پايين رود 11- چرب کردن موي سروپوست ،عطر زدن وسرمه کشيدن بر چشم 12- کوتاه کردن موي سر وگرفتن ناخن 13- خوردن آب دهان به هر صورتي که باشد 14- خون دماغ شدن 15- استفاده از داروي غرغره (با آب نمک و....) - دليل کلي براي مباح بودن اين موارد نبودن دليل از قرآن وسنت بر تحريم بودن آنها است واگر باعث باطل شدن روزه مي شدند درنصوص بيان مي شد وخداوند عزوجل مي فرمايد  وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيّاً (مريم64) « پروردگارت هرگز فراموشکارنبوده است.» و هيچ فرقي بين انجام مواردي چون سيواک دادن – آب به دهان وبيني دادن در وضو – حمام کردن و خون دادن و... در اول روز وآخر روز نيست و کساني که قائل به آن هستند دليلي براي گفته خود ندارند .

روزه سنت
گرفتن روزه سنت اجر وثواب دارد ونگرفتن آن بدون عذاب و مجازات است وعبارتند از:

1- شش روز شوال: از ابوايوب انصاري رضي الله عنه روايت است که رسوال الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((کسي که ماه رمضان وبه دنبال آن شش روزازماه شوال را روزه بگيرد مانند اين است که يک سال کامل روزه گرفته باشد)) (رواه مسلم 1164)

2- روزه عرفه براي غير حاجي: از ابو قتاده رضي الله عنه روايت است که از رسول الله صلى الله عليه و سلم درباره روزه عرفه سوال شد، ايشان فرمودند:((روزه عرفه گناهان سال گذشته وسال جاري را از بين مي برد)) (رواه مسلم1162)

3- روز نهم محرم(تاسوعا) وروز دهم محرم(عاشورا): رسول الله صلى الله عليه و سلم روزعاشورا را روزه گرفتند و فرمودند اگر زنده بمانم سال آينده روز نهم را نيز روزه مي گيرم(رواه مسلم 1134) ودرباره روزه عاشورا فرمودند: ((گناهان سال گذشته را از بين مي برد)) (رواه مسلم 1162)

4- روزه ماه محرم: ازابوهريره رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:((بهترين وافضل ترين روزه بعد از ماه رمضان روزه ماه محرم است وبهترين نماز بعد از نمازهاي فرض نماز شب است))(رواه مسلم1163-ابو داوود 2122)

5- اکثر روزهاي ماه شعبان: ازعايشه رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم را نديدم که ماهي را کامل روزه بگيرند مگررمضان ونديدم درهيچکدام ازماهها به اندازه شعبان روزه بگيرند (رواه بخاري1969-مسلم 1156)

6- دوشنبه وپنج شنبه هر هفته: از اسامه بن زيد رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم روزدوشنبه وپنج شنبه را روزه مي گرفتند ومي فرمودند:(( اعمال بندگان دراين دو روز(پيش خدا)عرضه مي شود))(صحيح سنن ابوداوود2128)

7- سه روز از هرماه(سيزدهم وچهاردهم وپانزدهم ماه قمري): از ابوذر رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند: ((اي ابوذرهرگاه سه روزاز ماه را روزه گرفتي روزهاي سيزدهم وچهاردهم وپانزدهم را روزه بگير))(صحيح سنن الترمذي608- النسائي2279)- ابن عباس رضي الله عنه روايت مي کند که رسول الله صلى الله عليه و سلم درسفروغيرآن روزه اين سه روز را ترک نمي کردند(رواه النسائي198/4)

8- نه روز اول ذي الحجه: رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند:(( اعمال (خير) در ده روز اول ذي الحجه بيشترين ثواب را در طول سال دارد))(رواه بخاري 969)- ازهنيده بن خالد از همسرش از بعضي همسران رسول الله صلى الله عليه و سلم روايت شده که رسول الله صلى الله عليه و سلم نه روز (اول)
ذي الحجه را روزه مي گرفت(رواه بخاري1990- مسلم1137- ابوداوود2420) و روز دهم را به علت عيد قربان روزه نبوده اند.

9-يک روز درميان روزه گرفتن: از ابن عمر رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم فرمودند((محبوب ترين روزه نزد خدا روزه داوود  است که يک روز در ميان روزه مي گرفت (رواه بخاري1131- مسلم1159)

روزهايي که روزه گرفتن در آن نهي شده است
1-عيد رمضان وعيد قربان(استناد به احاديث امام بخاري 1990- مسلم 1137) 2- ايام التشريق: سه روز بعد ازعيد قربان (11-12-13)ذي الحجه (استناد به حديث ابوداوود2113) 3- روزه گرفتن جمعه به تنهايي: مگراينکه روز قبل يا بعد ازآن نيز روزه بگيرد(استناد به احاديث امام بخاري1985- مسلم1144) 4-روزه گرفتن شنبه به تنهايي (استناد به احاديث ترمذي 744-صحيح سنن ابن ماجه 1403) اگر روز جمعه وشنبه مصادف با يکي ازروزه هاي سنت مانند روزعرفه يا عاشورا و...بود گرفتن آن به تنهايي اشکالي ندارد.5- نيمه دوم شعبان براي کسي که درنيمه اول آن روزه نگرفته: اما اگر کسي يک يا چند روزي از نيمه اول را روزه بوده مي تواند نيمه دوم هم روزه بگيرد(استناد به احاديث صحيح سنن ابن ماجه 1339- سنن ابو داوود2049) 6- يوم الشک:يعني روزي که نمي داني جزء رمضان است يا شعبان ودر آن شک داري(استناد به حديث صحيح ابو داوود 2046). 7- يک يا دو روز مانده به رمضان: به استقبال رمضان رفتن (استناد به احاديث بخاري 1914- مسلم1082) اين دو روز با يوم الشک فرق مي کند چون ميداني که رمضان فرا نرسيده است وگرفتن اين دو روز هم براي کسي جايز است که اين دو روزمصادف با روزهاي دوشنبه يا پنج شنبه باشد و او هم عادت به گرفتن روزه دوشنبه وپبج شنبه داشته باشد يا عادت به گرفتن روزه يک روز درميان داشته باشد. 8- روزه تمام سال: اگرچه در ايام نهي شده روزه نگيرد(استناد به احاديث بخاري1979-مسلم1159)
ونهي شده است که زن روزه سنت بگيرد هرگاه شوهرش در خانه باشد مگر به اجازه او.
(استناد به احاديث بخاري 5192-مسلم 1026)

روزه گرفتن در ماه رجب در سنت وارد نيست مگر روزهايي که سنت هستند ودرتمام ماهها گرفته مي شوند ابن عباس وابن عمررضي الله عنهما از گرفتن روزه ماه رجب بجز روزهايي كه روزه گرفتن در آنها سنت است، نهي کرده اند.
(صحيح،ابن ابي شيبه 102/3 - عبدالرزاق 7854)

قضاي روزه
قضاي روزه رمضان برمريض، مسافر و زني که در حيض ونفاس بوده واجب است وبهتر است شخص تا آخرشعبان آينده روزه اش را قضا کند. درقضاي روزه لازم نيست حتما پشت سر هم گرفته شود واين قول ابن عباس وابوهريره و انس بن مالک رضي الله عنهم است(صحيح ،البيهقي258/4- الاءرواءالغليل95/4)
وهمچنان که قبلا ذکر گرديد بر پير مرد و پيرزن ومريض هميشگي و زن حامله وشيرده قضا لازم نيست وفقط فديه مي دهند- وکسي که تازه ايمان آورده ونيز شخص مرتدي که دوباره ايمان مي آورد روزه هاي فوت شده آنها قضا ندارد ونيز شخصي که عمداً روزه نگرفته روزه اش قضا ندارد چون دليلي از نصوص بر آن نيست.

کسي که فوت کرده و قضاي روزه رمضان بر گردنش بوده بروليش لازم است کفاره آن را بپردازد وقضاي روزه آن لازم نيست اما اگر کسي فوت کرد و روزه نذر برگردنش بود بايد وليش آن را قضا کند: از ابن عمر رضي الله عنه به صورت مرفوع روايت شده که:

هر کس فوت کرد و قضاي روزه(رمضان) بر گردنش بود به ازاي هرروزمسکيني را طعام دهند(صحيح الترمذي 718)

از عمرة رضي الله عنه روايت است که: مادرش فوت کرد و روزه ي رمضان بر گردنش بود واز عايشه رضي الله عنه سوال کرد که آيا روزه مادرش را قضا کند؟ عائشه رضي الله عنه گفت: نه، لازم نيست، بلکه براي هر روز مسکيني را طعام بده.
(صحيح،طحاوي في مشکل الآثار142/2- ابن حزم في المحلي7/4)

ازابن عباس رضي الله عنه روايت است: اگر شخص فوت کرد وقضاي روزه رمضان بر گردنش بود روزه اش را قضا نکنيد بلکه به جاي آن طعام بدهيد واگر روزه نذر برگردنش بود بايد وليش روزه نذر را قضا کند(صحيح،ابوداوود2401-ابن ابي شيبه113/3)

وهمچنين در احاديث امام احمد وابو داوود مشخص شده که روزه رمضان شخص مرده قضا ندارد بلکه روزه نذر قضا دارد واين قول امام مالک وابوحنيفه است. شکستن روزه سنت به هر دليلي و با هرکدام ازباطل کننده ها، نه قضا دارد ونه کفاره.

زکات فطر(سرفطره)
حکم زکات فطر: زکات فطر بر هر مسلماني(که بيش ازقوت يک شبانه روز خود و خانواده اش را داشته باشد) واجب است(رواه بخاري1503- مسلم984) ورسول الله صلى الله عليه و سلم به دادن زکات فطر از کوچک وبزرگ وآزاد وبرده وکساني که نفقه آنها بر عهده شما است امر فرموده(صحيح ،دارالقطني220- بيهقي161/4- الاءرواءالغليل835)

حکمت زکات فطر: از ابن عباس رضي الله عنه روايت است که رسول الله صلى الله عليه و سلم زکات فطر را به عنوان پاک کننده روزه دار ازسخنان بيهوده ودشنام ، به عنوان رزق وخوراکي براي مساکين واجب کرده است پس هر کس آن را قبل ازنماز عيد بدهد به عنوان زکات فطرمحسوب مي شود وهر کس آن را بعد از نمازعيد پرداخت کند صدقه اي است همچون ساير صدقات(وبه عنوان زکات فطر محسوب نمي شود)(صحيح سنن ابن ماجه1480- ابوداوود1594)

مقدار زکات فطر:ابو سعيد خدري رضي الله عنه مي فرمايد: ما درزمان رسول الله صلى الله عليه و سلم يک صاع از گندم يا جو يا خرما يا کشک يا کشمش را براي هر نفرزکات فطر مي داديم(رواه بخاري1505- مسلم985)

ودر حديث ديگري مي فرمايد: ما يک صاع ازطعام خود را در عهد رسول الله صلى الله عليه و سلم به عنوان زکات فطر مي داديم (رواه بخاري 1510)

پس روشن مي شود که زکات فطر بايد يک صاع از طعام باشد وهرصاع برابر با چهار مد است.
و به(2كيلو و400گرم تا2کيلو و500گرم) تعبير شده است واين قول علماي مذهب شافعي و بعضي ديگر است.

شيخ الاسلام ابن تيميه رحمه الله مي فرمايد: زکات فطر پرداخت مي شود از قوت بلد(منطقه)مانند برنج وغيره ،اگرچه شخص توان پرداخت موارد مذکور در حديث را هم داشته باشد واين قول اکثر علما واصح اقوال است، که همانا اصل در دادن آن مساوات وبرابري با فقرا است. (الفتاوي الکبري 455/4)

ابن قيم جوزي رحمه الله مي فرمايد: اين چند مورد از حبوبات (گندم- جو- خرما و...)که در احاديث آمده نشانگر آن است که در آن زمان در مدينه (قوت)غذاي غالب مردم همين چيزها بوده و اگر درجايي يا زماني ديگر قوت غالب چيز ديگري باشد بايد ازآن بپردازند اگرچه غذايشان غيرازحبوبات مثل شيروگوشت و ماهي باشد واين قول جمهور علما وقول ارجح است ومقصود از پرداخت زکات فطر يکساني با مساکين است، درطعام روزعيد، يعني غذاي مسکين هم درآن روز همانند بقيه مردم باشد.
(اعلام الموقعين 3/12)

و اين ردي است بر عمل کساني که فقط به دادن گندم بسنده مي کنند وخودشان از بهترين طعام در طول سال وروز عيد استفاده مي کنند- و دادن پول به جاي طعام به عنوان زکات فطر مخالفت صريح با نصوص است چون زکات فطر عبادت است واصل در عبادت توقيفي بودن است وخدا ورسولش صلى الله عليه و سلم حکمت آنرا بهتر مي دانند.

امام نووي رحمه الله مي فرمايد: عامه فقها دادن قيمت(پول) به جاي طعام را جايز ندانسته اند، چون اگردادن پول جايز مي بود خدا و رسول صلى الله عليه و سلم آن را بيان مي فرمودند(شرح امام نووي بر صحيح مسلم) واين قول امام شافعي وامام احمد و امام مالک رحمه الله عليهم است.

زمان پرداخت زکات فطر: از ابن عمر رضي الله عنه روايت است: رسول الله صلى الله عليه و سلم دستور داد تا زکات فطر قبل ازخروج مردم براي نمازعيد ، پرداخت شود(رواه بخاري1503- مسلم984)
ودرسنت آمده که زکات فطر يک يا دو روز مانده به عيد به کسي که مستحق آن است پرداخت شود (رواه بخاري 1511)

زکات فطر به چه کساني داده مي شود: زکات فطر به مساکين داده مي شود به دليل فرموده رسول الله صلى الله عليه و سلم ((زکات فطر رزق وخوراکي براي مساکين است)) (صحيح سنن ابن ماجه1480- ابو داوود1594)

وآخردعوانا ان الحمدالله رب العالمين،نسال الله ان ينفعنا وينفع اخواننا المسلمين بهذه الرسالة، انه سميع مجيب الدعاء، وصلي الله وسلم علي محمد وعلي آله واصحابه واتباعه
بإحسان الي يوم الدين

منابع:
1- مغني المحتاج – الشيخ محمد الخطيب الشربيني
2- السلسبيل في معرفة الدليل – شيخ صالح بن ابراهيم البليهي
3- الادلة الرضية – محمد صبحي حسن الحلاق
4- الوجيزفي فقه السنة والکتاب العزيز – عبدالعظيم بن بدوي
5- صحيح فقه السنة – ابو مالک کمال سيد سالم
6- سبل السلام الموصلة الي بلوغ المرام – الامير الصنعاني
7- توضيح الاحکام من بلوغ المرام – عبدالله بن عبدالرحمن البسام
8- الموسوعة الفقهية الميسرة في فقه الکتاب والسنة المطهرة- حسين بن عودة العوايشة
9- تمام المنة في فقه الکتاب وصحيح السنة – عادل بن يوسف العزازي
10- فقه السنة – سيد سابق
11- الملخص الفقهي – صالح بن فوزان آل فوزان
12- تيسير العلام شرح عمدة الاحکام – عبدالله بن عبدالرحمن البسام

گردآورنده: عبدالله توحيدي
سايت نوار اسلام
IslamTape.Com
روش پیامبر صلی الله علیه و سلم در رمضان

امام ابن قیم رحمه الله می‫گویند: رسول خدا صلی الله علیه و سلم بهترین روش و کاملترین نمونه استفاده از فرصت طلائی رمضان بود. ایشان به بهترین صورت وبا آسانترین و دلچسب‫ترین روش بیشترین فایده‫های ایمانی را از این ماه مبارک می‫بردند.
روزه ماه مبارک رمضان در دومین سال هجرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و سلم به مدین