ی هستند که خداوند آنها را نام برده است؛ پس از آنها بپرهیزید.»(42) 
7- نپرسیدن از مسئله‌ای که شارع در مورد آن سکوت کرده است
صحابه پایبند این ادب بودند و خود را مکلف می‌دانستند که سؤالهایی را نپرسند که شارع در مورد آن سکوت کرده است تا با چنین سؤالاتی باعث واجب شدن آنچه شریعت واجب نکرده است و یا تحریم آنچه شریعت حرام نکرده است، نگردند؛ چنانکه خداوند می‌فرماید: 
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَسْأَلُواْ عَنْ أَشْيَاء إِن تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ وَإِن تَسْأَلُواْ عَنْهَا حِينَ يُنَزَّلُ الْقُرْآنُ تُبْدَ لَکُمْ عَفَا اللّهُ عَنْهَا وَاللّهُ غَفُورٌ حَلِيمٌ(101) قَدْ سَأَلَهَا قَوْمٌ مِّن قَبْلِکُمْ ثُمَّ أَصْبَحُواْ بِهَا کَافِرِينَ(102)) (مائده، 101 – 102)
«ای مؤمنان از مسائلی سؤال مکنید اگر فاش گردند و آشکار شوند شما را ناراحت و بدحال کنند؛ چنانچه به هنگام نزول قرآن راجع بدانها پرس و جو کنید، برای شما بیان و روشن می‌شوند. خداوند از این مسائل گذشته است و خداوند بس آمرزگار و بردبار است. جمعی از پیشینیان از آنها سؤال کردند و بعد از آن نسبت بدانها به مخالفت برخاستند و منکر آنها شدند.»
همچنین رسول خدا، از این عمل باز می‌داشت؛ چنانکه از سعد بن ابی‌وقاص(رض) روایت است که پیامبر خدا (ص) فرمود: «بزرگ‌ترین جرم را کسی مرتکب شده است که از چیزی بپرسد که حرام قرار داده نشده است و به خاطر سؤال وی حرام قرار داده شود.»(43) 
8- غنیمت شمردن تنهایی پیامبر اکرم (ص) و سؤال به موقع از ایشان
اصحاب اوقات مناسب را برای پرسیدن در نظر می‌گرفتند؛ چنانکه خلوت و تنهایی پیامبر را غنیمت می‌شمردند. از ابوموسی اشعری (رض) روایت است که رسول خدا (ص) پس از اتمام نماز فجر می‌نشست. ما دور ایشان حلقه می‌زدیم. برخی از ایشان قرآن فرا می‌گرفتند؛ عده‌ای در مورد میراث می‌پرسیدند و برخی از تعبیر خوابهایی که دیده بودند، می‌پرسیدند.(44) 
9- رعایت حالت پیامبر اکرم (ص) و پافشاری نکردن بر پرسیدن سؤال از ایشان
اصحاب و یاران پیامبر اکرم (ص) بعد از آنکه از سؤال کردن نهی شده بودند، منتظر حضور افراد آگاه و عاقل بادیه‌نشین بودند تا آنان سؤالهای خود را از پیامبر (ص) بپرسند و آنان نیز شاهد این سؤال و جواب باشند؛ چنانکه انس بن مالک می‌گوید: 
«ما از اینکه از پیامبر اکرم (ص) چیزی بپرسیم، نهی شدیم؛ پس ما دوست داشتیم مرد بادیه‌نشین عاقلی در خدمت پیامبر خدا حضور یابد و سؤالهای خود را از ایشان بپرسد و ما شاهد این سؤال و جواب باشیم؛ چنانکه روزی مردی بادیه‌نشین آمد و گفت: ای محمد، فرستاده‌ات به نزد ما آمد و به ما گفت: تو می‌گویی که خداوند تو را فرستاده است؟ فرمود: «راست گفته است.»(45) 
بر این اساس ساختار تربیتی در جامعه جدید از خلال مواضع عملی روشن، همگام با فریضة تعلیم و تعلم میان افراد جامعه مسلمان ادامه یافت. بدین صورت این رهنمودها در آماده کردن فرد مسلمان و امت مسلمانی که پیامبر اکرم (ص) آن را تأسیس نمود مؤثر واقع گردید.
--------------------------------------------------------------------------------------------
1) الظلال، ج 10، ص 27 و بعد از آن.
2) السیرة النبویه، دروزه، ج 2، ص 73 – 76 به نقل از دراسات فی عهد النبوه، د. عبدالرحمان شجاع، ص 172.
3) التمکین، للامة الاسلامیه، ص 62.
4) مناهج و آداب الصحابه فی التعلم و التعلیم، د. البر، ص 59 – 60.
5) البخاری، کتاب العلم، باب من اعاد الحدیث، ج 1، ص 188.
6) مناهج و آداب الصحابه، د. عبدالرحمان البر، ص 62.
7) بخاری، کتاب المناقب، باب صفة النبی، ج 6، ص 57، شماره 3568.
8) البخاری، کتاب العلم، باب ما کان النبی یتخولهم بالموعظه، ج 1، ص 162، شمارة 68.
9) مناهج و آداب الصحابه، ص 65.
10) همان. همه وسیله‌های تربیتی نبوی را از این کتاب ارزشمند خلاصه کرده‌ام.
11) مسلم، کتاب الطهاره، باب فضل اسباغ الوضوء، ج 1، ص 219.
12) منهاج و آداب الصحابه، ص 67.
13) مسلم، کتاب البر و الصله، باب تحریم الظلم، ج 4، ص 1997.
14) همان، کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب فضل سوره الکهف و آیة الکرسی، ص 551.
15) مناهج و آداب الصحابه، ص 69.
16) مسلم، کتاب الزهد و الرقائق، ج 4، ص 2274.
17) البخاری، کتاب المظالم، باب نصر المظلوم، ج 5، ص 99، شماره 2446.
18) ابوداود، کتاب اللباس، باب فی الحریر للنساء، ج 4، ص 5، شمارة 4057.
19) البخاری، کتاب الصلوه، باب فی السطوح و المنبر و الخشب، ج 1، ص 486، شماره 377.
20) مناهج و آداب الصحابه فی التعلم و التعلیم، ص 74.
21) ابوداود، کتاب الطهاره، باب کراهیه استقبال القبله عند قضاء الحاجه، ج 1، ص 3، شماره 8.
22) مسلم، کتاب صلاة المسافرین، باب استحباب تحسین الصوت بالقرآن، ج 1، ص 546.
23) مسلم، کتاب المساجد، باب تحریم الکلام فی الصلاة، ج 1، ص 381.
24) البخاری، کتاب الحیل، باب احتیال العالم لیهدی له، شماره 6979.
25) مجمع الزوائد، ج 1، ص 173 – 174 دارای شواهدی زیادی است که حدیث را تقویت می‌کند.
26) البخاری، کتاب العلم، باب الغضب فی الموعظه و التعلیم، ج 1، ص 186، شماره 90.
27) مقدمه ابن ماجه فی القدر، ج 1، ص 33، ص 85.
28) البخاری، کتاب الایمان، باب اقوال النبی (انا اعلمکم بالله)، ج 1، ص 70، شماره 20.
29) فتح البخاری، ج 1، ص 187.
30) البخاری، کتاب الأدب، باب رحمه الولد و قبلته و معانقته، شماره 5999.
31) الرسول المعلم، عبدالفتاح ابوغده، ص 160.
32) الترمذی فی الشمائل، المحمدیه، باب ماجاء فی خلق رسول الله، شماره 335.
33) همان.
34) مناهج و آداب الصحابه، ص 78.
35) ابن ماجه، کتاب الزهد، باب ذکر البعث، ج 2، ص 1431.
36) اخرجه الحاکم، ج 2، ص 437 و صححه و وافقه الذهبی.
37) مناهج و آداب الصحابه، ص 80.
38) اخرجه الخطیب فی الجامع، ج 1، ص 363 – 364 و فیه یزید الرقاشی و هو ضعیف.
39) مناهج آداب الصحابه، ص 96.
40) ابوخیثمه زهیر بن حرب با سند صحیح در کتاب العلم آورده است، ص 20، شماره 77.
41) شرح النووی علی مسلم، ج 3، ص 74، چاپ الشعب.
42) البخاری، کتاب التفسیر، سوره آل عمران، شمارة 4547.
43) الدارمی فی مقدمته، باب من هاب الفتیا و کره التنطع، ج 1، ص 65، شماره 138.
44) قال الهیثمی فی مجمع الزوائد، ج 1، ص 159 – رواه الطبرانی فی الکبیر و فیه محمد بن عمر رومی، ضعفه ابوداود و ابوزرعه وثقه ابن حبان.
45) مسلم، کتاب الایمان، باب السوال عن ارکان الاسلام، ج 1، ص 41 – 42.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:270.txt">حل مشکل بحران اقتصادی</a><a class="folder" href="w:html:271.xml">تشریعات و قوانین</a><a class="text" href="w:text:276.txt">ازدواج پیامبر اکرم (ص) با عایشه</a></body></html><?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:28.txt">نسب پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:29.txt">ازدواج عبدالله بن عبدالمطلب</a><a class="text" href="w:text:30.txt">تولد پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:31.txt">حلیمه سعدیه دایه پیامبر اکرم (ص) در بنی‌سعد</a><a class="text" href="w:text:32.txt">پیامبر اکرم (ص) بعد از وفات مادرش، تحت کفالت جد و عموی بزرگوارش قرار می‌گیرد</a><a class="text" href="w:text:33.txt">چوپانی پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:34.txt">ملاقات بحیرا راهب نصراني با پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:35.txt">نکته‌های آمو