ح نيست ، و مثلاً در همين جهان ) يك روز خدا ، بسان هزار سالي است كه شما مي‌شماريد و به حساب مي‌آريد .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« يَسْتَعْجِلُونَكَ » : عجولانه از تو مي‌خواهند ( نگا : انعام‌ / 57 و 58 ، رعد / 6 ) . « إِنَّ يَوْماً . . . » : اشاره به اين است كه زمان نسبي است ، و زمان با توجّه به خداي ازلي و ابدي معني ندارد ، و لذا او براي رساندن عذاب شتاب نمي‌گيرد و عجله نمي‌كند .‏
 
سوره حج آيه  48
‏متن آيه : ‏
‏ وَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ أَمْلَيْتُ لَهَا وَهِيَ ظَالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُهَا وَإِلَيَّ الْمَصِيرُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏چه آباديها و شهرهاي بسياري كه با وجود اين كه ( مردمانشان ) ستمگر بوده‌اند ، ما بديشان مهلت داده‌ايم ( و در عذابشان شتاب نكرده‌ايم ، تا بلكه بيدار شوند و به سوي ما برگردند . ولي چون به ستمكاري و زشتكاري ادامه داده‌اند ) بعدها ايشان را به عذاب گرفتار نموده‌ايم و ( زير ضربات مجازات گرفته‌ايم . پس اي كافران ! به سبب تأخير عذاب مغرور نشويد و بدانيد كه ) برگشت ( همگان در روز قيامت به سوي خداوند ، و تمام خطوط منتهي ) به من است ( كه خالق جهانم ، همان گونه كه آغاز از من بوده است ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« الْمَصِير » : مرجع . بازگشت .‏
 
سوره حج آيه  49
‏متن آيه : ‏
‏ قُلْ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا أَنَا لَكُمْ نَذِيرٌ مُّبِينٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏بگو : اي مردم ! من تنها و تنها بيم‌دهنده آشكاري براي شما هستم و بس .  ( ديگر نه عقاب و عذاب شما در دست من است ، و نه حساب و كتاب شما مربوط به من ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« نَذِيرٌ مُّبِينٌ » : بيم‌دهنده آشكار . بيم‌دهنده‌اي كه بيانگر اوامر و نواهي آسماني و روشن‌كننده حقائق از اباطيل باشد .‏
 
سوره حج آيه  50
‏متن آيه : ‏
‏ فَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ كَرِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏كساني كه ايمان آورده و كارهاي شايسته بكنند ، آمرزش ( يزدان شامل گناهان ايشان مي‌شود ) و رزق و روزي ارزشمند و پاك و فراواني ( در بهشت ) دارند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« رِزْقٌ » : روزي . فضل و نعمت . « كَرِيمٌ » : پاك و فراوان . ارزشمند .‏
 
سوره حج آيه  51
‏متن آيه : ‏
‏ وَالَّذِينَ سَعَوْا فِي آيَاتِنَا مُعَاجِزِينَ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏و كساني كه در راه مسابقه و مبارزه با قرآن ، درباره ( نادرست و ناچيز جلوه دادن ) آيه‌هاي ما به تلاش مي‌ايستند ، آنان ساكنان دوزخند .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« سَعَوْا فِي ءَايَاتِنَا » : تلاش و كوشش مي‌كنند در راه باطل قلمداد كردن آيه‌هاي قرآني ما . گاهي آن را سحر ( نگا : سبأ / 43 ) و زماني آن را شعر ( نگا : انبياء / 5 ) و چه بسا آن را افسانه‌هاي گذشتگان ( نگا : انعام‌ / 25 ) مي‌خوانند . « مُعَاجِزِينَ » : مبارزان . مسابقه‌دهندگان . درمانده‌كنندگان ( نگا : سبأ / 5 و 38 ) . حال ضمير ( و ) در فعل ( سَعَوْا ) مي‌باشد .‏
 
سوره حج آيه  52
‏متن آيه : ‏
‏ وَمَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ مِن رَّسُولٍ وَلَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّى أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ فَيَنسَخُ اللَّهُ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ ثُمَّ يُحْكِمُ اللَّهُ آيَاتِهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏ما پيش از تو رسولي و نبيي را نفرستاده‌ايم ، مگر اين كه هنگامي كه ( آن رسول يا نبي آيات و احكام خدا را براي مردم ) تلاوت كرده است اهريمن ( با ايجاد وساوس و اباطيل در دل شنوندگان سست ايمان ، و با پخش ياوه‌سرائي توسّط ذرّيّه و دارودسته خود ) در تلاوت او القاء ( شبهه ) نموده است ( و گاهي پيغمبران را شاعر ، و زماني ساحر ، و وقتي ناقل افسانه‌ها و خرافات پيشينيان جلوه‌گر ساخته است ) . امّا خداوند آنچه را كه شيطان القاء نموده است ( توسّط تبليغ و تبيين پيغمبران و دعوت و زحمت شبانه‌روزي پيروان ايشان در همه جا و همه آن ) از ميان برداشته است ( و شبهات و ترّهات اهريمنان انس و جان را از صفحه دل مردمان زدوده است ) و سپس آيات خود را ( در برابر سخنان ناروا و دلائل نابه‌جاي نيرنگ‌بازان بي‌مايه و دسيسه‌بازان بي‌پايه ) پايدار و استوار داشته است ، زيرا كه خدا بس آگاه ( از كردار و گفتار و پندار شيطان و شيطان صفتان بوده و همه كارهايش از روي فلسفه و ) داراي حكمت است ( و لذا اهريمن و پيروان او را هميشه مهلت داده است تا به دسايس و وساوس خود بپردازند ) .‏
 
‏توضيحات : ‏
‏« رَسُولٍ » : پيغمبري كه شرع جديد و برنامه ويژه‌اي را با خود بياورد . « نَبِيٍّ » : پيغمبري كه شرع جديد و برنامه ويژه‌اي را با خود نياورد ، و بلكه تنها عهده‌دار تبليغ و تقرير شرع و برنامه پيغمبران پيشين باشد ، مانند انبياء بني‌اسرائيلي كه در فاصله بين موسي و عيسي زيسته‌اند . « تَمَنّي‌ » : قرائت و تلاوت كرده است . آرزو كرده است و دوست داشته است . « أُمْنِيَّةِ‌ » : قرائت و تلاوت . اميد و آرزو . اگر واژه ( تمنّي ) به معني ( خوانده است ) و ( أُمْنِيَّة ) به معني ( خواندن ) در نظر گرفته شود معني آيه چنان است كه گذشت . ولي اگر ( تمنّي ) به معني ( آرزو كرده است ) و ( أُمْنِيَّة ) به معني ( آرزو ) باشد ، معني آيه چنين مي‌شود : ما پيش از تو رسولي و نبي‌اي را نفرستاده‌ايم ، مگر اين كه هنگامي كه ( آن رسول يا نبي ) آرزو كرده است ( و تلاش نموده است كه دعوتش در بين مردم با سرعت موفّق و هرچه زودتر همه‌جا گستر شود ) شيطان ( انس و جنّ ، مشكلات و موانعي در سر راه دعوت او با شايعه‌پراكنيها و ياوه‌سرائيها ) پديد آورده است . امّا خداوند آنچه را كه شيطان پديد آورده است ( توسّط تبليغ و تبيين پيغمبران و دعوت و زحمت شبانه‌روزي پيروان ايشان . . . « يَنسَخُ اللهُ » : از ميان برمي‌دارد و باطل مي‌گرداند ( نگا : انبياء / 18 ) . « يُحْكِمُ » : محكم و استوار و ثابت و پايدار مي‌دارد ( نگا : رعد / 17 ) . « أَلْقي ، يُلْقي‌ » : مراد از القاء شيطان در آيه ، ايجاد موانع در راه دعوت پيغمبران و بازداشتن مردم از پذيرش آئين آسماني ايشان با دسائس و وساوس و شبهات است و بس ( نگا : انعام‌ / 112 ، فصّلت‌ / 26 ، شعراء / 221 و 222 ) . امّا اين كه شيطان الفاظ و جملاتي را بر زبان پيغمبران و به ويژه رسول اكرم جاري و داخل در كتابهاي آسماني و از جمله قرآن كند ، مخالف نصّ صريح آيات متعدّد قرآن است كه بيانگر عدم سلطه شيطان بر مؤمنان - چه رسد بر پيغمبران‌ - است ( نگا : ابراهيم‌ / 22 ، حجر / 42 ، نحل‌ / 99 و 100 ، اسراء / 65 ) . مگر نه اين است كه قرآن در حفظ و پناه يزدان است و جز وحي آسماني سخني در آن نيست‌ ؟  ( نگا : حجر / 9 ، فصّلت‌ / 42 ، نجم‌ / 3 و 4 ) .‏
 
سوره حج آيه  53
‏متن آيه : ‏
‏ لِيَجْعَلَ مَا يُلْقِي الشَّيْطَانُ فِتْنَةً لِّلَّذِينَ فِي قُلُوبِهِم مَّرَضٌ وَالْقَاسِيَةِ قُلُوبُهُمْ وَإِنَّ الظَّالِمِينَ لَفِي شِقَاقٍ بَعِيدٍ ‏
 
‏ترجمه : ‏
‏اين وسوسه‌هاي شيطاني ( و ايجاد مشكلات در راه دعوت آسماني توسّط مخالفان برنامه‌هاي يزداني ) بدان خاطر است كه خداوند مي