ی از قبیل: توجیه؛ آموزش؛ امید به پیروزی یا بهشت و به کارگیری تمامی تلاش در میدانهای جهاد را به هم می‌آمیخت و مسلمانان را تشویق می‌نمود تا آنچه از فنون جنگی را فرا می‌گیرند، خوب به خاطر داشته باشند تا جایی که فرمود: «هرکس تیراندازی را فراگرفت، سپس آن را ترک کرد، از ما نیست(1) .» سخن پیامبر دعوتی است برای عموم؛ حتی برای کسانی که به سن پیری رسیده‌اند؛ چراکه همه باید تیراندازی را تمرین بکنند. اسلام به سایر استعدادها و توانهای امت، اهمیت می‌دهد و در فکر شکوفا ساختن و حسن استفاده از آن است.
آن حضرت (ص) در تمامی شرایط و اوضاع به دشمنان توجه داشت و مسلمانان را تشویق و تحریک می‌کرد که از تمامی وسایل موجود برای نابودی دشمنان استفاده نمایند؛ چنانکه فرمود: «هر چه نیرو و توان دارید آماده کنید؛ سپس فرمود: آگاه باشید که نیرو، تیراندازی است؛ آگاه باشید که نیرو، تیراندازی است.»(2) 
قرآن کریم و سنت پیامبر اکرم (ص) به مسلمانان آمادگی در تمامی زمینه‌های مادی و معنوی را آموخت و از آنان خواست تا در مقابل دشمن آماده و متحد باشند؛ چنانکه خداوند متعال می‌فرماید:
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ خُذُواْ حِذْرَکُمْ فَانفِرُواْ ثُبَاتٍ أَوِ انفِرُواْ جَمِيعًا) (نساء، 71)
«ای کسانی که ایمان آورده‌اید، احتیاط نمایید و آمادگی خود را حفظ کنید و دسته دسته همگی با هم بیرون روید.»
این آیه دلالت بر وجوب عنایت به اسباب و برحذر بودن از دسیسه‌های دشمنان می‌نماید و انواع آمادگیهای مربوط به سلاح و جسم و آموزش نظامی به مجاهدان و رهنمود ساختن آنان به اموری که آنان را در جهاد با دشمنان و سالم ماندن از مکرهای آن کمک می‌نماید را شامل می‌گردد. خداوند به طور مطلق دستور آمادگی و احتیاط در برابر دشمنان را داده است و نوع خاصی رامشخص نکرده است؛ چراکه به تناسب و نوع سلاحها فرق می‌نمایند و علاوه بر آن دشمن از نظر تعداد و نوع مبارزه، ضعیف و قوی می‌شود.
جهاد از دیدگاه اصحاب و یاران رسول خدا (ص) مدرسة بزرگی برای تزکیه نفس بود و آنها یقین داشتند که جهاد هنگامی نتیجة مطلوب و مورد نظر را خواهد داد که آنها جهاد خود را خالصانه برای رضای خدا انجام دهند و به آنچه به آن ایمان دارند و مردم را به آن فرا می‌خوانند، عمل نمایند. پیامبر اکرم (ص) خطر ریاکاری در اعمال را برای آنها بیان نموده بودو فرمود: «اولین کسی که در روز قیامت مورد بازخواست قرار می‌گیرد، مردی است که ظاهراً در راه خدا شهیدشده است. او را احضار می‌کنند و خداوند نعمتهایش را به او متذکر می‌شود؛ سپس خداوند می‌گوید: با این نعمتها چه کار کرده‌ای؟ می‌گوید در راه تو جنگیدم تا اینکه به شهادت رسیدم. خداوند می‌گوید: دروغ گفتی؛ بلکه تو جهاد کردی تا دیگران بگویند فلانی چه قدر شجاع و با جرأت است و این در دنیا گفته شد؛ سپس خداوند دستور می‌دهد که او را بر چهره‌اش به سوی جهنم بکشانند؛ پس مردی را احضار می‌کنند که علم آموخته و آن را به دیگران یاد داده و قرآن خوانده است. خداوند نعمتهای خود را به او متذکر می‌شود و می‌گوید: با این نعمتها چه کردی؟ می‌گوید: علم آموختم و آن را به دیگران یاد دادم و در راه تو قرآن خواندم. خداوند می‌فرماید: دروغ گفتی؛ بلکه چنین کردی که بگویند: فلانی چه انسان بخشنده و سخاوتمندی است و این گفته شد؛ سپس دستور می‌دهد که او را بر چهره‌اش به سوی دوزخ بکشانند.»(3) 
بنابراین یاران پیامبر اکرم(ص)  خالصانه و برای خدا و به امید پاداش وی و از ترس عذابش جهاد می‌کردند. سخن آنها برای خدا بود و اموال خود را در جهت کسب رضایت خدا، خرج می‌نمودند وجان خود را در راه دفاع از دین خدا و برای اعتلای نام خدا تقدیم می‌کردند. جهاد آنها در راه خدا آثار بزرگی در تزکیة نفسهایشان گذاشت که به طور خلاصه می‌توان برخی از آثار آن را این گونه بیان نمود: 
- آزاد کردن نفس از شیفتگی زندگی دنیا و وابستگی به آن
جهاد در راه خدا تمرین عملی بی‌رغبتی نسبت به دنیا و چشم دوختن به آخرت و مشتاق بودن به نعمتهایی است که خداوند برای بندگانش در بهشت آماده کرده است که این از بزرگ‌ترین مسائلی است که از نظر اسلام در تزکیة نفسها، مؤثر است. مجاهد کسی است که وجودش را به خدا می‌فروشد تا او را خشنود سازد؛ چراکه خداوند، خالق و مالک حقیقی جانها است و او خود این افتخار را به مجاهدان داده که چیزی را که به آنها بخشیده است، دوباره از آنها می‌خرد؛ خداوند می‌فرماید: 
(إِنَّ اللّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللّهِ فَاسْتَبْشِرُواْ بِبَيْعِکُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ وَذَلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(111) التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاکِعُونَ السَّاجِدونَ الآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنکَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ(112)) (توبه، 111 – 112)
«بی‌گمان، خداوند جان و مال مؤمنان را در مقابل بهشت خریداری می‌کند. در راه خدا می‌جنگند؛ پس می‌کشند وکشته می‌شوند و این وعده‌ای است راستین که خداوند آن را در تورات و انجیل و قرآن داده است و چه کسی از خدا به عهد خود وفا کننده‌تر است؛ پس به معامله‌ای که کرده‌اید، شاد باشید و این پیروزی بزرگ و رستگاری سترگی است. آنان توبه کننده، پرستنده، سپاسگذار کننده، نمازگزار، دستور دهنده به کار نیک، بازدارنده از کار بد و حافظ قوانین خدا می‌باشند و مژده بده به مؤمنان.»
- پاک گردانیدن نفس و آموزش دادن آن به صبر و جان فدایی
اصحاب و یاران پیامبر اکرم(ص)  در پرتو تربیت پیامبر اکرم (ص) یقین کرده بودند که بهشت با سختیها احاطه شده است و با تن پروری و راحتی به دست نمی‌آید و باید نفس را به مجاهدت وادار نمود تا در برابر سختیها و خطرها استوار و مقاوم باشد و تنبلی و کاهلی را رها کند. همچنین آنان از قرآن کریم آموختند که حکمت خداوند اقتضا کرده است تا وجود انسانها را در معرض پاکسازی قرار بدهد و پایداری آن آشکار گردد و میدان جهاد، بزرگ‌ترین مدرسة پاکسازی است(4) ؛ چنانکه خداوند متعال می‌فرماید: 
(إِن يَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَتِلْکَ الأيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنکُمْ شُهَدَاء وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الظَّالِمِينَ(140) وَلِيُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَمْحَقَ الْکَافِرِينَ(141) أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنکُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ(142) وَلَقَدْ کُنتُمْ تَمَنَّوْنَ