ها می‌وزند و او نتوانست به شام لشکرکشی کند تا اینکه شهید شد.(2) 
در واقع خروج خوارج در ضعیف کردن سپاه امیرالمؤمنین علی(رض) بی‌تأثیر نبود، همانگونه که جنگ‌های جمل و صفین و نهروان، باعث خستگی و نفرت اهل عراق از جنگ گردید و بخصوص اهل شام در جنگ صفین، در واقع جنگ آنها مانند جنگ با غیر آنها نبود، زیرا نبرد خونین صفین همچنان اندیشه و خیال آنها را به خود مشغول کرده بود، چون کودکان زیادی یتیم شدند و زنان بیوه شدند! بدون اینکه مقصود آنها محقق شود و اگر علی(رض) و بسیاری از صحابه از آن صلح یا قضیه‭ی حکمیّت استقبال نمی‌کردند، خدا می‌داند چه مصیبت و فاجعه‌ای بر جهان اسلام وارد می‌شد که حتی پیامدهای بد آن قابل تصور نبود! پس درمانده کردن علی(رض) و سستی نشان دادن آنها (شیعیان) از حرکت کردن با او بسوی شام، به نظرشان خوشایند بود و بدان علاقه پیدا کردند، اگر چه می‌دانستند که علی(رض) بر حق است! (3) 
یکی از معضلاتی که باعث تضعیف جانب علی(رض) گردید، خروج و ظهور فرقه‌ای بود که در بزرگ‌سازی علی(رض) و رفعت دادن او تا مقام الوهیت، غلو و اغراق کرده، تا جایی که بعضی‌ها گفتند: این واکنش در مقابل خوارج است که از علی ابراز برائت می‌کنند و او را کافر می‌دانند(4) . امّا آنها هدف شومی‏را در سر می‏پروراندند و آن این که به منظور نابودی کاخ دین و ضعیف کردن عموم مسلمانان و سپاه حضرت علی(رض) اعتقادات فاسد و بی‌پایه‌ای را بر مسلمانان وارد نمایند(5) .همانگونه که بیان کردیم، علی(رض) با آنها به مقابله برخاست. شکی در این نیست که مبارزه با خوراج جانب علی را بسیار ضعیف کرد. سپس جدایی و پارگی یکی پس از دیگری بر حضرت علی وارد شدند؛ و خُریت بن راشد خارج شد و گفته شده که در میان قومش که از بنی ناجیه بودند، نامش حارث بن راشده بوده است. وی یکی از والیان علی(رض) بر اهواز بود. آنگاه به خلع کردن حضرت علی(رض)(از مقام خلافت) دعوت و تبلیغ می‭کرد، جمع زیادی به او جواب دادند و بر قسمتی از سرزمینها چیره شد و اموال زیادی را به غارت برد، آنگاه حضرت علی، سپاهی را به فرماندهی محقل بن قیاس ریاحی به سوی او اعزام داشت که سر انجام او را شکست داد و به هلاکت رساند(6) . 
مالیات دهندگان به‭این طمع افتادند که دیگر به علی(رض) مالیات ندهند و اهل اهواز قیام و شورش کردند و لابد علی(رض) بخاطر این مسأله با بعضی از مشکلات مالی و نظامی‏مواجه شده است. از شعبی روایت شده که وی در این خصوص گفته است: وقتی که علی(رض) با اهل نهروان جنگید، جمع فراوانی با او مخالفت کردند و اطرافیانش قیام و شورش کردند و بنوناحیه با او مخالف بودند. ابن خضرمی‏ به بصره آمد و اهل اهواز شورش کردند. مالیات دهندگان در شکست او طمع کردند و سهل بن حنیف، کارگزار علی را از ایران بیرون کردند(7) .از سوی دیگر، معاویه (رض)با هر وسیله‭ای، پنهان و آشکارا جهت تضیعف جانب امیرالمؤمنین «علی(رض)» عمل می‌کرد و از شکاف و اختلافی که در سپاه علی(رض) بوجود آمده بود استفاده کرد و با رهبریت عمروبن عاص(رض) سپاهی را به مصر فرستاد، که بر آن تسلط حاصل کرد، و آن را ضمیمه‭ی خود ساخت. 
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) مسلم (2/746، 745).
2) خلافت علی ابن ابی طالب، ص (345).
3) خلافت علی ابن ابی طالب، ص (345).
4) نظام خلافت در فکر اسلامی، ص 16، 15، مصطفی حلمی.
5) خلافت علی ابن ابی طالب، عبدالحمید علی، ص 350.
6) تاریخ طبری، (6/27-48).
7) همان منبع (6/53).عواملی چند او را بر این کار مساعدت کردند از جمله: 
*- مشغول شدن حضرت علی(رض) به خوارج.
*- کارگزار امیرالمؤمنین علی(رض)، بر مصر محمّد بن ابی بکر بود که مانند والی و کارگزار قبلی قیس بن سعد بن عباده ساعدی انصاری، از هوش و زکاوت سرشار بهره مند نبود، لذا با خون‌خواهان عثمان(رض) وارد جنگ شد و همچون والی سابق، با آنها کنار نیامد و سرانجام با شکست مواجه شد.
*- توافق معاویه در رأی و نظریه با خون ‌خواهان عثمان در مصر، موجب تسلّط او شد.(8) 
*- دوری مصر از مرکز خلافت امیرالمؤمنین «علی(رض)» و نزدیکی آن به شام.
*- طبیعت جغرافیایی؛ چون مصر از طریق (کوه) سینا به سرزمین شام متصل است و نمایانگر یک امتداد طبیعی است، لذا مصر، یک قدرت انسانی و اقتصادی بزرگ به معاویه(رض) بخشید. و بدینسان معاویه نیروهای خود را به جزیره العرب، مکه، مدینه و یمن اعزام کرد، امّا دیری نپایید که عقب‌نشینی کردند، زیرا حضرت علی کسانی را برای مقابله با آنها اعزام کرد.(9) 
*- معاویه برای جذب کردن سرشناسان بزرگ قبائل، و کارگزاران علی(رض) اقدام نمود و سعی کرد که قیس بن سعد(رض) کارگزار حضرت علی بر مصر را، بسوی خود متمایل کند امّا موفّق نشد، ولی توانست شک خدم و حشم و معاونان علی را برانگیزاند، در نتیجه او را عزل کردند(10) . 
*- عزل سعدبن قیس دستاورد بزرگی برای معاویه بود. همانگونه که سعی کرد موجبات عقب‌نشینی زیاد بن ابیه، کارگزار حضرت علی(رض) را از ایران فراهم آورد، امّا موفق به انجام آن نشد(11) . معاویه توانست بر بعضی از اعیان و والیان با وعده‌ها و آرزومند کردن تأثیر بگذارد، (و یکی دیگر از دلایل تأثیرپذیری آنها این بود که) می‌دیدند فرمان معاویه در حد بسیار بالایی اجرا می‌شود، ولی امور علی(رض) نابسامان شده است. زیرا علی(رض) در یکی از خطبه‏هایش می‌گوید: «آگاه باشید که خرمای نارس (کنایه از شکوفایی مخالفین است) از ناحیة معاویه سر بر آورده، بنظر من این جماعت حتماً بر شما پیروز خواهند شد زیرا متفقاً و جمیعاً بر باطلشان چسبیده‏اند و شما از حق خودتان پراکنده شده‌اید، آنها از امیر خودشان اطاعت می‌کنند و شما امیر خودتان را نافرمانی می‌کنید، آنها امانت را ادا کردند و شما به آن خیانت می‌کنید، فلانی را بکار گرفتم، ولی سوءاستفاده کرد و خیانت ورزید و مال را به معاویه تحویل داد، آن فلانی را هم استعمال کردم، او هم خیانت و ظلم کرد و مال را به معاویه تحویل داد، حتی اگر با یکی از آنها بر سر چیزی زشت اطمینان کنم، می‌ترسم که رابطه‌اش را به هم بزند و به من خیانت کند. خدایا من آنها را مغبوض داشتم و آنها هم مرا مغبوض داشتند، پس آنها را از من و من را از آنها راحت کن! (12) .(این شکوای امام علی است از دست شیعه).
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
8) مصنف عبدالرزاق، طبقات ابن سعد (3/83) خلافت علی بن ابی طالب، عبدالحمید علی، ص 351، سندش صحیح است.
9) تاریخ خلیفه، ص198، بدون سند.
10) والیان مصر، ص (46، 45).
11) استیعاب (2/526، 525).
12) تاریخ صغیر بخاری، (1/125) با سند منقطع دارای شواهدی است.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:745.txt">خطبه‌ي حماسي مشهور علي(رض)</a><a class="text" href="w:text:746.txt">موضوع خطبه‏ های ثابت علی(رض)</a></body></html>امیرالمؤمنین علی(رض) در مقابل این مصائب و این بی علاقگی و شانه خالی کردن هوادارانش تسلیم نشد، و با همه دانش، حجت، فصاحت و بیانی که به او داده شده بود، تلاش خود را جهت حرکت دهی به اراده و بر