 هنگام تجديد بناي كعبه سرمايه در اختيار نداشتند تا آن را طبق بنياد اول و قواعد ابراهيم علیه السلام بسازند. از همين سمت برايش ديوار و سنگ‌گزاري نمودند و به همين جهت به آن حجراسماعيل مي‌گويند و به آن حطيم نيز گفته مي‌شود، چون در آنجا نوعي در هم كوبيدگي و شلوغي وجود دارد و البته جزوِ كعبه است، بنابراين اگر انساني از باب داخل مي‌شود و از روبرو خارج مي‌شود شوطش كامل نمي‌گردد، چون لازم است كه شوط تمام كعبه و حجر را در بربگيرد. بنابراين اگر كسي به اين شكل طواف كند طوافش درست نيست و بايد طوافش را اعاده نمايد و اين طواف هيچ تاثيري در خارج شدن اين شخص ندارد چون خارج شدن از احرام موقوف به صحت طواف است. به همين مناسبت دوست دارم آنهايي را كه به حج يا عمره مي‌روند آگاه كنم كه قبل از رفتن به حج و يا عمره بايد از مسايل حج و عمره كاملاً مطلع شوند، تا در چنين اشتباهي نيفتند.

 شيخ ابن عثيمين- فتاواي مكي- ص(7)[53] كسي كه سعي بين صفا و مروه را از روي جهل ترك مي‌دهد

س: براي حج تمتع احرام بستم، هنگامي‌كه به مكه رسيدم، بيت‌الحرام را طواف نمودم، سپس بين صفا و مروه سعي كردم. آنگاه خودم را در روز هشتم ذي‌حجه از لباس احرام حلال نمودم و سپس به مني، عرفه و مزدلفه رفتم، رمي‌جمرات را به انجام رساندم و تمام مناسك حج را به شكل احسن ادا نمودم و هنگامي‌كه به مكه برگشتم طواف افاضه را انجام دادم، ولي بعلت جهل و عدم شناخت حكم مسئله بين صفا و مروه سعي ننمودم و گمان مي‌كردم كه طواف افاضه آخرين ركن حج مي‌باشد و پس از آن سعي بين صفا و مروه در كار نيست و به همين دليل سعي نكردم وطواف وداع را انجام داده و به قاهره بازگشتم و حكم اين مسئله را نمي‌دانستم تا اين كه در مصر به ياد افتادم، بفرماييد كه حكم حج من چيست؟

ج: حج شما صحيح است ولي هنوز به پايان نرسيده است، زيرا شما سعي را ترك داده‌ايد، در حالي‌كه اين عمل ركني از اركان حج است و آنگونه كه شما ذكر كرديد به حج تمتع احرام بسته بوده‌ايد، و بر متمتع دو طواف و دو سعي واجب است. سعي و طواف براي عمره كه اين يكي را ادا كرده‌ايد و سعي و طوافي ديگر براي حج، كه ادايش نكرده‌ايد.  اكنون بر تو لازم است كه به مكه بروي و به نيت سعيِ حج، هفت شوط بين صفا و مروه سعي كن. 

اگر در اين مدت با همسرت آميزش نموده‌اي گوسفندي را در مكه ذبح كن و گوشت آن‌را بين فقرا تقسيم كن و خودت از گوشت آن استفاده نكن.

 همچنين يك گوسفند ديگر را به خاطر طواف وداع ذبح كن، چون وداع تو در محل خودش واقع نبوده است، براي اين كه شما پيش از تكميل اركان حج طواف وداع را انجام داده‌ايد، اكنون شما مي‌توانيد به مكه بياييد و براي عمره احرام ببنديد و تمام اعمال آن را انجام بدهيد و هرگاه از آن فارغ شديد، سعي حج را كه انجامش نداده‌بودي، انجام بده، و اگر بدون احرام براي عمره به مكه آمدي و يك راست سعي نمودي باز هم اشكالي ندارد، ولي روش اولي بهتر و افضل است.

 شيخ فوزان – فتاواي نورٌ علي‌الدرب (3/95). [54] حكم مقدم نمودن سعي بر طواف

س: آيا مقدم نمودن سعي بر طواف به علت عذر شرعي جايز است؟

ج: تقديم سعي حج بر طواف افاضه جايز است؛ به دليل اين كه پيامبر اكرم صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در روز نحر ايستاده بود و مردم از ايشان سؤال مي‌كردند، يكي مي‌گفت: من قبل از رمي جمرات نحر كرده‌ام، ديگري مي‌گفت: من قبل از حلق نحر كرده‌ام و... پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در جوابشان فرمود: «لَا حَرَجَ»[1] «اشكالي ندارد». تا اين كه از ايشان سؤال شد: قبل از طواف سعي نموده‌ام. فرمود: «لَا حَرَجَ»[2] اشكالي ندارد. 

اما در عمره اگر كسي قبل از طواف سعي بين صفا و مروه كند، بايد گفت كه در اين مورد حديثي از پيامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نقل نشده است؛ ولي برخي از علما گفته‌اند (و فكر مي‌كنم كه عطاي تابعي از اين دسته باشد) كه تقديم سعي عمره نيز بر طواف جايز است. از امام احمد بن حنبل نقل شده كه گفته است اين كار زماني جايز مي‌شود كه انسان بنا بر جهل و عذر آن را انجام داده باشد. احتياط در اين است كه طواف مطلقاً قبل از سعي انجام بگيرد، فرضاً هم اگر كسي از روي فراموشي و يا ندانستن حكم شرعي، زودتر از طواف، سعي را انجام بدهد، شايسته است كه سعي را اعاده نمايد، چون پيامبر اكرم صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «لِتَاْخُذوا عَنِّي مناسككم»[3]

«در احكام حج از من پيروي كنيد».

  شيخ ابن عثيمين – فتاوي و رساله‌هايي براي عمره كنندگان
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري (83، 84) و مسلم (1306، 1307).
[2]. ابوداود (2015) طبراني، «الكبير» 1/181 (472). دار قطني در سنن (2/251) بيهقي در سنن كبري (9431). آلباني آن را صحيح دانسته است. صحيح ابوداود (1775)
[3]. مسلم (1297).[55] كفاره‌ي ترك شب گذراندن  در مزدلفه

س: شخصي در همين سال فريضه‌ي حج را ادا نموده ولي صبح روز دهم از عرفه خارج شده است و نتيجتاً شب گذراندن در مزدلفه را از دست داده است، ناگفته نماند كه علت اين امر ترافيك ماشين‌ها و ازدحام مردم بوده است. اين شخص پس از طلوع فجر با عبور از مزدلفه مستقيماً به مني مي‌رود... بفرماييد كه چه چيزي بر او واجب است؟

ج: الله تعالي فرموده است:[ وَأَتِمُّوا الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ لِلَّهِ فَإِنْ أُحْصِرْتُمْ][بقره:196]

«حج و عمره را به تمام و كمال خالصانه براي الله انجام بدهيد و اگر (از برگزاري بعضي از مناسك) بازداشته شديد (و خواستيد از احرام به درآئيد) هر آنچه از قرباني كه برايتان ميسر باشد ذبح كنيد».

هرگاه انسان از انجام واجبي از واجبات حج- مانند شب گذراندن در مزدلفه- بازداشته شد، بايد گوسفندي را در مزدلفه، يا در مني و يا در داخل مكه ذبح نمايد و اگر برایش ميسر نبود هيچ چيزي بر او واجب نخواهد بود، زيرا ايجاب ده روز روزه براي كسي كه در زمان احصار حيواني را نيابد هيچ دليلي از كتاب و سنت ندارد و قياس آن بر قرباني تمتع قياسي مع‌الفارق است.علاوه از آن مخالف ظاهر نص نيز مي‌باشد، چون الله تعالي فقط در مورد قرباني تمتع گفته است كه گرفتن سه روز، روزه در ايام حج و هفت روز  به هنگام برگشت به وطن لازم است. ولي درمورد احصار گفته است: «اگر از انجام بعضي از مناسك بازداشته شديد هر آنچه كه از قرباني برايتان فراهم شود ذبح كنيد». و در مسئله‌ي احصار، بدلي براي قرباني ذكر نكرده است، و اين نشان مي‌دهد كه مسئله تمتع و احصار با هم فرق مي‌كنند.

خلاصه اين كه به نظر من اينهائي كه مبيت را در مزدلفه ترك مي‌دهند (به علت شلوغي و عذر) بخاطر احتياط و رفع تكليف حيواني را قرباني كنند. و اينها چنانچه افراد پولداري باشند با ذبح يك حيوان ضرر نمي‌كنند و اگرفقير باشند پس چيزي بر آنها لازم نيست. 

شيخ ابن عثيمين- كتاب الدعوة‌(2/18)[56] حكم شب گذراندن در بيرون از مِني بعلت نبودن جا

س: كسي كه مكاني در مني نمي‌يابد و از روي ناچاري در مكه شب مي‌گذر