قدرت بودند و آنان عبارت بودند از معاویه، عبدالله بن ابی سرح و عبدالله بن عامر، همچنین باید دانست که عثمان، ولید و سعید بن عاص را از ولایتی عزل نمود که پیشتر عمر، سعد بن ابی و قاص را از ولایت آن شهر عزل نموده بود. در واقع کوفه، شهری بود که مردم آن همیشه در مورد والیان خود، ابراز نارضایتی کرده و از آنان انتقاد می‌نمودند و عزل سعید و ولید به خاطر نقص و ضعف آنان نبود. بنابراین طعنه بر آنان و نیز شخصیت والای عثمان روا نیست و ایراد متوجه شهری است که آنان والی آن‌جا بوده‌اند.(2)  
خود رسول خدا(ص) نیز افرادی از بنی امیّه را در حکومت خویش به کار می‌گرفت. ابوبکر و عمر نیز که قرابتی با امویان نداشتند، در دولت خود از آنان استفاده می‌کردند. به دلیل شرافت و اعتبار بنی‌اميه، تعداد افرادی که از آنان در حکومت رسول خدا(ص) مشغول به کار بودند از هر قبیله دیگری بیشتر بود. به عنوان مثال، پیامبر خدا(ص) عتّاب بن أُسید بن أبی العاص و أبوسفیان بن حرب را به ترتیب به ولایت مکه و نجران منصوب نمودند، خالد بن سعید را مسئول جمع‌آوری زکات‌های بنی مذجح ساخت و أبان بن سعید را نخست فرمانده چند سرّیه نمود و سپس ولایت بحرین را به او سپرد. عثمان نیز به تبعیت از رسول خدا(ص)، همان افراد و یا هم قبیله‌ای‌های آنان را در حکومت خود به کار گماشت. 
ابوبکر و عمر نیز چنین رفتار نمودند کما اين‌كه ابوبکر، یزید بن ابی سفیان را به فرماندهی فتوحات شام منصوب نمود و پس از او عمر، یزید را در منصب خود ابقا کرد و پس از یزید، برادرش معاویه را به مسئولیت گمارد.(3)  
حال ممکن است این سؤال به ذهن مخاطب برسد که آیا این افراد، در مسئولیت‌های خود، موفق بوده و توانسته‌اند لیاقت خویش را به اثبات رسانند. ما در این مورد و در صفحات بعد، به تفصیل، دیدگاه علما و بزرگان دین را منعکس خواهیم نمود. 
عثمان خلیفه‌ای بود ره یافته که باید به او اقتدا نمود. اقدامات او خود، منبع الهام بسیاری از قوانین و احکام شریعت بوده است. باید به یادداشت همانطور که عمر، از به کار گرفتن نزدیکان خود در دولت اجتناب می‌نمود و آن را به دیگران نیز توصیه می‌کرد، عثمان، نزدیکان با لیاقت و مورد اطمینان خود را در مسئولیت‌های مختلف به کار می‌گماشت و هر کس با دقت در سیره او مطالعه نماید به لیاقت و توان مدیریت بالای این افراد پی خواهد برد.(4) 
والیان و کارگزارانی را که عثمان از میان خویشاوندان خود برگزید، افرادی بودند لایق و توانا که این لیاقت و توان خود در اداره امور حکومت را به اثبات رساندند. 
آنان توانستند به فتوحات بسیاری دست یافته و عدل و مساوات را در میان مردمان اقامه نمایند. باید به خاطر داشت، تعدادی از همین والیان و کارگزاران در عهد رسول(ص) نیز مسئولیت‌هایی به عهده داشتند.(5)  
حال به دیدگاه بزرگان دین و صاحبنظران در مورد این والیان نگاهی می‌افکنیم: 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الدولة الأمویة المفتری علیها، ص159. 
2) حقبة من التاریخ، 75. 
3) منهاج السنة (3/175-176). 
4) الأساس فی السنة (4/1675). 
5) تحقیق مواقف الصحابة من الفتنة (1/417). <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:375.txt">1- شهادت قرآن کریم</a><a class="text" href="w:text:376.txt">‌2- شهادت سنّت</a><a class="text" href="w:text:377.txt">3- ستایش علما و بزرگان دین از معاویه</a><a class="text" href="w:text:378.txt">4- روایت حدیث</a></body></html>معاویه از جمله مسلمانانی بود که در غزوه حنین شرکت کردند و خداوند متعال در مورد آنان چنین گفته است(1) 
(ثُمَّ أَنَزلَ اللّهُ سَکِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَنزَلَ جُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَعذَّبَ الَّذِينَ کَفَرُواْ وَذَلِکَ جَزَاء الْکَافِرِينَ) التوبة: ٢٦ 
(سپس (عنايت خدا دربرتان گرفت و) خداوند آرامش خود را نصيب پيغمبرش و مؤمنان گرداند و لشكرهائي را (از فرشتگان براي تقويت قلب مسلمانان) فرو فرستاد كه شما ايشان را نمي‌ديديد، و (پيروز شديد و دشمنان شكست خوردند، و بدين وسيله) كافران را مجازات كرد، و اين است كيفر كافران (در اين جهان، و عذاب آخرت هم به جاي خود باقي است)). 
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1) مرویات خلافة معاویة فی تاریخ الطبری، خالد الغیث، 23. از جمله دعاهایی که رسول خدا(ص) در مورد معاویه فرمودند عبارتند از: 
«اللهمَّ اَجعَله هادیاً، مَهدِیّاً، وَ اَهدِ به».(1)  
«پروردگارا او را هدایت‌گر به سوی راه راست و ره‌یافته صراط مستقیم قرار بده که مردم از طریق او، هدایت یابند». 
همچنین در جای دیگر فرموده‌اند: 
«اللهمَّ عَلِّم معاویهَ الکِتَابَ و الحسابَ، وَقِهِ العذاب».(2) 
«پروردگارا، معرفت قرآن و شریعت را به او عطا فرما و او را در صحرای محشر سر بلند ساز و از آتش دوزخ حفظ بفرما». 
نقل می‌کنند که رسول خدا(ص) ‌فرمود: 
«أول جيش من أمتي يغزون البحر قد أوجبوا».
«نخستین سپاهیان مسلمانی که در دریا نبرد کنند، به بهشت خواهند رفت». 
ام حرام که نزد حضرت بود از ایشان پرسید: آیا من هم جزو آنان هستم؟ ایشان نیز فرمودند: «أنت فيهم».
«آری، تو نیز جزو آنان هستی». سپس فرمودند:
«أول جيش من أمتي يغزون مدينة قيصر مغفور لهم».
«نخستین سپاهیان مسلمانی که در قسطنطنیه‌ نبرد مي‌کنند، گناهانشان مورد عفو واقع می‌شود». 
ام حرام پرسید: آیا او نیز جزو آنان است؟ اما حضرت جواب دادند که این بار او در میان آنان نخواهد بود(3) .
مهلب(4)  در مورد این حدیث چنین گفته است: این حدیث، از افتخارات معاویه می‌باشد که او نخستین فرماندهی بود که سپاهیانش، به نبرد با رومیان در دریا رفتند.(5) 
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) صحیح سنن الترمزی، ناصرالدین الألبانی (3/236). 
2) موارد الظمآن (7/249). 
3) صحیح بخاری (حدیث2924). 
4) مهلب بن احمد، از شارحان صحیح بخاری بود که در سال435 ه‍ در گذشت. 
5) فتح الباری (6/120). الف: کلام عبدالله بن عباس در مورد او
از ابن عباس سؤال کردند که معاویه، نماز وتر را یک رکعت خوانده است. او جواب داد: معاویه مردی است فقیه و دانا در دین.(1) 
شایسته‌ است که‌ در این‌جا به‌ پاره‌ای از فتواهای فقهی معاویه‌(رض) اشاره‌ نماییم:
-	نقل است که او نماز وتر را یک رکعت می‌خواند. 
-	افرادی را که ایمان و تقوایشان آشکار است نزد خداوند، جهت استسقاء و طلب باران، وساطت قرار می‌داد.(2) 
-	اخراج نصف صاع گندم در هنگام ادای زکات فطر را جایز می‌دانستند.(3) 
-	خوشبو نمودن بدن هنگام احرام بستن.(4) 
-	جائز شمردن خرید و فروش خانه‌های مکه مکرمه.(5) 
-	صدور طلاق میان زوجین به دليل ناتوان بودن مرد در مقاربت.(6) 
-	صدور طلاق زنی که شوهرش او را در حالت مستی طلاق گفته باشد. 
-	قصاص نکردن مسلمانی که کافری را به قتل رسانیده است. 
-	به زندان انداختن قاتل تا زمانی که پسر مقتول بالغ شود و در مورد قاتل تصمیم بگیرد.(7) 
ب: کلام عبدالله بن مبارک در مورد او
معاویه بن ابی سفیان، آزمایشی است برای ما و هر کس که به