 الله فِي مُصيبته وَ أخْلَفَ لَهُ خَيْراً مِنْهَا» 

«هر بنده‌اي كه به مصيبتي گرفتار آيد و بگويد: (ما از آن الله هستيم و به سوي او برمي‌گرديم، الهي! در اين مصيبت مرا مأجور بگردان و در عوض آن چيز بهتري بمن بده) الله تعالي او را بخاطر آن مصيبت مأجور مي‌گرداند و بهتر از آن را به او مي‌دهد».

ام‌سلمه رَضِيَ اللَّهُ عَنْها مي‌گويد: هنگامي كه شوهرم ابوسلمه فوت كرد طبق دستور  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ عمل كردم، الله تعالي شوهر بهتري از ابوسلمه يعني  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ را به من داد.[2]

دوم: تعزيه را نمي‌توان با ذبح گاو و يا گوسفند و يا جمع‌شدن در پاره‌اي از اوقات انجام داد، بلكه تعزيه با چند كلمه‌ي زيبا كه بر صبر و خوشنودي بر تقدير الهي كمك كنند، انجام مي‌شود كه با آن نفس به اميد كسب ثواب به قضا و قدر الهي آرامش پيدا مي‌كند.

سوم: تعزيه را مي‌توان در هر مكاني كه مسلمان، برادر رنج ديده‌اش را ملاقات كند، به جا آورد. بنابراين مسلمان شخص مصيبت ديده را در هر مكاني كه ببيند به او تسليت بگويد، خواه در مسجد، خواه در قبرستان هنگام نماز جنازه، و خواه در بازار و يا در منزلش.

همچنين مي‌توان بوسيله‌ي تلفن اين وظيفه را ادا كند.

چهارم: مرده چه مرد باشد و چه زن، تسليت گفتن به بازماندگان يكسان است، پس همانگونه كه مردم براي تعزيت ميت زن جمع نمي‌شوند و بصورت انفرادي به نزد خانواده‌ي او مي‌روند و خيمه نصب نمي‌كنند. همين طور نبايد براي تسليت مرده‌ي مرد خيمه برپا كرد و يا روزهايي را جهت تسليت معين نمود، چون چنين چيزي نه از  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ و نه از صحابه و نه از ائمه ثابت نيست. اگر چنانچه چنين چيزي جواز مي‌داشت حتماً  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ آن را انجام مي‌داد؛ اين درحالي است كه حمزه رضی الله عنه عموي ايشان و جعفربن‌ابي‌طالب رضی الله عنه عموزاده‌ي ايشان شهيد شدند. همچنين پسرش ابراهيم و دخترش زينب و بسياري از بهترين يارانش در زمان حيات ايشان فوت كردند؛ ولي براي هيچ كدام چنين نكرد. خود  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ وفات كرد و با آن كه صحابه‌ي كرام رضی الله عنه نسبت به ايشان خيلي محبت داشتند؛ ولي چنين مراسمي نگرفتند. همچنين ابوبكر، عمر، عثمان، علي، امهات المؤمنين و ساير صحابه از دنيا رفتند، ولي هرگز ثابت نشده كه بازماندگان آنها چنين كارهايي را برايشان انجام بدهند، مثلاً براي آنان مجالس عزا تشكيل بدهند و يا گرد هم بيايند. اين امر نشانه‌ي اين است كه گرد هم آمدن براي تعزيه و پختن غذا براي مردم بدعت زشتي است كه هيچ اساس و بنيادي در شريعت اسلام ندارد، بلكه واجب است كه آن را  رد نمود. كسي كه به برگزاري چنين مراسمي مساعدت كند، گناهكار مي‌شود.

زماني كه نسل‌هاي بعدي، گرد هم آمدن و درست كردن خوراك را پديد آوردند، صحابي جليل القدر جريربن عبدالله بجلي رضی الله عنه گفت: 

«كُنَّا – أي مَعْشَرَ الصحابة- نَعُدُّ الإجْتَمِاعَ إلَي أهْلِ المِّيتِ وصَنِيْعَةِ الطّعَام بَعْدَ دَفْنِهِ مِنَ النِّياحَةِ»[3]

«ما جماعت صحابه گرد هم آمدن در نزد خانواده‌ي مرده و درست كردن خوراك بعد از دفن ميت را (براي مردم) از نوحه خواني مي‌دانستيم – گناه اين عمل را مانند گناه نوحه خواني مي‌دانستيم-».

ولي خوراك دادن به خانواده‌ي ميت از سوي همسايه‌ها و خويشاوندان سنت است، چون ابوداود با سند خود از عبدالله بن جعفر رضی الله عنه روايت كرده است: 

«لمّا جاءَ نَعْيُ جَعْفَر رضی الله عنه حِيْنَ قُتِلَ قَالَ  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ: «إصْنَعُوا لِآلِ جَعْفَر طَعَاماً؛ فَإنَّهُمْ قَدْ أتَاهُمْ مَا يُشْغِلُهُمْ»[4]

«هنگامي كه خبر مرگ جعفر پس از شهادت اعلام شد،  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ فرمود: (براي خانواده‌ي جعفر خوراك درست كنيد، چون آنها به مصيبتي گرفتار آمده‌اند كه خيال آنها را مشغول كرده است)».

خوراكي هم كه براي اهل ميت توسط همسايگان درست كرده مي‌شود، بايد در منزل به آنان داده شود نه براي كساني كه در خيمه‌ها و چادرها اجتماع كرده‌اند. چون هدف از اين خوراك اين است كه اهل ميت به علت فوت عزيزشان دچار غم و اندوه هستند، بنابراين خوراكشان بايد در منزلشان برده شود.

 فتاواي انجمن دايمي بحوث علمي فتواي شماره (16552) در تاريخ: 

06/12/1414هـ .ق. مجلة الدعوة/ شماره‌ي (1669).
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري (1284، 7377، 7448) و مسلم (923).
[2]. مسلم (918).
[3]. مسند احمد (2/204)، ابن ماجه (1612)، طبراني در «الكبير» (2279)، شيخ آلباني اين حديث را صحيح دانسته. (صحيح ابن ماجه –تحقيق شيخ آلباني- 1308)
[4]. مسند احمد (1/205)، ابوداود (3132)، ترمذي (998)، و قال:«حسن صحيح» ابن ماجه (1610) و حاكم 1/372 (1377). حاكم آن را صحيح دانسته و ذهبي با او موافق است. [27] كشف شبهاتي پيرامون جمع شدن براي عزاداري

س: هنگامي كه با برخي از مردم در مورد عزاداري و جمع شدن براي آن صحبت مي‌كنيم، مي‌گويند: ما اين كار را انجام مي‌دهيم ولي از آن قصد تعبد نداريم؛ بلكه از روي عادت و عرف اين كار را انجام مي‌دهيم. اينان همچنين مي‌گويند كه شركت نكردن در اجتماع تعزيه، قطع صله‌ي رحم محسوب مي‌شود... بفرماييد به اين شبهه چگونه پاسخ دهيم؟

ج: پاسخ اين است كه تعزيه سنت و عبادت است؛ هرگاه عبادت را به غير از شيوه‌ا‌ي كه در زمان  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَ رواج داشته است، انجام دهيم بدعت به حساب مي‌آيد، به همين خاطر است كسي كه مصيبت زده‌اي را تسليت بگويد، برايش ثوابي در نظر گرفته شده و مسلّم است كه ثواب، به عبادات تعلق مي‌گيرد.

آري! مسئله‌ي عزاداري و جمع شدن نزد مردم، بدان خاطر قطع صله‌ي رحم محسوب مي‌شود كه خود را به آن عادت داده‌اند، بنابراين كسي كه در اجتماع عزاداري شركت نمي‌كند او را قاطع صله‌ي رحم قلمداد مي‌كنند. ولي اگر همين مردم اين رسم را ترك بدهند همان گونه كه صحابه و تابعين آن را انجام نداده‌اند قطعاً ترك آن را قطع صله‌ي رحم نمي‌دانند؛ بلكه ترك آن برايشان عادي مي‌شود؛ بنابراين اگر طلبه‌ها اين مسئله را براي مردم توضيح بدهند و ابتدا خودشان آغازگر ترك آن باشند قطعاً نتيجه‌ي خوبي بدست خواهد آمد، همان گونه كه ما آغازگر ترك آن بوديم؛ هنگامي كه پدر و مادرمان فوت كردند جلسه‌ي عزا تشكيل نداديم.

 آري! اگر علما اين بدعت را ترك بدهند از آن خير كثيري بدست خواهد آمد و قطعاً مردم آن را ترك خواهند داد. خصوصاً در برخي از شهرها، هنگامي كه از كنار خانه‌اي كه در آن شخصي فوت كرده، گذر نمايي، فكر مي‌كني كه شايد در آنجا مجلس عروسي است، چون در داخل و خارج آن خانه لامپ‌هايي آويزان شده و صندلي و اشياي ديگري كه مخالف شريعت است مشاهده مي‌شود كه همه اسراف و زيا