر در سفر نفل مي‌خواندم نماز فرضم را قصر نمي‌خواندم بلكه آن را كامل مي‌خواندم».

پس علت قصر نماز در سفر مشقت است و همين امر علت ساقط شدن نوافل نيز مي‌باشد. ولي اگر سفر، سفرِ سنگيني نباشد و يا اصلاً مشقتي در كار نباشد. پس نبايد مسلمان خودش را از نوافلي مانند سنن قبل از فرض و بعد از آن و همچنين از نماز تحية المسجد، قيام الليل، نماز وتر و نماز ضحي محروم كند، چرا كه نماز از بهترين اسباب تقرب به الله، سردي چشمان، خوشي قلب، خوشي بدن و غذاي روح است، پس نبايد انسان خودش را از اين عبادت محروم كند، هر چند نماز فرضش را كوتاه (قصر) مي‌خواند.

 اگر مشقتي هم باشد مستحب است كه اين‌گونه نمازها را بر سواري بخواند، زيرا در حديث آمده است: «كَانَ النبي صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مِنَ اللّيْلِ عَلَي راحلته أيْنَماَ تَوَجَّهَتْ بِهِ، و يُومئُ بالرّكُوعِ وَ السّجُود[2] و يَجْعَلُ السُّجُودَ أخْفَضَ مِنَ الّركوع»[3]

«پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ شب هنگام، در حالي‌كه سوار بر شتر بود و چهره‌اش به سمت مسير شتر بود، نماز نفل مي‌خواند، و به جاي ركوع و سجده اشاره ميكرد و براي سجده بيشتر خم‌ مي‌شد».

پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ بخاطر محبت با نماز و آزمند بودن بر زياد خواندن آن حتي سوار بر شتر نيز نفل مي‌خواند.

 شيخ ابن جبرين- از سخنان و املاي ايشان
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مسلم (689).
[2]. بخاري (1105،1104،1100،1093،1000). و مسلم (700-702) بنحوه
[3]. مسند احمد (3/73)، مصنف عبدالرزاق (4520)، مصنف ابن‌ابي شيبه (8505) و «الاوسط» طبراني (8554،5600).[58] رعايت ترتيب سوره‌ها در قرائت نماز

س1: كسي كه در نماز سوره‌ها را سر و ته مي‌خواند و ترتيب موجود در قرآن را رعايت نمي كند حكم نمازش چيست؟ مثلاً در ركعت اول سوره‌ي ناس و در ركعت دوم سوره‌ي فلق را مي‌خواند!

ج1: اكثر علما گفته‌اند: كه ترتيب سوره‌ها امري اجتهادي است (نه توفيقي)؛ اين علما استدلال كرده‌اند مصاحفي كه در دست صحابه بوده ترتيب سوره‌ها در آن‌ها متفاوت بوده و در حديث صحيح نيز آمده است: «پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در نماز تهجد سوره‌ي بقره، سپس سوره‌ي نساء و سپس سوره‌ي آل عمران را مي‌خواند»[1]

بنا بر اين قول نمي‌توان بر كسي كه سوره‌اي را بر سوره‌اي مقدم مي‌خواند ايراد گرفت، اين تقديم و تأخير چه در يك ركعت انجام بگيرد و چه در دو ركعت. با اين وجود مسلمانان بعد از دوران صحابه بر همگام شدن با ترتيب موجود در قرآن و ناپسند بودن عدم رعايت آن اجماع كرده‌اند.

  فتوا با امضاي شيخ ابن جبرين

س2: كسي كه اين عمل مكروه را انجام بدهد، يعني ترتيب سور‌ه‌ها را در اثناي نماز رعايت نكند، آيا گناهكار مي‌شود؟

ج2: آري؛ براي اين‌كه اين شخص با ترتيب مصاحف مسلمين و قاريان و تمام نمازگزاران ممالك اسلامي مخالفت كرده است. ولي اگر كسي اين عمل را به ندرت، يا به نيت بيان جواز، يا از روي فراموشي و يا ندانستن انجام دهد و يا سوره‌اي كه در ركعت اول مي‌خواند از سوره‌ي بعد طولاني‌تر است (مانند خواندن سوره‌ي قدر بعد از سوره‌ي بيّنه) در اين صورت شخص با اين اجتهاد معذور به شمار مي‌رود.

فتوا با امضاي شيخ ابن جبرين
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. مسلم (772)و...[59] حكم نماز استخاره و نماز حاجت

س: در مورد نماز حاجت و نماز استخاره زياد شنيده‌ام، روش اين دو نماز چگونه است؟ دعاهاي مسنوني كه در اين دو نماز ثابت است كدام‌اند؟

ج: روش نماز استخاره در حديث شريف به روايت جابربن‌عبدالله رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ آمده است: «كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ يُعَلِّمُنَا الاسْتِخَارَةَ فِي الأُمُورِ كُلِّهَا كَمَا يُعَلِّمُنَا السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ، يَقُولُ: «إِذَا هَمَّ أَحَدُكُمْ بِالأَمْرِ، فَلْيَرْكَعْ رَكْعَتَيْنِ مِنْ غَيْرِ الْفَرِيضَةِ، ثُمَّ ليَقُلِ: اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْتَخِيرُكَ بِعِلْمِكَ وَأَسْتَقْدِرُكَ بِقُدْرَتِكَ وَأَسْأَلُكَ مِنْ فَضْلِكَ الْعَظِيمِ، فَإِنَّكَ تَقْدِرُ وَلا أَقْدِرُ وَتَعْلَمُ وَلا أَعْلَمُ، وَأَنْتَ عَلاَّمُ الْغُيُوبِ. اللَّهُمَّ إِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ خَيْرٌ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي، أَوْ قَالَ: عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ، فَاقْدُرْهُ لِي وَيَسِّرْهُ لِي، ثُمَّ بَارِكْ لِي فِيهِ، وَإِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّ هَذَا الأَمْرَ شَرٌّ لِي فِي دِينِي وَمَعَاشِي وَعَاقِبَةِ أَمْرِي، أَوْ قَالَ: فِي عَاجِلِ أَمْرِي وَآجِلِهِ، فَاصْرِفْهُ عَنِّي وَاصْرِفْنِي عَنْهُ، وَاقْدُرْ لِيَ الْخَيْرَ حَيْثُ كَانَ، ثُمَّ أَرْضِنِي بِهِ». قَالَ: «وَيُسَمِّي حَاجَتَهُ».[1]

« پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در همه‌ي كارها، به ما استخاره مي‌آموخت همانگونه كه سوره‌اي  از قرآن را به ما مي‌آموخت، مي‌فرمودند: «هر گاه يكي از شما بخواهد كاري را انجام دهد دو ركعت نماز بدون آن‌كه آن‌را فرض بداند بخواند و سپس بگويد: الهي! به سبب علمت از تو درخواست خير مي‌كنم و به سبب قدرتت از تو طلب نيرو مي‌كنم و از تو مي‌خواهم كه فضل عظيمت را شامل حال من كني، چون تو، توانايي و من ناتوانم و تو مي‌تواني و من نمي‌توانم و تو بسيار غيب مي‌داني. الهي! اگر مي‌داني كه اين كار براي دين، دنيا و عاقبت كارم- يا فرمود براي حال و آينده‌ام- خير است آن‌را براي من مقدور كن و اگر مي‌داني كه اين كار براي دين،‌ دنيا و انجام كارم- يا فرمود براي حال و آينده‌ام- بد است، آن‌را از من دور كن و مرا از آن منصرف ساز و خير را هر جا كه هست برايم مقدور فرما و مرا از آن خشنود نما» پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرمود: «سپس اسم حاجتش را بگويد».

پس از خواندن سوره‌ي فاتحه، سوره‌اي كامل يا پاره‌اي از يك سوره‌ را بخواند.

 اما نماز حاجت: در مورد اين نماز احاديث ضعيف و منكري وارد شده كه براساس علم و تحقيقات ما قابليت استدلال نداشته و صلاح نيست به چنين احاديثي عمل شود.

 وبالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله وصحبه وسلم

فتاواي انجمن دايمي مباحث علمي و افتاء (8/160)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري (7390،6382،1162) و مسند احمد (3/343)و...[60] حكم نماز تسبيح

س: آيا شما ما را به خواندن نماز تسبيح توصيه مي‌كنيد؟

ج: نماز تسبيح بدعت است و صحت حديث آن ثابت نگشته، بلكه اين (در اصطلاح علوم حديث) منكر