--------------------------------------------------------------------------------------------
1) الدولة الإسلامیة فی عصر الخلفاء الراشدین، ص282 البدایة و النهایة (7/190). 
2) الدولة الاسلامیة فی عصر الخلفاء الراشدین، ص283. 
3) فتنة مقتل عثمان (1/169) تاریخ الطبری (5/404). 
4) الخلفاء الراشدون، ص184 البدایة و النهایة (7/196). 
5) فتنة مقتل عثمان (1/188). 
6) تاریخ ابن خیاط، ص174 سند این خبر، صحیح و بنا به قولی نیز حسن است. 
7) البدایة و النهایة (7/192). 
8) طبقات ابن سعد (3/76). فتنة مقتل عثمان (1/191). 
9) تاریخ الطبری (5/406). 
10) تاریخ الطبری (5/407). 
11) تاریخ الطبری (5/407). 
12) الخلفاء الراشدون، ص190 البدایة و النهایة (7/197). 
13) تاریخ الطبری (5/407) البدایة و النهایة (7/189). 
14) الخلفاء الراشدون، ص192. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:494.txt">1- تاریخ دقیق شهادت عثمان(رض)</a><a class="text" href="w:text:495.txt">2- سن ایشان هنگام شهادت</a><a class="text" href="w:text:496.txt">3- کفن و دفن آن حضرت</a><a class="text" href="w:text:497.txt">4- محمد بن ابی بکر صدیق در قتل عثمان(رض) دست نداشته است</a></body></html>اکثریت قریب به اتفاق مؤرخان براساس گفته‌های بزرگانی چون عبدالله بن عمرو بن عثمان، عمار بن شر حبیل شعبی، نافع مولای ابن عمر، مخرمه بن سلیمان و دیگران بر این باورند که حضرت در سال سی و پنجم بعد از هجرت شهید شدند(1) . تنها روایت شاذ و نادری از مصعب بن عبدالله نقل می‌شود که سال شهادت ایشان را سی و ششم بعد از هجرت می‌داند(2) . نیز مؤرخان متفق القولند، و شهادت آن حضرت را ذی الحجه می‌دانند و تنها در روز و ساعت ایشان اختلاف نظر دارند. مؤلف بر مطالعه آرای مختلف علما و مؤرخان، معتقد است که حضرت در هجدهم ماه ذی الحجه سال سی و پنجم بعد از هجرت شهید شده‌اند(3) . در مورد روزی که ایشان در آن شهید شده‌اند، قول جمهور علما بر آن است که ایشان در روز جمعه شهید شدند. هر چند که در این رابطه دو قول دیگر نیز وجود دارد اما چندان محکم و مستند نمی‌باشند(4) . در ارتباط با ساعت شهادت حضرت نیز، جمهور علما و مؤرخان بر این اتفاق نظر دارند که ایشان صبحدم به مقام شهادت دست یافته‌اند.(5)
----------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) فتنة مقتل عثمان (1193). 
2) الخلفاء الراشدون، ص192. 
3) تاریخ الطبری (5/435). 
4) تاریخ الطبری (5/436). 
5) تاریخ الطبری (5/437). از قدیم، مؤرخان و علما در سن حضرت هنگام شهادت دچار اختلاف شده‌اند تا آن‌جا که خود طبری نیز اذعان می‌کند که علمای پیش از او نیز در این مسأله اختلاف نظر داشته‌اند(1) . اما قول جمهور بر آن است که سن ایشان هنگام شهادت، هشتاد و دو سال بوده است و بر این نظر نیز دو دلیل وجود دارد: 
1-	با سال تولد و سال شهادت آن حضرت می‌توان به این نتیجه رسید. ایشان شش سال پس از عام الفیل به دنیا آمدند و در سال سی و پنجم بعد از هجرت به شهادت رسیدند. 
2-	این قول، نظر جمهور علماست و هیچ قول محکم و مستندتر از این رأی وجود ندارد.(2) 
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ الطبری (5/438). 
2) فتنة مقتل عثمان (1/204). چون عثمان به شهادت رسید عده‌ای از صحابه چون حکیم بن حزام، حویطب بن عبد العزی، ابو الجهم بن حذیفه، ینار بن مکرم اسلمی، جبیر بن مطعم، زبیر بن عوام، علی بن ابی طالب و زنان و فرزندان و یاران او چون نائله و ام البنین دختر عتبه بن حصین و دو پسر او اقدام به غسل و کفن و دفن او نمودند. در اين‌كه جبیربن مطعم یا زبیر بن عوام یا حکیم بن حزام یا مروان بن حکم و یا مسور بن مخرمه بر جنازة او نماز گذارد اختلاف نظر وجود دارد(1) . اما به اعتقاد مؤلف و به استناد به روایت امام احمد حنبل، زبیر بن عوام نماز میت را بر جنازه آن حضرت به جای آورد. در این روایت بیان شده است که این زبیر بود که طبق وصیت خود عثمان هم بر او نماز گذارد و هم حضرت را دفن نمود(2) . بنا به روایت ابن سعد و ذهبی حضرت را شامگاه و در فاصله بین مغرب و عشاء دفن کردند(3) . در این جا لازم می‌نماید که به بیان روایتی بپردازیم که کاملاً نادرست و خلاف واقع است. طبرانی در معجم خود از طریق عبدالملک بن ماجشون از قول امام مالک نقل می‌کند که پس از شهادت حضرت عثمان، جسد ایشان به مدت سه شبانه‌روز در زباله‌ی بنی فلان رها شده بود(4) . باید گفت که هم سند این روایت باطل است و هم متن آن. سند آن به دو دلیل غیر قابل قبول می‌باشد: 
1-	اعتبار خود عبدالملک بن ماجشون از نظر علمای حدیث و رجال‌شناسان، ضعیف می‌باشد. 
2-	این روایت مرسل می‌باشد، زیرا امام مالک متولد سال 93 ه‍ می‌باشد و بنابراین امکان ندارد که ماجرای قتل عثمان(رض) را دیده باشد.(5) 
متن آن نیز کاملاً نادرست و باطل است. ابن حزم در رد این ادعای غلط می‌گوید که هر کس ادعا نماید جسد عثمان(رض) سه شبانه روز در میان زباله‌ها رها شده بود دروغی محض بر زبان رانده است. این سخنان را تنها افرادی می‌گویند که هیچ شرم و حیایی از خدا و امت ندارد و هر چه دلشان بخواهد می‌گویند. مگر نه این است که پس از جنگ بدر، رسول الله(ص) به صحابه دستور داد تا اجساد کفار را در چاه بیاندازند. نیز در جنگ با یهودیان بنی قریظه امر فرمودند تا زمین را حفر کنند و کشته‌های آنان را در آن‌ها دفن نمایند. اگر رسول خدا(ص) اجساد بدترین و ناپاک‌ترین مردمان را دفن می‌کرد بر مسلمانان نیز واجب است که اجساد مردگان کافر یا مسلمان را دفن نمایند. حال این سؤال مطرح می‌شود که چطور ممکن است علی بن ابی طالب(ص) و دیگر صحابه حاضر در مدینه که خود را کاملاً پایبند به قرآن و سنت رسول الله(ص) می‌دانستند، جسد مردی را سه شبانه‌روز در میان زباله‌ها رها کرده و آن را دفن نکنند؟(6) 
به هیچ عنوان نمی‌توان تصور نمود که آن صحابه‌ای که خداوند(عزوجل) در توصیفشان می‌فرماید: «در راه دین پروردگارشان از ملامت و توهین هیچ کس ترسی به دل راه نمی‌دهند»، جسد رهبر و امام خود را سه شبانه روز در میان زباله‌ها رها کرده و برای کفن و دفن او هیچ اقدامی ننمایند. قدرت شورشیان و قاتلان نیز هر مقدار که باشد بدون شک، صحابه بزرگوار، در برابر آنان هیچ هراسی به خود راه نداده‌اند. در واقع، رد پای این روایات باطل و متناقض را باید در میان رافضیان جست که خصومتشان با صحابه، شهره همگان است.(7) 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) البدایة و النهایة (7/199). 
2) الموسوعة الحدیثیة مسند الإمام أحمد (1/555) این روایت هر چند منقطع می‌باشد اما راویان آن ثقه هستند. 
3) طبقات ابن سعد (3/77) تاریخ الإسلام (عهده الخلفاء)، ص481. 
4) المعجم الکبیر (1/78). 
5) التهذیب ابن حجر (6/408). 
6) المفصل (4/204) 
7) عقیدة اهل السنة (3/1091) روایات به صراحت نام قاتل عثمان را ذکر نکرده‌اند اما بدون شک، او مردی مصری و از بنی سدوس بوده است که به خاطر سیاه پوست بودنش به «جبله» و «الموت الأسود» ملقب بود. محب الدین خطیب بر این باور است که قاتل عثمان خود عبدالله بن سبأ بود، او در اثبات سخنان خود بیان می‌دارد که بیقین عبدالله بن سبأ هنگام عزیمت کاروان 