ولوژی است، اندام‌ها، دستگاه‌ها، بافت‌ها، غده‌ها و سلول‌ها را مطلع می‌سازد که وقت شب فرا رسیده، پس چنین و چنان کنید، و آنچه را که در روز انجام می‌دهیم نمی‌توانیم در شب آن را انجام دهیم.
عده‌ای از دانشمندان می‌گویند : فردی که شب و روز پیاپی کار می‌کند، ساعت بیولوژی در جسم وی مختل می‌گردد.
و دانشمندان در کسانی که به انجام کار می‌پردازند، یک نوع بیماری کشف نموده‌اند، که آنانی که به سرعت از شهری به شهر دیگر انتقال می‌یابند، ساعت بیولوژی آنان دچار اختلال می‌گردد و این دستگاه از دقیق‌ترین آفریده‌های خداوند است، و خداوند می‌فرماید :
صُنْعَ اللهِ الَّذیِ اتْقَنَ کُلَّ شَیءٍ	(نمل : 88)
شما دارای ساعتی می‌باشید که هورمون‌ها، نبض، فشار، دما، توانایی بر هضم، را انتظام می‌بخشد و این ساعت بدون ارتباط با نیروی تشخیص انسان واقع شدن هرگاه فرد در هنگام روز و شب را در می‌یابد، و این مخلوق خداوند است که او هر چیزی را کمال بخشیده است. و جهت تأمل در آفریده‌های خود می‌فرماید :
و فی الأرض آیات للموقنین* وَ فی انفسکم افلا تبصرون 	
	(ذاریات : 20-21)
«و در زمین برای اهل یقین و در خود شما نیز نشانه‌های بر حقانیت خداوند وجود آیا نمی‌بینید».
--------------------------------------------------------------------------
1) ترمذی حدیث (1212)، ابوداود حدیث (2606)، ابن ماجه حدیث (2236)، از صفحه غامدی روایت نموده‌اند و احمد حدیث (1322) از علی روایت نموده است.از جمله آیات بیانگر عظمت و شکوه خداوند وجود دستگاه تنظیم و خنک‌سازی در انسان می‌باشد که از دقیق‌ترین و پیچیده‌ترین دستگاه‌ها به شمار می‌آید، انسان موجودی است که با دمای ثابت، – برابر با سی و هفت درجه – متمایز می‌گردد، پس هرگاه دمای او، بالا یا پایین رود، چه کار باید کرد؟ هرگاه حرارت وی با رطوبت کامل به چهل و پنج درجه برسد، و با خشکی مطلق به شصت درجه برسد فرد از پای در می‌آید، اما کمتر از دو حالت فوق انسان به دستگاه بسیار پیچیده‌ای که دمای را در درجه سی و هفت ثابت نگه می‌دارد مجهز گردیده است.
در انسان از سه تا چهار میلیون غده عرق‌ریز به طور حکیمانه در پوست توزیع شده‌اند، مثلاً در کف دست در هر سانتی‌متر مربع چهارصد و هشتاد غده عرق‌ریز وجود دارد، این غدد چنانچه کنار یکدیگر چیده شوند، طول آنها در بدنِ هر کدام از ما به پنج کیلومتر می‌رسد. این غدد عرق‌ریز در روزهای بسیار گرم روازنه در هر ساعت از دویست سانتی‌متر مکعب تا هزار و پانصد سانتی‌متر مکعب عرق تراوش می‌کنند، هر گاه عرق تراویده شود بر سطح پوست که مساحت آن در انسان یک متر و هشت و یک دهم مترمربع می‌باشد متراکم می‌گردد و این آبی که توسط سلول‌های عرق‌ریز تراوش ننموده است، به بخار تبدیل می‌گردد، و همراه با تبخیر تبادل دمایی انجام می‌گیرد، و هنگامی که عرق تبخیر می‌شود از بدن دمایی جذب می‌نماید که آنرا به درجه ثابت باز می‌گرداند. بی‌گمان غده‌های عرق ریز از پیچیده‌ترین دستگاه‌های تنظیم در طبیعت می‌باشد. و چون بدن انسان سرد می‌گردد، رگ‌ها تنگ می‌گردند تا گردش خون در سطح بیرونی کم شود و خون از دمای بدن محافظت نماید و هر گاه انسان احساس گرمی نماید، شریان‌ها و رگ‌ها وسعت یافته، تا خون در وسیع‌ترین مساحت در پوست پخش گردد، و چون انسان سرد گردد رنگ وی زرد می‌شود، چون قطر ر‌گ‌ها و شرائین – جهت بقای خون در داخل برای حفاظت از دما – تنگ‌تر می‌گردند، زمانی که انسان می‌لرزد، این لرزیدن انرژی گرمایی تولید می‌کند، تا آنچه را که در محیط بیرونی از دست داده است، جبران نماید. و هر گاه انسان می‌ایستد موی بدن هوای گرم را در خود پوشش می‌دهد. پس ابزار پیچیده‌ای وجود دارد – که در هنگام بالا رفتن و پایین آمدن دما از حد معقول – تا دمای بدن را کاملاً تنظیم کنند.
چنانچه هزار سانتی‌متر مکعب دما از بدن انسان بیرون رود معادل هزار و سیصد کالری انرژی گرمایی را از دست داده است، و این دستگاه دقیق تنظیم گرما و سرما با سرما و گرما مقابله می‌نماید، و از آیات دال بر عظمت خداوند می‌باشد، و قرآن می‌فرماید :
( وَ فی انفسکم افلا تبصرون )انسان دستگاهی برای خنک‌سازی را داراست، که دانشمندان آن را دستگاه عرق‌ریزی نامیده‌اند، و این دستگاه همچون دستگاه خنک کردن و دستگاه تنظیم دما برای انسان می‌باشد. این دستگاه از یک میلیون غدد عرق‌ریز تشکیل شده است، و یک غده واحده از لوله‌هایی به طول دو میلیمتر و قطر يك دهم میلی‌متر می‌باشد. این لوله‌ها بر خود تابیده و به پوست وصل شده‌اند، و به شیوه‌ای غیرمساوی بر سطح پوست پخش و تقسیم شده‌اند، در پیشانی، پاشنه پا، کف دست، و جاهای دیگر بدن فراوان می‌باشند، میانگین آنها در هر سانتی‌متر حدود سیصد غده عرق‌ریز می‌باشد. و هر غده‌ای به تنهایی دستگاه عرق‌ریز کاملی است، و این میلیون لوله اگر کنار هم چیده و به یکدیگر وصل گردند، طول آنها در بدن هر فرد به پنج کیلومتر می‌رسد، و در هر صد گرم عرقی که توسط سلول‌ها تراوش می‌گردد، نود و نه گرم آب و یک گرم مواد تجزیه شده، نمک، اوره و برخی مواد شیمیایی دیگر تراوش می‌کند، و انسان در هر بیست و چهار ساعت ششصد تا هزار گرم برابر با یک کیلوگرم عرق تراوش می‌نماید، و چون تراوش آن همیشگی است، آنرا احساس نمی‌کنیم، مگر اینکه از حد معمول بسیار فراوان‌تر باشد، و دلیل تراوش همیشگی آن، نرمی و رطوبت پوست می‌باشد، و اگر عرق‌ریزی نباشد نرمی و رطوبت [در پوست] یافت نگردد، و عرق‌ریزی سوپاپ اطمینانی برای ارتفاع دمای بدن می‌باشد، همانگونه که برخی ظروف بُخارپز از ترس اینکه مبادا منفجر گردند دارای دریچه و سوپاپ اطمینان می‌باشند، بدن نیز دارای چنین سوپاپی است، اگر دمای انسان از میانگین آن بالا رود انسان می‌میرد، لذا سوپاپ اطمینان وجود دارد، تا هرگاه حرارت بدن از درون و یا حرارتی از بیرون بالا رود، این دستگاه‌ها آب فراوانی تراوش نمایند، حرارت را جذب نموده و تبدیل به بخار می‌گردد، و با این شیوه بر دمای معتدل پوست محافظت می‌شود.
از جمله کارهای عرق‌ریزی، دور انداختن، اوره، نرم کردن پوست، تنظیم دمای بدن می‌باشد. به همین خاطر برای از بین بردن آثار عرق‌ریزی و بوی نامطبوع آن می‌بایست به نظافت و پاک کردن بدن پرداخت، چون بدن ما دارای املاح و اسید اوره کامل می‌باشد – کما اینکه در ادرار نیز وجود دارد – و در همین زمینه گفته شده است :
اغتسل ولو مداً بدینار 	
«گرچه آب هر مشت و پیمانه آن به یک دینار باشد، خود را بشوئید».
به علت از بین بردن آثار عرق‌ریزی، غسل جمعه به درجه واجب ارتقاء می‌یابد، و حق خداوند بر فرد مسلمان این است، که هر هفت روز غسل نماید کما اینکه از جابر روایت شده است که گفته است : پیامبر می‌گوید : غسل هر جمعه هر هفت روز بر مسلمان واجب است(1)  و نظافت از ایمان است، و با نظافت بوی نامطبوع عرق از بین رفته و رسوب‌های عرق بعد از تبخ