به ياد آوريد كه چون (براي همديگر) دشمناني بوديد، خدا، ميان دلهايتان (انس و الفت برقرار کرد و آنها را به هم) پيوند داد؛ پس (در پرتو نعمت او، براي هم) برادراني شديد، و (همچنين شما با بت‌پرستي و شركي كه داشتيد) بر لبه‌ي گودالي از آتش‌ (دوزخ) بوديد (و هر آن با فرا رسيدن مرگتان بيم فرو افتادنتان در آن مي‌رفت،) ولي شما را از آن رهانيد (و به ساحل ايمان رسانيد). خداوند، اين‌چنين برايتان آيات خود را آشكار مي‌سازد، شايد كه هدايت شويد. بايد از ميان شما گروهي باشند كه به سوی نیکی فرا بخوانند و امر به معروف و نهي از منكر نمايند، و آنان، خود، رستگارند. و مانند كساني نشويد كه (با ترك امر به معروف و نهي از منكر) پراكنده شدند و اختلاف ورزيدند؛ (آن‌هم) پس از آن‌كه نشانه‌هاي روشن (پروردگارشان) به آنان رسيد، و ايشان را عذاب بزرگي است. (به ياد آوريد) روزي (را كه) برخی چهره‌ها، سفيد و بعضی چهره‌ها، سياه مي‌گردند. و اما آنان كه چهره‌هایشان، سياه می‌گردد، (بديشان گفته مي‌شود:) آيا بعد از (اذعان به حق و) ايمان (فطري) خود كافر شده‌ايد؟ پس به سبب كفري كه ‌ورزيده‌ايد، عذاب بچشيد!».
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الأخبار الطوال، ص200.
2) اعتبار المآلات و مراعاة نتائج التصرفات، ص167.
3) همان، (ص124).
4) اعتبار المآلات، ص125.
5) اسباب النزول، واحدي نيشابوري ص223ـ224.
6) نگا: اعتبار المآلات، ص126.
7) بخاري: (3521).
8) اعتبار المآلات، ص138ـ139.
9) بخاري، (1586).
10) اعتبار المآلات، ص148ـ149.
11) رساله الألفۀ بين المسلمين، ابن تيمیه، ص27.يكي از عوامل و انگيزه‌هايي كه موجب شد حسن بن علي(رض) به صلح روي‌ آورد، هراس و اندوهي بود كه پس از شهادت پدرش بر وي چیره گشت. اين امر نه تنها موجب حزن و ناراحتي شديد حسن بن علي(رض) گرديد، بلكه موجب نابساماني در جبهه‌ي عراق نيز گشت. علي(رض) بناحق به قتل رسيد و خوارج به هيچ‌وجه ملاحظه‌ي پیشینه و فضایل والاي او در اسلام را ننمودند. علي(رض) خدمات شاياني در جهت منافع اسلام انجام داده و در تمام زندگي‌اش به ارزش‌ها و كارهايي دست يازيده بود كه موجب تحكيم و پي‌ريزي احكام شرعي در سطح دولت و ملت گرديد.
آری! علی(رض) از نشانه‌ها و برهان‌هاي هدايت بود كه ميان حق و باطل جدايي افكند؛ از اینرو کاملاً طبيعي بود كه فقدان چنين شخصيتي، مسلمانان را داغدار ‌نماید. قتل علي(رض)، مصيبت بزرگی بود كه بر مسلمانان وارد شد و دل‌هايشان را اندوهگين و چشمانشان را اشك‌آلود گردانید. حسن بن علي(رض) به دنبال به شهادت رسیدن پدرش، اعتماد خويش نسبت به اهل عراق را از دست داد؛ زيرا هرچند پیشتر از افتخار همنشيني با علی مرتضی(رض) بهره‌مند شده بودند، اما پس از چندي در پي طمع‌ورزي و فتنه‌هايي كه به وجود آمد، گمراه شدند و از راه راست منحرف گشتند. البته در اين ميان، گروهي، همچون گذشته با صدق و اخلاص، به دين و خليفه‌ي راحل و بزرگوار خويش وفادار ماندند. به قتل رسيدن علي(رض) ضربه‌اي شديد بود كه بر پيکره‌ي خلافت راشده وارد آمد و پس از چندي موجب پایان یافتن آن دوران شکوهمند و پرافتخار گرديد.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:264.txt">مقدمه</a><a class="text" href="w:text:265.txt">1ـ قرآن كريم:</a><a class="text" href="w:text:266.txt">2ـ احاديث نبوي:</a><a class="text" href="w:text:267.txt">3ـ ديدگاه تنی چند از دانشمندان و علما در مورد معاويه(رض):</a><a class="text" href="w:text:268.txt">4ـ معاويه(رض) و روايت حديث:</a><a class="text" href="w:text:269.txt">5 ـ سخن اميرالمؤمنين علی(رض) در مورد امارت معاويه(رض):</a></body></html>حسن بن علي(رض) در شرایطی خلافت را به معاویه(رض) واگذار نمود که بيش از چهل‌ هزار نفر با او بيعت کرده بودند كه تا پاي جان، به وي وفادار بمانند و از او دفاع كنند؛ این امر، بیانگر آنست که معاويه(رض) شايستگي رهبری و زمامداری را داشته است وگرنه نوه‌ي رسول گرامي اسلام(ص)، به هیچ عنوان خلافت را به او واگذار نمي‌كرد بلكه با وی مي‌جنگيد.(1)  سيرت‌نگاران، در فضيلت معاويه(رض)، اين صحابي بزرگوار رسول‌خدا(ص) فضائل زيادي را برشمرده‌اند كه به ذكر چند مورد از آن مي‌پردازيم:
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الناهية عن طعن اميرالمؤمنين معاويۀ، ص57.معاویه(رض) در جنگ حنین حضور داشت؛ خداوند متعال درباره‌ی مجاهدان حنین مي‌فرمايد:
(ثُمَّ أَنَزلَ اللّهُ سَکِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعذَّبَ الَّذِينَ کَفَرُواْ وَذَلِکَ جَزَاء الْکَافِرِينَ) (توبه:26)
«آنگاه خداوند، آرامش خود را نصيب پيغمبرش و مؤمنان گردانید و لشكرهايي (از فرشتگان) را فرو فرستاد كه شما، ايشان را نمي‌ديديد و (پيروز شديد و دشمنان شكست خوردند، و بدين‌وسيله خداوند(عزوجل)) كافران را مجازات كرد و اين است كيفر كافران (در اين جهان و عذاب آخرت نیز به جاي خود باقي است)».
معاويه(رض) از جمله‌ي كساني بود كه در غزوه‌ي حنين حضور داشتند؛ از اینرو آن بزرگوار نیز مشمول فضیلت یادشده در این آیه مي‌باشد.(2) 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
2) مرويات خلافة معاويۀ في تاريخ الطبري، خالد الغيث، ص23.رسول‌خدا(ص) براي معاويه(رض) دعا کرد: (اللهم اجعله هادياً مهدياً و اهد به)(3)  یعنی: «بارخدايا! معاويه را هدايتگر و ره‌یاب بگردان و او را سبب هدايت قرار بده». همچنین دعا نمود: (اللهم علّم معاوية الكتاب و الحساب و قه العذاب)(4)  یعنی: «خداوندا! معاويه را علم قرآن و حساب بياموز و وي را از عذاب در امان بدار». باري رسول گرامي اسلام(ص) فرمود: (أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ الْبَحْرَ قَدْ أَوْجَبُوا) یعنی: «نخستین لشكر امت من که در دریا مي‌جنگد، بهشت را برای خویش واجب مي‌گرداند». ام حرام رضی الله عنها مي‌گوید: پرسیدم: آيا من هم جزو اين لشكر خواهم بود؟ فرمود: «تو نيز در میان آنان خواهی بود». سپس پیامبر اکرم(ص) فرمود: (أَوَّلُ جَيْشٍ مِنْ أُمَّتِي يَغْزُونَ مَدِينَةَ قَيْصَرَ مَغْفُورٌ لَهُمْ) یعنی: «نخستین لشكر امت من كه به شهر (قسطنطنيه) حمله مي‌کند، بخشيده مي‌شود». ام حرام مي‌گوید: پرسیدم: ای رسول خدا! آيا من هم در میان آنان خواهم بود؟: اي رسول‌خدا(ص) آيا من هم از جمله‌ي اين گروه خواهم بود؟ فرمود: «خير».(5)  مهلب(6)  مي‌گويد: «اين حديث، بیانگر فضیلت معاويه(رض) مي‌باشد؛ چراكه معاویه(رض) نخستین كسي است كه در دریا جنگید».(7)
------------------------------------------------------------------------------------------------------------
3) صحيح سنن الترمذي، آلباني (3/236).
4) موارد الظمآن (7/249). سند اين روايت حسن است.
5) بخاري (2924).
6) مهلب بن احمد اندلسي، مصنف شرحي بر صحيح بخاري است و در سال 435 ه‍.ق درگذشت.
7) فتح‌الباري (6/120).الف: به ابن عباس(رض) گفتند: معاويه(رض) فقط يك ركعت وتر مي‌گزارد. ابن عباس(رض) فرمود: «کار درستی مي‌کند؛ او فقيه است»(8) 
ب: عبدالله بن مبارك مي‌گويد: «معاويه(رض) از ن