ه‌های خویش راست ایستاده باشد به گونه ای که برزگران را به شگفت آورد تا کافران را به سبب آن خشمگین کند خداوند به کسانی از ایشان که ایمان بیاورند و کارهای شایسته بکنند، آموزش و پاداش بزرگی را وعده می‌دهد.» 
آيات كريمه فوق، سيماي واقعی اصحاب و یاران پیامبر اکرم (ص) را به تصوير كشيده است. قرآن با اسلوبی شگفت‌انگيز و خاص، تصاویری از حالتهاي مختلف اين جماعت برگزيده را به نمايش گذاشته است كه عبارت‌اند از: 
1ـ آنها در تصوير نخست(أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ) معرفي شده‌اند؛ يعني، در مقابل كفار، قوي و سرسخت و در مقابل همديگر مهربان و نرم‌خو هستند؛ در حالي كه كفار كسي جز پدران، برادران و نزديكان آنها نيستند؛ ولي آنان در جهت رضای الهی از آنان بريده‌اند اما در مقابل، نسبت به يكديگر به خاطر وحدت دين و عقيده و اخوت اسلامي، مهربان‌اند. 
2ـ در تصوير دوم به (رُکَّعًا سُجَّدًا) توصيف شده‌اند، گويا اين حالت هميشگي آنها است؛ چرا كه ركوع و سجده بيانگر عبادت است و آنها در همه حال تسليم خدايند؛ پس در عبادت به سر مي‌برند و گويا همه وقت در ركوع و سجده هستند. 
3ـ در تصوير سوم، حالت دروني آنها به نمايش گذاشته شده ‌است:(يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا) اين تصوير بيانگر احساسات دروني آنها است؛ يعني، بزرگ‌ترین آرزو و هدف آنان، کسب رضايت الهي است. 
4ـ تصوير چهارم، سيماي ظاهري و آثار عبادت آنان را به نمايش مي‌گذارد:
(سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ) يعني بر اثر سجده و عبادت، چهره‌هايشان نورانی گردیده است و آنان را به فروتني و صفا و محبت واداشته است و در چهره‌هاي آنان اثر كبر و غرور يافت نمي‌شود. 
ویژگی‌ها و خصوصیاتی که از اصحاب و یاران پیامبر اکرم (ص) در قرآن بیان گردیده است، در تورات و انجیل نیز بیان گردیده است: چنانکه در تورات آمده است:
(ذَلِکَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ) همچنين خداوند، ذكر خير آنها را در انجيل نيز بيان داشته است (وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ) و در آنجا محمد (ص) و اطرافيانش به كشتزاري تشبيه شده‌اند:(کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ) مانند كشتزاري كه خوشه بيرون زده و تنومند و قوي باشد. 
این زراعت به اندازه‌ای زیبا و نيكو است كه در نظر كارشناسان زراعت (مؤمنان) زیبا و جذاب جلوه می‌نماید ( يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ) و آنها را شگفت‌زده می‌نماید، اما در دل كافران، خشم، كينه و نفرت مي‌آفريند.(لِيَغِيظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ) و آنها با ديدن پيامبر و اصحابش ناراحت و پريشان مي‌شوند. 
بدين صورت خداوند ويژگيهاي اين جماعت برگزيده را براي هميشه در كتاب خود ثبت كرده است تا نمونه و الگویي براي نسلهایي باشد كه خواستار تحقق بخشیدن ايمان در زندگي خود می‌باشند.
و مهم تر از تمامي موارد ذكر شده پاداشي است كه خداوند به آنها وعده داده و آن عبارتست از وعده مغفرت و اجر بزرگ:(وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا)
سيد قطب مي‌گويد: بار ديگر پس از گذشت چهارده قرن دوست دارم آن نسل برگزيده را مشاهده كنم و به تماشاي مردان نيكبختي بنشينم كه رضایت و خشنودی پروردگار نصیب آنان گردید و با چشمان خود، اعتبار خود را در ميزان خدا مي‌ديدند و مي‌شنيدند كه خدا از آنان خشنود شده و آنها را چنين گرامي داشته است. 
دوست دارم به آنان بنگرم كه از حديبيه به سوي مدينه رهسپار شده‌اند و در اثناي راه اين سوره نازل مي‌شود و بر‌آنان تلاوت مي‌گردد؛ چه حال و هوائي دارند! چه احساسي به آنها دست داده است! به يكديگر مي‌نگرند و آثار اين نعمتها را در سيماي همديگر مي‌خوانند(4).  
پس از صلح حدیبیه، اصحاب پيامبر در يافتند كه دعوت اسلامي وارد مرحلة جديد و افق گسترده‌تري شده ‌است بنابراین، می‌بایست اين دين در چارچوب صلح و امنيت، بيشتر پيش روي و ترقی می‌نمود تا آنها در جنگ و مبارزه و با گذشت روزها، شاهد پيامدهاي مثبت صلح حديبيه مي‌شدند كه مهم‌ترين آنها عبارت بود از: 
1- قريش با امضاء نمودن قرارداد صلح با مسلمانان، عملاً به كيان دولت اسلامي اعتراف نمود به گونه‌ای که بعد از آن، قبایل اطراف و ديگر اعراب نيز، به دولت اسلامي به عنوان قدرتي مهم مي‌نگريستند. 
2- اين صلح باعث ايجاد رعب و وحشت در دلهاي مشركان و منافقان گرديد به گونه‌اي كه اكثر آنها به پيروزي حتمی اسلام در آينده‌ای نزديك، يقين پيدا كردند. بنابراين، برخي از چهره‌هاي مطرح قريش مانند خالد بن وليد و عمرو بن عاص اسلام را پذیرفتند. همچنين باديه‌نشينان پيرامون مدينه، نزد رسول الله (ص) آمدند و به خاطر شركت ننمودن در اين غزوه عذر خواهي كردند. 
3- اين صلح و آرامش، فرصت خوبي براي معرفي و تبليغ اسلام فراهم نمود و باعث پيوستن قبایل متعددی به اسلام شد، چنانكه امام زهري مي‌گويد: اسلام قبل از صلح حديبيه به چنين پيروزي بزرگي دست نيافته بود؛ زيرا قبلاً آنها فقط در ميدان جنگ با مردم روبرو مي‌شدند، ولي اكنون آنها در حالت صلح با مردم ملاقات و گفتگو مي‌نمودند و سعي مي‌كردند آنها را در مورد پذيرفتن اسلام، متقاعد سازند؛ چنانكه تعداد افرادی که در اين دو سال به‌ اسلام گرویدند، به اندازه؛ چنانکه پیامبر اکرم (ص) در غزوه حديبيه با هزار و چهارصد نفر شركت كرد، اما دو سال بعد با ده هزار نفر جهت فتح مكه رهسپار گرديد(5).  
4- مسلمانان بعد از اینکه از ناحيه دشمن اصلي خود (قريش) احساس امنيت نمودند، متوجه يهوديان و قبایل ديگر شدند؛ چنانکه بعد از صلح حديبيه، غزوة خیبر اتفاق افتاد. 
5- مذاكرات صلح باعث شد كه هم‌پيمانان قريش، با مواضع مسلمانان آشنا گردند و به آنها تمايل پيدا كنند؛ چنانكه حليس بن علقمه بعد از ديدن شتران قرباني مسلمانان و صداي لبيك گفتن آنها، نزد قريش برگشت و نظرش را اين گونه مطرح كرد كه نبايد مسلمانان از طواف خانه خدا باز داشته شوند. 
6- صلح حديبيه، زمينه ساز آمادگي براي غزوه موته گرديدكه گامي جديد براي نشر و تبلیغ دعوت اسلامي به خارج از شبه جزيره عربستان بود. 
7- صلح حديبيه براي پیامبر اکرم (ص) اين فرصت را فراهم ساخت تا به پادشاهان فارس، روم و قبطي‌ها نامه بنويسد و آنها را به اسلام دعوت نمايد. 
8- صلح حديبيه راه را براي فتح مكه باز كرد؛ چنانكه ابن قيم مي‌گويد: اين صلح روزنه‌اي براي فتح بزرگي بود كه خدا در آن، پيامبر و يارانش را سر بلند نمود و مردم دسته دسته وارد اسلام شدند و اين سنت الهي است كه پيشاپيش وقایع بزرگ، مقدماتي را فراهم مي‌سازند(6).  
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1) البخاری، کتاب المغازی، باب غزوة الحدیبیه، ج 5، ص 80، شماره 4177. 
2) سنن ابی داود، معالم السنن، کتاب الجهاد، شماره 2736. 
3) السیرة النبویة الصحیحه، ج 2، ص 449. 
4) فی ضلال القرآن، ج 6، ص 2026. 
5) السیرة النبویه سیرت ابن هشام، ج 3، ص 351-352. 
6) زاد المعاد، ج 3، ص 309. 