َ کَفَرُوا فِي قُلُوبِهِمُ الْحَمِيَّةَ حَمِيَّةَ الْجَاهِلِيَّةِ فَأَنزَلَ اللَّهُ سَکِينَتَهُ عَلَى رَسُولِهِ وَعَلَى الْمُؤْمِنِينَ وَأَلْزَمَهُمْ کَلِمَةَ التَّقْوَى وَکَانُوا أَحَقَّ بِهَا وَأَهْلَهَا وَکَانَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا) (فتح، 26)
«آن‌ گاه که کافران، تعصب و نخوت جاهلیت را در دلهایشان جای دادند، خدا اطمینان خاطری بهرة پیغمبرش و بهرة مومنان کرد. همچنین خدا، ایشان را بر روح ایمان ماندگار کرد و آنان از هر کسی دیگر سزاوارتر برای  پروا از خدا و برازندة آن بودند و خدا از هر چیزی آگاه و بر هر کاری تواناست.»
برخی از فضائل شركت‌كنندگان بيعت الرضوان را از دیدگاه قرآن بيان نمودیم، اما احاديث زيادي نيز در اين باره وجود دارد كه به ذکر برخي از آنها می‌پردازیم: 
الف ـ جابر بن عبدالله (رض) مي‌گويد: پیامبر اکرم (ص) در روز حديبيه خطاب به مسلمانان گفت: «شما بهترين افراد روي زمين هستيد.» جابر(رض) مي‌گويد: تعداد ما در آن روز هزار و چهارصد نفر بود و اگر چشمانم مي‌ديد، جاي درخت را به شما نشان مي‌دادم(11).  
اين حديث، بيانگر فضل و برتري شركت‌كنندگان بيعت الرضوان است و در آن زمان این فضیلت شامل تعداد زيادي از مسلمانان در مدينه و مكه نگردید. 
برخي از اين روايت به برتري علي (رض) بر عثمان (رض) استدلال می‌نمایند مي‌گويند: علي(رض) در بيعت الرضوان شرکت داشت اما عثمان (رض) در این بیعت حضور نداشت بنابراين، علي(رض) بر عثمان (رض) برتري دارد، اما استناد چنین استدلالی باطل است؛ زيرا اولاً اين بيعت به خاطر انتقام خون عثمان (رض) گرفته شد؛ ثانياً پیامبر اکرم (ص) دست خود را به نمايندگي از عثمان (رض) بر دست ديگرش گذاشت و بيعت كرد بنابراین، عثمان (رض) نيز در این بيعت فضایلی را کسب نمود که دیگران از آن بهره‌مند گردیدند.(12) 
ب - جابر بن عبدالله (رض) مي‌گويد: ام‌‌مبشر به من خبر داد كه پیامبر اکرم (ص) نزد حفصه  فرمود: «انشاء الله هيچ كدام از شركت‌كنندگان بيعت الرضوان وارد دوزخ نمي‌شوند. حفصه  گفت: خداوند مي‌فرمايد: «وَإِنْ مِنْكُمْ إِلاَّ وَارِدُهَا» يعني همة شما وارد آن مي‌شويد. پیامبر اکرم (ص) اين آيه را تلاوت فرمود: 
(وَإِن مِّنکُمْ إِلَّا وَارِدُهَا کَانَ عَلَى رَبِّکَ حَتْمًا مَّقْضِيًّا(71) ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا وَّنَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيهَا جِثِيًّا(72)) (مریم، 71-72)
«همه شما وارد آن خواهيد شد و اين قضيه‌اي حتمي نزد پروردگارت مي‌باشد. سپس ما پرهيزگاران را نجات داده، ستمكاران را در آن ذليلانه رها مي‌سازيم.» 
نووي مي‌گويد: علما در مورد اين سخن پیامبر اکرم (ص) كه فرمود: انشاء الله هيچ كدام از آنها وارد دوزخ نمي‌شود، گفته‌اند: اين بدان معنا است كه قطعاً هيچ يكي از آنها وارد دوزخ نخواهد شد و كلمة انشاء الله، به خاطر تبرك گفته شده است نه به خاطر شك و ترديد. و در جواب استدلال حفصه رضی الله عنها  كه گفت: خداوند فرموده است:
(وَإِن مِّنکُمْ إِلَّا وَارِدُهَا) پیامبر اکرم(ص) فرمود: خداوند در ادامة این آيه فرموده است:(ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوا) در اينجا ما به نوعي مناظره و سؤال و جواب علمي بر مي‌خوريم؛ زيرا هدف حفصه  ترديد سخن پیامبر اکرم (ص) نبود بلكه هدف وی فهم این آیه بود؛ چنانكه پیامبر اکرم (ص) هدف این آیه را عبور بر پل صراط دانست كه روي دوزخ نصب شده است. آن گاه دوزخيان به داخل آتش مي‌افتند و بهشتيان با عبور از آن، وارد بهشت مي شوند(13). 
ج ـ امام مسلم از جابر بن عبدالله (رض) روايتي نقل مي كند كه فرمود: پیامبر اکرم (ص) در حديبيه به ما گفت: هر كسي كه از شما از اين گردنه (حديبيه مشرف به مكه) عبور بكند، گناهانش مانند گناهان بني اسرائيل بخشوده خواهد شد.
جابر(رض)  مي‌گويد: نخستين دسته‌اي كه از آن عبور نمود، سواركاران ما (خزرج) بودند، بعد از آن تمامی مردم از آنجا عبور كردند. آن گاه پیامبر اکرم (ص) فرمود: گناهان همة شما بخشيده شد به جز صاحب شتر سرخ. جابر(رض) مي‌گويد: او مردي بود كه دنبال شترش مي‌گشت. ما نزد او رفتيم و گفتيم: بيا تا پیامبر اکرم (ص) براي تو طلب آمرزش نمايد. گفت: به خدا براي من يافتن شترم بهتر از دعاي سرور شما است(14).  
اين حديث بيانگر فضيلت بزرگي است شركت‌كنندگان بيعت حديبيه به آن نائل آمدند و آن عبارت از مغفرت و آمرزش الهي است كه آنان به خاطر اخلاص و اطاعت خدا و رسول (ص) مستحق آن گرديدند(15).  
شركت‌كننده‌گان صلح در حديبيه داراي ويژگيهاي مهمي هستند. چرا که آنها بهترين افراد امت محمد (ص) بودند كه خدا از آنان راضي شده بود و هيچ كدام از آنها به دوزخ راه نخواهد يافت. و آنان از اهل بدر و کسانی بودند که در جهت هر دو قبله نماز خواندند. 
با تأمل در تعداد افراد مهاجران شركت‌كننده در اين غزوه به این نتیجه خواهیم رسید که تعداد آنها در غزوة بدر، هشتاد و سه نفر بود، امّا در اين غزوه تعداد آنان به هشتصد نفر رسیده بود  و علت آن مسلمان شدن و گرويدن جوانان قبایل اطراف مدينه به جامعة اسلامي دانست؛ چرا که آنان با پذیرش اسلام، زير پرچم پیامبر اکرم (ص) در می‌آمدند و در سفر و حضر، در ركاب ايشان علم و عمل و اخلاص و آموزشهاي نظامي را مي‌آموختند. از جملة اين قبايل مي توان به قبيلة اسلم و غفار اشاره نمود؛ زيرا ابوذر غفاري (ص) كه از پيشگامان دعوت اسلامي است، بعد از اينكه مسلمان شد و به عنوان دعوتگر دین اسلام نزد قوم خود برگشت، بعد از غزوة احد با هفتاد خانواده از آنها به مدينه آمد. همچنين بريده بن حصيب اسلمي(رض) كه با پیامبر اکرم (ص) (در مسير هجرت و) قبل از رسيدن ايشان به مدينه ملاقات نمود، با هفتاد نفر از افراد قومش مسلمان شد(16).  
----------------------------------------------------------------------------------------------
1) بخاری، شماره 4169. 
2) السیرة النبویه فی ضوء المصادر الاصلیه، ص 486. 
3) صحیح بخاری، شماره 4196. 
4) صحیح مسلم، شماره 1856. 
5) السیرة النبویه فی ضوء المصادر الاصلیه، ص 486. 
6) زاد المعاد، ج 3، ص 291. 
7) صحیح السیرة النبویة، ص 404. 
8) السیرة النبویه فی ضوء المصادر الاصلیه، ص 482. 
9) مختصر الصواعق المرسلة، ج 2، ص 172. 
10) تفسیر طبری، ج 1، ص 85-86 تفسیر قرطبی، ج 16، ص 178. 
11) مسلم، ج 3، ص 1485. 
12) فتح الباری، ج 7، ص 443. 
13) شرح النووی، علی صحیح مسلم، ج 16، ص 85. 
14) صحیح مسلم، ج 4، ص 2144-2145. 
15) عقیدة اهل السنة و الجماعة، ج 1، ص 212. 
16) التربیة القیادیه، ج 4، ص 214. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:595.txt">مذاكره سهيل بن عمرو با پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:596.txt">داستان ابوجندل(رض)  و وفا به عهد پیامبر اکرم (ص)</a><a class="text" href="w:text:597.txt">احترام پیامبر اکرم (ص) به اعتراض‌کنندگان صلح حدیبیه</a><a class="text" href="w:text:598.txt">بيرون شدن از لباس احرام و پيشنهاد ام‌سلمه (رض)</a><a class="text" href="w:text:599.txt">درسها و عبرتهاي اين حادثه</a><a class="text" href="w:text:600.txt">بازگشت به مدينه و نازل‌شدن سورة فتح</a><a class="text" href="w:text:601.txt">ابوبصير و فرماندهي جنگهاي تاکتیکی</a><a class="text" hre