ي جاويداني كه از آن برخوردارند</a><a class="text" href="w:text:414.txt">تهاجم تبليغاتي عليه مشركين</a></body></html>قرآن كريم به توصیف کامل غزوة احد پرداخته است و تصويري را كه قرآن از غزوة احد ارائه مي‌دهد، به مراتب زنده‌تر و روشن‌تر از آنچه در روايات آمده است، مي‌باشد؛ چراکه شيوة آيات قرآني هم اطمينان‌بخش، بشارت‌دهنده، پندآموز و هم سرزنش‌كننده است و هر دو بخش به گونه‌ای بسيار زيبا و قوي ارائه شده‌اند.
قرآن كريم از خصوصیات درونی سپاه پيامبر سخن مي‌گويد و اين امتيازي است كه تنها قرآن از آن برخوردار است و كتابهاي سيرت دارای چنین خصوصیتی نیستند؛ چراکه قرآن از خصوصیات دروني قلوب مسلمانان سخن گفته است و از نكاتي پرده برداشته است كه مسلمانان خودشان نيز از آن اطلاع ندارند. با تدبر و تفکر در آیات نازل شده در مورد غزوة‌ احد، می‌توان به دقت، ‌عمق و فراگيري قرآن در اين موضوع پي مي‌برد.
در آیات نازل شده شهيد سيدقطب مي‌گويد: دقت قرآن در فراگيري موضعگیريها، حركتها، احساسات و فرورفتن به ژرفاي نفس و تمايلات نهان آن بي‌نظير است.
در تصويري كه آهنگ زيباي قرآن نشان مي‌دهد، چنان شادابي و تازگي به چشم مي‌خورد كه با احساسات دروني به گونه‌ای عمیق و ناگستنی همسو و هماهنگ است و احساسات بيننده هيچ گاه توان اينكه در برابر توصيف و بيان قرآن جامد باشد، ‌ندارد؛ چراکه توصيف قرآن، توصيفي است زنده، با نشاط، مؤثر، و داراي پيام. 
شيوة رسول خدا(ص) در تريبت امت، اقامة دولت و تمكين دين خدا انعكاسي از مفاهيم قرآن كريم درباره زندگي دنيا است؛ مفاهيمي كه سراسر وجود، احساسات و افكار پيامبر را در برگرفته است؛ به همين دليل رسول خدا (ص) در جبران شكست پيش‌آمده در احد، بر نهج قرآن كريم حركت مي‌نمايد. که به برخي از نكات مهم در شيوة قرآن اشاره مي‌نمائيم:خداوند مي فرمايد: 
(قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِکُمْ سُنَنٌ فَسِيرُواْ فِي الأَرْضِ فَانْظُرُواْ کَيْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذَّبِينَ(137) هَذَا بَيَانٌ لِّلنَّاسِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةٌ لِّلْمُتَّقِينَ(138) وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِينَ(139)) (آل عمران، 137-139)
«قبل از شما روند سنتهاي الهي گذشته است. در زمين مسافرت نمائيد و بنگيريد، عاقبت تكذيب‌كنندگان چگونه بوده است. اين بياني است براي مردمان و هدايت و پندي است براي پرهيزگاران؛ پس سست نشويد و غمگين نباشيد. شما بالا دست هستيد، اگر ايمان داشته باشيد.»
آيات فوق بیانگر این است كه خداوند در مصيبت غزوه احد، مسلمانان را در مسير آماج وسوسه‌هاي شيطان رها نكرده است؛ بلكه آنها را با چنين آياتي روح‌بخش به آنچه مايه قوت و ثباتشان هست، رهنمون كرده است و با توجيهات و ارشادات خويش از درد و رنجشان كاسته است(1). 
قرطبي مي‌گويد: آيات فوق موجب تسلي خاطر مؤمنان را فراهم آورد(2). 
در آيات گذشته دعوت به تأمل و انديشيدن در سرگذشت امتهاي گذشته و كساني كه دعوت خدا و رسول را تكذيب نموده بودند، مورد تأكيد قرار گرفته و هلاكت و نابودي آنها به سبب كفر، ظلم و فسقشان تصريح شده است.
تعبير قرآن در آيات فوق با لفظ «كيف»‌ كه حكايت از استفهام دارد، آمده است و منظور به تصويركشيدن وضعيت اقوام موردنظر است كه براي مؤمنان حامل درس و پندهایي است؛ زيرا آنها اقوامي بودند كه خداوند به آنها در زمين قدرت و نعمت فراوان ارزاني داشته بود،‌ اما آنان به دلیل ناسپاسی و به سبب سركشي و غرورشان به عذاب الهي گرفتار شدند(3). 
-------------------------------------------------------------------------------------
1) حدیث القرآن الکریم عن غزوات الرسول، ج 1، ص 190.
2) تفسیر القرطبی، ج 4، ص 216.
3) حدیث القرآن الکریم عن غزوات الرسول، ج 1، ص 191.خداوند متعال مي‌فرمايد:
(إِن يَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِّثْلُهُ وَتِلْکَ الأيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ وَلِيَعْلَمَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَتَّخِذَ مِنکُمْ شُهَدَاء وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الظَّالِمِينَ(140) وَلِيُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَمْحَقَ الْکَافِرِينَ(141) أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَلَمَّا يَعْلَمِ اللّهُ الَّذِينَ جَاهَدُواْ مِنکُمْ وَيَعْلَمَ الصَّابِرِينَ(142) وَلَقَدْ کُنتُمْ تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِن قَبْلِ أَن تَلْقَوْهُ فَقَدْ رَأَيْتُمُوهُ وَأَنتُمْ تَنظُرُونَ(143)) (آل عمران، 140-143)
«اگر به شما جراحتي رسيده است، به آنها نيز جراحتي مانند آن رسيده است. اين روزها را در بين مردم به صورت دست بدست مي‌گذرانيم تا خداوند مؤمنان را جدا سازد و خداوند برخي از شما را به عنوان قرباني و شهيد انتخاب مي‌نمايد و خداوند، ستمكاران را دوست ندارد. تا خدا مؤمنين را خالص و كافران را نابود گرداند.» 
آيا گمان مي‌كنيد به جنت مي‌رويد، بدون اينكه خداوند تشخيص ندهد كساني را كه جهاد مي‌كنند و تشخيص ندهد صابران را. قبل از روبرو شدن با مرگ آن را شما آرزو مي‌نموديد، الآن با آن مواجه شديد و به سوي آن نظاره‌گر هستيد.» قرآن از مؤمنان خواسته است كه قتل و جرح نبايد در وجودشان اثر منفي گذارد و مانع جهادشان عليه دشمن گردد؛ زيرا اگر مؤمنان در جنگ بدر با شكستي مواجه شده‌اند، دشمنانشان در بدر نيز به چنين شكستي دچار گرديدند. آنان با عقاید باطل و عاقبت نافرجامشان در جنگ با شما سست نشدند بنابراين، شما كه از حق و حسن عاقبت برخورداريد، نبايد دچار ضعف و سستي شويد(1). 
زمخشری مي‌گويد: اگر مشرکان در جنگ احد برخي از افراد مسلمانان را به شهادت رسانده‌اند، ‌شما نیز در جنگ بدر تعدادي از آنها را كشته‌ايد. آنها از شكستي كه در بدر خوردند، ضعيف نشدند؛ پس سزاوار است که به شما احساس ضعف و سستی دست ندهد(2). 
عبدالله بن عباس مي‌گويد: جنگ احد نقطة مقابل جنگ بدر بود؛ چراکه در احد مسلمانان به شهادت رسيدند و در بدر رسول خدا (ص) بر مشركان غالب گرديد(3). 
در آية (إِن يَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ) جواب شرط محذوف است و تقدير عبارت چنين است كه اگر دچار زخم و شكست شده‌ايد، صبر نمایید و براي مبارزه جديد تصميم قطعي بگيريد؛ زيرا دشمنانتان قبل از اين با چنين شكستي دچار گرديدند.
آيه (وَتِلْکَ الأيَّامُ نُدَاوِلُهَا بَيْنَ النَّاسِ) بيانگر سنت جاري الهي در جهان براي تسليت مؤمنان در غزوة احد است(4). 
قرطبي در تفسير آيه (وَلِيَعْلَمَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ) مي‌گويد: منظور اين است كه تبادل شكست به خاطر شناخت مؤمن از منافق تحقق يافته است(5). 
ابن كثير در تفسیر آیة (وَيَتَّخِذَ مِنکُمْ شُهَدَاء) مي‌گويد: يعني در راه خدا كشته مي‌شوند و به خاطر رضاي او جانشان را فدا مي‌سازند(6). 
خداوند متعال آية كريمه فوق را با جمله (وَاللّهُ لاَ يُحِبُّ الظَّالِمِينَ) پايان داد و بعد از آن به دو حكمت ديگر كه در غزوه احد اتفاق افتاد اشاره كرد و فرمود:
(وَلِيُمَحِّصَ اللّهُ الَّذِينَ آمَنُواْ وَيَمْحَ