آسمان همچون قطره‌های باران برای هر نفسی بدون کم و زیاد شدن نفس و مال و خانواده فرود می‌آیند، هر کس در خود یا اهل و مالش نقص و کمبودی را مشاهده کرد و دید که دیگران به چیزی دست یافتند، این امر موجب فتنه و بلا برای او نگردد، زیرا مؤمن آن است که وقتی از دنیا نام می‌برند دچار خشوع و فروتنی نشود و فریب انسانهای خسیس را نخورد، مانند عالم فقیر به محض اینکه ثروت و مال برایش موجب عیب و ننگ شود، آن را حقیر و ناچیز به حساب می‌آورد. مسلمان مبراء از خیانت نیز به همانصورت در بین یکی از دو نیکی قرار دارد، اگر از خدا در خواست کند، آنچه نزد خداست از همه چیز بهتر است، یا خدا به او مال ارزانی می‌بخشد، که ناگهان صاحب خانواده و مال و ثروت می‌شود علاوه بر اینکه دین و حسب را هم دارد، یا اینکه خداوند در قیامت به او عطاء می‌کند، که‌اخرت بهترین و ماندگارترین است، زراعت دو نوع است: زراعت دنیا مال و تقوا و پرهیرگاری است و رزاعت آخرت هم اعمال شايسته‌اي است كه نتايج آنها جاودآنهاست، که گاهی خدا برای برخی اقوام هر دو را همزمان جمع می‌کند(45) .
ی- خداوند چگونه بندگان را با تعداد زیادشان محاسبه می‌کند؟ 
به امیر المومنین علی بن ابی طالب رضی الله عنه گفته شد: چگونه خداوند بندگان را با وجود آن که تعدادشان خیلی زیاد است مورد بازخواست و محاسبه قرار می‌دهد؟
گفت: همان طور که ‌آنها را با آن که تعداد شان زیاد است روزی می‌دهد (46) .
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) مسند امام احمد، ( 2/68)، و احمد شاکر می گوید سند این حدیث صحیح می باشد.
2) فقه علي، قلعجي ص 494.
3) مصنف عبدالرزاق 1/405. كنز العمال، ش/22522.
4) فتح الباري 4/376، اسناد آن حسن است.
5) فتح الباري 3/65.
6) سنن ترمذي، ش/2180 حسن و صحيح است.
7) عدة المريد /306، الغلو في الدين، غرياني/119.
8) عدة المريد /306، الغلو في الدين، غرياني/119.
9) الغلو في الدين /119.
10) مسلم 1/671، ش/974
11) بدائع الصنائع/(1/32)
12) حاشیه‌ی طحاوی بر مراقی الفلاح، ص 340.
13) کتاب شرح الشفاء(2/152).
14) شرح رساله‌ی قیروانی (1/244).
15) الأم(11/916).
16) الزواجر عن اقتراب الکبائر (1/244).
17) فتاوی سبکی (1/289).
18) المواعظ و الاعتبار بذکر الخطط و الآثار(1/427، 490)، الغلو فی الدّین غریانی، ص 103.
19) الغلو في الدّين، غریاني /105.
20) ليس من الاسلام، محمد غزالي /224.
21) مسلم، ش/867.
22) بخاري، ش/2697.
23) الفتاواي /8-101.
24) مسلم كتاب الجنائز 2/666.
25) مجموع الفتاوی 35/179، البدایة و النهایة7/288.
26) البدایة و النهایة7/288.
27) منهج علی فی الدّعوة الي الله.
28) فتح الباري 12/270 سند آن صحيح است.
29) منبع سابق.
30) بخاري – كتاب المرتدين 4/279.
31) مجموع الفتاوی ابن تیمیه (28ظ474)، منهاج السنّة (5/12).
32) سنن ابوداود، كتاب الحدود، 4/250 آلباني اين روايت را صحيح دانسته.
33) فتح الباري 2/272.
34) فتح الباري 6/150.
35) الطرق الحكمية في السياسة الشرعية /22/23.
36) الفتاوي 7/191.
37) تبصير المومنين بفقه‌النصر و التمكين /188.
38) مسلم – كتاب الايمان 1/63 ش 57.
39) في ظلال الايمان /30.
40) بخاري كتاب الايمان 1/9.
41) نهج البلاغه، ص667-668.
42) تفسیر رازی (2/21)
43) فوائد الکلام، ص334.
44) حیاة الصحابة(2/614)؛ فرائد الکلام، 348.
45) البدایة و النهایة (8/8) ؛ فرائد الکلام ص343.
46) ادب الدنیا والدین، ص 26، فوائد الکلام، ص 339امیر المومنین علی بن ابی طالب (رض) همواره به توجیه مردم و تربیت و تعلیم آنها می‌پرداخت و از آن جا که خطبه‌ی نماز جمعه‌از مهم ترین تریبون‌ها برای راهنمایی و توجیه ‌امّت بود، او به خصوص در روز جمعه ‌از تریبون نماز جمعه برای این مهم استفاده می‌کرد، در تاریخ خطبه های زیادی از خطبه های امیر المومنین علی ثبت شده ‌است و اینک در اینجا اشاره‌ای گذرا به سخنرانی و خطبه او می‌شود و در اینجا نمونه‌ی بی نظیر و شگفت انگیزی از خطبه های او ارائه می‌شود.
در این خطبه او می‌فرماید: 
دنیا پشت کرده و اعلام رفتن نموده‌ است و آخرت روی آورده، امروز روز آمادگی و فردا روز مسابقه ‌است، آگاه باشید که شما در روزهای امید هستید که ‌آن سوی این روزها اجل در انتظار شما است، پس هرکس قبل از فرارسیدن اجل در روزهای تقصیر و کوتاهی ورزد، واقعاً که ناکام و زیانکار است، آگاه باشید، همانگونه که به هنگام ترس و هراس خدا را عبادت می‌کنید در زمان شادی و رفاه هم او را بندگی نمائید، تعجّب می‌کنم که طالب بهشت میخوابد و آن کس که‌ از جهنّم می‌گریزد در خواب به سر می‌برد. بدانید هر کس که حق به او سود نرساند، باطل به او زیان خواهد رساند و هرکس که هدایت او را راست نکرده باشد، گمراهی او را منحرف خواهد کرد، بدانید که شما به کوچ کردن امر شده‌اید و توشه به شما نشان داده شده‌است، آگاه باشید ای مردم، دنیا کالای حاضر و آماده‌ای است که صالح و فاسد از آن می‌خورند و آخرت وعده‌ی راستین و واقعی است که در آن پادشاه توانا و قدرتند حکمرانی می‌کند، بدانید که شیطان شما را (به هنگام انفاق مي‌ترساند و) وعده تهيدستي مي‌دهد و به انجام گناه شما را دستور مي‌دهد، ولي خداوند به شما وعده‌ی آمرزش خويش و فزوني (نعمت) مي‌دهد. خداوند (فضل و مرحمتش) وسيع (و از همه چيز) آگاه ‌است. ای مردم اعمال نیک انجام دهید تا سرانجام خوبی داشته باشید و خوشنام گردید هرکس از خداوند اطاعت نماید، خدا به او وعده بهشت داده ‌است و هر کس از فرمان او سرپیچی نماید، خدا به او وعده‌ی جهنّم داده ‌است، جهنّم آتشی است که شعله‌های آن فروکش نمی‌کند و هر کس در آن گرفتار شود آزاد نمی‌گردد و کسی که گرفتار آن شده باشد هیچ کس نمی‌تواند او را پناه دهد، گرمای آن سخت و عمق آن دور و آب آن خونابه است.(1) 
اگر به این سخنان امیرالمؤمنین بیندیشیم، می‌بینیم که عوامل تأثیر در دعوت شدگان به اسلام در نکات زیر خود را نشان می‌دهند که عبارتند از :
1- صداقت گفتار که ناشی از ایمان و باور عمیق او به چیزهایی است که به آن دعوت می‌دهد و گویی سخنان او مشعل‌های فروزانی از وجود مشتعل اوست و تصویری از عواطف و احساسات خروشان او می‌باشد، هر جمله‌ای که ‌او می‌گوید، بلافاصله در دل و ذهن شنوندگان نقش می‌بندد. 
2- کلمات امیرالمؤمنین با اینکه ساده و دلنشین و شیرین هستند، از طرفی پر معنی و پر بارند، عبارات واضح و جمله‌ها کوتاهند، شاید این سبک سخن شنوندگان را کمک می‌کند که منظور او را بهتر بفهمند.
3- تکرار مفاهیم مقابل که معانی را بیشتر واضح می‌کند و شنونده را بیشتر تحت تأثیر قرار می‌دهد: مثلاً می‌گوید: دنیا پشت کرده و اعلام رفتن نموده‌است، ... آخرت به سوی شما روی آورده‌ است و می‌گوید: تعجب می‌کنم که طالب بهشت خوابیده ‌است و همچنین در شگفتم که چگونه کسی که ‌از جهنّم می‌گریزد به خواب فرو رفته‌ است. 
اقتباس از قرآن کریم، همانگونه که می‌گوید: بدانید که شیطان به شما وعده فقر می‌دهد و شما را به زشتی‌ها فرمان می‌دهد و خداوند شما را به آمرزش و فضل خویش نوید می‌دهد و خداوند گشایشگر داناست، این سخنان امام علی برگرفته ‌از ای