 می‌پذیرد و خدا دانای حکیم است.(106)
نکات: بدانکه متخلفین از جنگ سه دسته‌اند: یک دسته منافقین که بر نفاق خو کرده و با نفاق مردند. دستة دوم: آنانکه توبه کردند که در آیة: *وَآخَرُونَ اعْتَرَفُواْ بِذُنُوبِهِمْ& ذکر شد. دستة سوم: آنانکه سرعت به توبه نکردند ولی پشیمان و بلاتکلیف بودند که این آیه در شأن ایشان نازل شد. رسول خدا(ص) به ایشان بی‌اعتنائی کرد و مردم را از مجالست ایشان نهی کرد و أمر فرمود که زنانشان از ایشان کناره‌گیری کنند پس از آن زن هلال نامی که بسیار پیر بود آمد إذن گرفت که به شوهر پیرش طعام بدهد یا خیر؟ رسول خدا(ص) آن یک نفر را إذن داد، و حتی مشرکین به بعضی از این مردان پیغام دادند که بیائید به ما ملحق شوید و بعضی از این مردان آن قدر گریه کردند که چشمانشان معیوب شد و بکلی مردم با ایشان فاصله گرفتند و حضرت روی خوش به ایشان نشان نداد تا اینکه زمین بر ایشان تنگ شد و پس از پنجاه روز توبة ایشان مقبول شد. و یکی از علامات نفاق همین تخلف از جنگ بود که در مهاجرین و انصار این صفت نبود.آیه 107 الی 110
متن آیه:
وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَينَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ يشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ(التوبة/107) لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يوْمٍ أَحَقُّ أَنْ تَقُومَ فِيهِ فِيهِ رِجَالٌ يحِبُّونَ أَنْ يتَطَهَّرُوا وَاللَّهُ يحِبُّ الْمُطَّهِّرِينَ(التوبة/108) أَفَمَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلَى تَقْوَى مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانٍ خَيرٌ أَمْ مَنْ أَسَّسَ بُنْيانَهُ عَلَى شَفَا جُرُفٍ هَارٍ فَانْهَارَ بِهِ فِي نَارِ جَهَنَّمَ وَاللَّهُ لَا يهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ(التوبة/109) لَا يزَالُ بُنْيانُهُمُ الَّذِي بَنَوْا رِيبَةً فِي قُلُوبِهِمْ إِلَّا أَنْ تَقَطَّعَ قُلُوبُهُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ(التوبة/110)
ترجمه: و آنانکه مسجدی ساختند برای ضررزدن و کفر و تفرقة بین مؤمنین و برای کمین‌کردن آنانکه از پیش با خدا و رسول او جنگ کردند و البته سوگند می‌خورند که ما جز نیکی نمی‌خواستیم وخدا گواهی می‌دهد که محققا ایشان دروغگویند(107) هرگز در آن مایست، مسلم مسجدی که بر تقوی از روی اول تأسیس شده سزاوارتر است که در آن بایستی، در آن مردانی باشند که پاک‌شدن خود را دوست می‌دارند و خدا پاکان را دوست می‌دارد(108) آیا آنکه بنای خود را بر پرهیزکاری از خدا و خوشنودی او بنا کرده بهتر است و یا آنکه بنای خود را بر کنار رود خالی شدة شکست‌خوردة مشرف بر سقوط بناکرده که ساقط شود در آتش دوزخ، وخدا گروه ستمگران را هدایت نمی‌کند(109) همواره بنیانی که ایشان بنا کردند شکی شده در دلهاشان مگر اینکه دلهاشان پاره‌پاره شود و خدا دانای حکیم است.(110)
نکات: مسجد برای جمع‌شدن مردم برای عبادت است، بنابراین محلی که مسجدی ساخته شده اگر مسجد دیگری بسازند موجب تفرقة بین مسلمین خواهد شد. خصوصا در شهری که رسول خدا(ص) باشد که باید تمام مسلمین در مسجد رسول و محضر او(ص) جمع شوند. در زمان رسول خدا(ص) منافقین بسیار اخلال می‌کردند از آن جمله دوازده نفر به بهانة اینکه خانة ما به مسجدالرسول دور است و شب تاریک است و یا بعضی از شبها باران است خواستند مسجدی بسازند و آنجا را برای خود پایگاه نفاق و تفرقه قرار دهند از آنجمله ابوعامر راهب که خود را از راهبان کرده و خود را نصرانی دانشجو می‌دانست با رسول خدا(ص) عداوت داشت چون باعث بر سلب ریاست او بود و می‌گفت هر کس با محمد جنگ کند من یاور او می‌باشم و تا روز جنگ حنین با رسول خدا(ص) مقاتله کرد و چون طائفة هوازن و ثقيف شکست خوردند او بسوی شام فرار کرد و به منافقین مدینه پیغام داد که شما هر قدر می‌توانید قوا و اسلحه تهیه کنید و برای من مسجدی بسازید که من می‌روم نزد قیصر و با لشکری از نزد او به جانب شما می‌آیم تا محمد را از مدینه خارج سازیم. منافقین مسجدی ساختند و به رسول خدا(ص) پیشنهاد کردند که بیاید برای افتتاح آن نمازی بخواند. رسول خدا(ص) عازم حرکت به تبوک بود و فرمود: در مراجعت. وچون به مدینه مراجعت کرد و خواست در آن مسجد برود خطاب رسید:  لَا تَقُمْ فِيهِ أَبَدًا. و خدا آن مسجد را به چهار صفت معرفی کرده: 
اول: ضرار که باعث ضررزدن به مسلمین است. دوم: کفر که موجب تقویت کفر است. سوم: وَتَفْرِيقًا بَينَ الْمُؤْمِنِينَ که تفرقه در بین مسلمانان می‌اندازد. چهارم: إِرْصَادًا... که کمینگاهی و سنگری خواهد شد برای دشمنان. اتفاقا در زمان ما اکثر مساجد موجب تفرقه وترویج کفر و شرک و نشر مطالب ضدقرآنی است، و سنگری شده برای منافقین مانند خانقاه‌ها که غیر خدا را می‌خوانند، وآنرا دکانی برای حزبی قرار داده‌اند.
مقصود از: لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوَى مِنْ أَوَّلِ يوْمٍ، مسجد قبا و یا مسجد رسول خدا(ص) در مدینه است و ممکن است هر دو باشد و خوبی آن مسجد را به دو چیز بیان کرده: 
اول: اینکه بنای آن به تقوی و برای ترس از خدا و رضای او و از مال حلال بنا شده. دوم: بواسطة بودن مردانی در آن که طالب طهارت بدنی و روحی می‌باشند که محبوب خدایند. و یکی از نشانه‌های منافقین ساختن مسجد ضرار بود که مهاجرین و انصار از این عمل بری بودند.سورة بقره مدنی و دارای 286 آیه می‌باشد.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
آيه 1
‏متن آيه : ‏
الم ‏

ترجمه: الف لام میم.(1)
نکات: حروف الف و لام ومیم را بعضی از مفسرین برای رمز و اشاره گرفته‌اند و ما در مقدمة این کتاب در فصل 19 و 20 راجع به آن مطالبی ذکر کردیم مراجعه شود.آیه 111 الی 112
متن آیه:
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيقْتُلُونَ وَيقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيعِكُمُ الَّذِي بَايعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(التوبة/111) التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ(التوبة/112)
ترجمه: محققا خدا از مؤمنین جانهای ایشان و مالهای ایشان را خریده به مقابل اینکه بهشت برای ایشان باشد، در راه خدا کارزار می‌کنند پس می‌کشند وکشته می‌شوند، وعده‌ای است ثابت بر او: در تورات وانجیل و قرآن وکیست نسبت به عهد خود باوفاتر از خدا پس شاد باشید به داد وستدی که آنرا انجام داده‌اید، و این است همان کامیابی بزرگ(111) مؤمنانِ توبه‌کنندة بندگی‌کنِ ستایش‌کن