 الناس را شعائر الله می‌نامند! آیه 38 الی 41
متن آیه:
إِنَّ اللَّهَ يدَافِعُ عَنِ الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّ اللَّهَ لَا يحِبُّ كُلَّ خَوَّانٍ كَفُورٍ(الحج/38) أُذِنَ لِلَّذِينَ يقَاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَإِنَّ اللَّهَ عَلَى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ(الحج/39) الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ وَلَوْلَا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَهُدِّمَتْ صَوَامِعُ وَبِيعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ يذْكَرُ فِيهَا اسْمُ اللَّهِ كَثِيرًا وَلَينْصُرَنَّ اللَّهُ مَنْ ينْصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِي عَزِيزٌ(الحج/40) الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنْكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ(الحج/41)
ترجمه: حقیقت این است که خدا از آنان که ایمان آورده‌اند دفاع می‌کند و محققا خدا هر خیانتکار ناسپاس را دوست نمی‌دارد(38) به آن کسانی که مورد قتال می‌شوند اذن قتال داده شده به سبب آنکه مورد ستم شدند و محققا خدا بر یاری ایشان توانا است(39) آنان که از خانه‌هاشان بنا حق اخراج شدند و گناهی نداشتند جز آنکه می‌گفتند: پروردگار ما خداست و اگر نباشد دفع خدا بعضی از ایشان را به بعضی بدون شک صومعه‌ها و معبدها و کلیساها (و یا نمازها به ابطال آن) و مسجدها که در آنها ذکر خدا بسیار می‌شود ویران گردد و البته خدا هر کسی که او را یاری کند یاری می‌دهد زیرا خدا توانای عزیز است(40) مأذونین در قتال کسانیند که اگر ايشان را در زمین تمکن دهیم نماز را بر پا دارند و زکات را بدهند و به کار خوب أمر کنند و از منکر نهی کنند و سرانجام کارها به اختیار خداست(41). 
نکات: دفاع خدا از بندگان خود بواسطة بعضی از بندگان دیگر است چنانکه این آیات نازل شده در موردی که قبل از هجرت رسول خدا(ص) کفار مکه مسلمین را اذیت و آزار می‌کردند و آنان می‌آمدند نزد رسول خدا(ص) بعضی کتک خورده و بعضی با سر و دست شکسته تظلم می‌کردند و حتی از رسول خدا(ص) اذن می‌خواستند که پنهانی مشرکین را بکشند، رسول خدا(ص) ایشان را أمر به صبر می‌فرمود تا اینکه پس از هجرت و هجوم مشرکین به طرف مدینه امر به جهاد نازل شد. و بقولی این آیات دربارة عده‌ای نازل شده که از شهر خود بیرون آمدند برای هجرت، مشرکین متعرض ایشان شدند برای ممانعت. حق‌تعالی اذن قتال به ایشان داد و این عده گناهی در نظر کفار نداشتند جز اینکه موحد بودند و می‌گفتند: «رَبُّنَا اللَّهُ». و ضمیر فِيهَا در يذْكَرُ فِيهَا به مَسَاجِدُ بر می‌گردد و یا صَوَامِعُ وَبِيعٌ وَصَلَوَاتٌ وَمَسَاجِدُ، هر دو احتمال داده شده است. و مخفی نماند خدا آن عده از مؤمنین را یاری کرد و مدافع ایشان شد که به صفت «الَّذِينَ إِنْ مَكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا......» بودند ولی مسلمانان اسمی مانند زمان ما را که دارای چنین اوصافی نیستند یاری نخواهد کرد. آيه 89 الي 90
متن آيه:
وَلَمَّا جَاءهُمْ کِتَابٌ مِّنْ عِندِ اللّهِ مُصَدِّقٌ لِّمَا مَعَهُمْ وَکَانُواْ مِن قَبْلُ يَسْتَفْتِحُونَ عَلَى الَّذِينَ کَفَرُواْ فَلَمَّا جَاءهُم مَّا عَرَفُواْ کَفَرُواْ بِهِ فَلَعْنَةُ اللَّه عَلَى الْکَافِرِينَ(89) بِئْسَمَا اشْتَرَوْاْ بِهِ أَنفُسَهُمْ أَن يَکْفُرُواْ بِمَا أنَزَلَ اللّهُ بَغْياً أَن يُنَزِّلُ اللّهُ مِن فَضْلِهِ عَلَى مَن يَشَاء مِنْ عِبَادِهِ فَبَآؤُواْ بِغَضَبٍ عَلَى غَضَبٍ وَلِلْکَافِرِينَ عَذَابٌ مُّهِينٌ(90)

ترجمه: و چون کتابی (یعنی قرآن) از نزد خدا بسوی ايشان آمد که تصدیق کتاب آنان می‌کند و ایشان را عادت چنین بود که قبل از نزول قرآن بامید بعثت رسول خدا بر کفار فتح و غلبه می‌جستند، پس چون آنچه را که شناختند آمد به آن کافر شدند، پس لعنت خدا بر کافران(89) بد معامله‌ای با خود کردند که به آنچه خدا نازل نموده کافر شدند برای عداوت که چرا خدا به فضل خود برای بنده‌ای از بندگانش که خواسته کتابی نازل نموده، پس به خشمی علاوه بر خشم سابق مبتلا شدند و برای کفار عذابی است خوارکننده.(90)
نکات: یهودیان منتظر پیامبری منجی بودند، و آن را برای خود فتح و پیروزی می‌دانستند و معتقد بودند از نسل یهود خواهد بود که برای ایشان تشکیل دولت خواهد داد، و لذا چون از قوم عرب مبعوث شد انکار نموده و حسد ورزیدند. مقصود از ماء موصوله در «مَّا عَرَفُواْ » قرآن است.آیه 42 الی 46
متن آیه:
وَإِنْ يكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ(الحج/42) وَقَوْمُ إِبْرَاهِيمَ وَقَوْمُ لُوطٍ(الحج/43) وَأَصْحَابُ مَدْينَ وَكُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيفَ كَانَ نَكِيرِ(الحج/44) فَكَأَينْ مِنْ قَرْيةٍ أَهْلَكْنَاهَا وَهِي ظَالِمَةٌ فَهِي خَاوِيةٌ عَلَى عُرُوشِهَا وَبِئْرٍ مُعَطَّلَةٍ وَقَصْرٍ مَشِيدٍ(الحج/45) أَفَلَمْ يسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَلَكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ(الحج/46)
ترجمه: و اگر تو را تکذیب کنند پس حقیقت این است که پیش از ایشان قوم نوح و عاد و ثمود تکذیب انبیاء خود نمودند(42) و قوم ابراهیم و قوم لوط کذلک(43) و اصحاب مدین (قوم شعیب همچنین) و موسی تکذیب شد، پس مهلت دادم به کافرین سپس ایشان را گرفتم پس چگونه بود تعرض و جلوگیری من(44) پس چه بسیار قریه‌ها را که هلاک نمودیم در حالی که ایشان ستمکار بودند، پس آنها ساقط و خراب گردید بر سقف خود و چه بسیار چاه تعطیل شده و قصرهای محکم (که بی‌صاحب مانده)(45) چرا در زمین سیر نکردند تا صاحب دلانی شوند که بآن تعقل کنند و یا گوشهایی که بآن بشوند زیرا که چشم‌ها کور نیست ولیکن دلهائی که در سینه‌ها می‌باشد کور است(46). 
نکات: این آیات تسلیت رسول خدا(ص) است که اگر تو را تکذیب می‌کنند همة انبیاء را تکذیب کردند زیاد افسرده مباش. و مقصود از کلمة: «مِنْ قَرْيةٍ»، «من أهل قریة» می‌باشد. و جملة: «أَفَلَمْ يسِيرُوا» دلالت دارد که سیر در زمین برای دیدن آثار و قبور و قراء گذشتگان بجهت عبرت گرفتن خوب است و چون دیدن و شنیدن اخبار و آثار گذشتگان با چشم و گوش است ولیکن تا بیداری و بینائی دل نباشد دیدن و شنیدن اثر کاملی ندارد، و لذا خدا فرموده: «تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ». و این جمله دلالت دارد که محل فکر و تعقل سینه است و ممکن است دماغ و سینه هر دو محل تعقل باشد.آیه 47 الی 49
متن آیه:
وَيسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَلَنْ يخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَإِنَّ يوْمًا عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ(الحج/47) وَكَأَينْ مِنْ قَرْيةٍ أَمْلَيتُ لَهَا وَهِي ظَالِمَةٌ ثُمَّ أَخَذْتُهَا و