يز حديث عبدالله بن مسعود رضی الله عنه  كه مي‌گويد: از پيامبر صلی الله علیه وسلم  شنيدم كه فرمود: « إِنَّ أَشَدَّ النَّاسِ عَذَابًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ الْمُصَوِّرُونَ » [2]

«معذبترين مردم در روز قیامت كساني هستند كه تصوير مي كشند.» 

حديث ابوهريره رضی الله عنه  كه مي‌گويد: از پيامبر صلی الله علیه وسلم  شنيدم كه فرمود:« قَالَ اللَّهُ تعالي وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذَهَبَ يَخْلُقُ خَلْقًا كَخَلْقِي، فَلْيَخْلُقُوا ذَرَّةً أَوْ لِيَخْلُقُوا حَبَّةً أَوْ لِيَخْلُقُوا شَعِيرَةً »[3]

 «الله تعالي مي‌فرمايد چه كسي ظالمتر از فردي است كه تلاش مي كند تا مانند آفرينش من بيافريند. پس (اگر راست مي‌گويند) ذره‌اي يا دانه اي گندم يا  دانه ای جو بيافرينند» 

حديث عايشه رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا  كه مي‌گويد: پيامبر صلی الله علیه وسلم  از سفر آمد و پرده‌اي را بر طاق آويزان كرده بودم كه در آن عكس بود. وقتي پيامبر صلی الله علیه وسلم  آن را ديد. رنگ صورت مبارك از خشم تغيير كرد و فرمود: « يَا عَائِشَةُ، أَشَدُّ النَّاسِ عَذَابًا عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ الَّذِينَ يُضَاهُؤنَ بِخَلْقِ اللَّهِ »[4]  « اي عايشه رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا، معذبترين مردم نزد الله تعالي در روز قيامت، كساني هستند كه تلاش مي نمايند تا كاري شبيه خلقت و آفرينش الله تعالي انجام دهند.» عايشه رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا مي گويد: ما آن پرده را برداشتيم و يك يا دو بالش از آن درست كرديم. 

حديث ابن عباس رضی الله عنه  كه مي‌گويد: از پيامبر صلی الله علیه وسلم  شنيدم كه فرمود:«‌ مَنْ صَوَّرَ صُورَةً فِي الدُّنْيَا كُلِّفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ»[5]

« هر كس در دنيا تصويري بسازد. روز قيامت وادار به دميدن روح در آن مي‌شود. در حالي كه توان این کار را ندارد.» 

حديث ديگري از ابن عباس رضی الله عنه  كه مي‌گويد: پيامبر صلی الله علیه وسلم  فرمود: « كُلُّ مُصَوِّرٍ فِي النَّارِ يَجْعَلُ لَهُ بِكُلِّ صُورَةٍ صَوَّرَهَا نَفْسًا فَتُعَذِّبُهُ فِي جَهَنَّمَ » 

« هر كسي كه تصوير مي سازد در آتش است. در قبال هر تصوير براي او جاني داده مي‌شود تا در جهنم عذاب شود.» ابن عباس رضی الله عنه  مي‌گويد: اگر چاره اي جز اين نداري، پس تصوير درخت و موجودات بي جان را بکش.[6] 

حديث ابي جحيفه  رضی الله عنه  از پيامبر صلی الله علیه وسلم  كه مي‌گويد:« أنه لَعَنَ آكل الربا و مُوكِلَهُ و لعن المُصَوِّر»[7] 

«پيامبر صلی الله علیه وسلم  دهنده و گيرنده ي ربا و تصوير ساز را لعنت فرمود.» 

عموم اين احاديث بر تحريم تصويرِ جانداران به طور مطلق دلالت مي‌كند. ولي تصوير چيزهاي بي‌جان مثل درخت، دريا و كوه و امثال آن‌ها، آن گونه كه ابن عباس گفته جائز است. و هيچ كدام از ياران پيامبر صلی الله علیه وسلم  بر ابن عباس رضی الله عنه  ايراد نگرفتند؛ زيرا ابن عباس رضی الله عنه  اين فتوا را از اين حديث فهميده بود.« أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ » « زنده كنيد آنچه را ساخته‌ايد.» و از اين گفتار پيامبر صلی الله علیه وسلم  كه فرموده بود:« كُلِّفَ أَنْ يَنْفُخَ فِيهَا الرُّوحَ وَلَيْسَ بِنَافِخٍ » «وادار به دميدن روح در آن مي‌شود در حالي كه توان دميدن ندارند.»

 و بالله التوفيق . و صلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه و سلّم.

انجمن دائم پژوهشهاي علمي وافتا(1/481-483)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - بخاري (5951) – مسلم (2108)
[2] - بخاري (5950) – مسلم (2109)
[3] - بخاري (5953 ، 7559) و مسلم (3111)
[4] بخاري(5954) مسلم(2107)
[5] بخاري(5963) مسلم(2110)
[6] بخاري(2225) مسلم(2110) و اللفظ له إلا فی عبارة «ما لا روح فیه» فهی عند البخاری بنحوه.
[7] بخاري (2086، 2238)[273] حكم نگهداري عروسك‌های كودكان

س: فتواها و گفتارها پيرامون وسايل بازي كودكان بسيار شده‌اند. حكم عروسكها و مجسمه ي حيوانات چيست؟ اينجا گروهي آن را به شرط بي‌توجهي و اهانت جايز مي‌دانند و آنجا عده‌اي آن را به كلي حرام مي‌شمارند. حكم صحيح چيست؟ حكم استفاده از كارت‌هاي عكس دار براي تعليم حروف، اعداد، چگونگي وضو و نماز به كودكان چيست؟

ج: نگهداري تصاوير موجودات زنده جايز نيست؛ مگر در موارد ضروري هم‌چون شناسنامه، كارت شناسايي و گواهينامه رانندگي. همچنين نگهداري تصاوير براي بازي كودكان و تعليم آنان جايز نيست. زيرا نهي از تصوير و به كارگيري آن عام است. جهت سرگرمي و آموزش كودكان مي توان از ابزار و وسائل ديگري استفاده نمود. 

گفتار كسي كه استفاده از مجسمه‌ها را براي بازي كودكان جايز مي‌داند مردود است. زيرا اين گروه به حديث عروسكهاي عايشه رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا  در كودكي ایشان،[1] استناد كرده‌اند. كه در مورد آن حديث گفته شده است كه با احاديث حرمت تصوير، منسوخ شده و نيز گفته شده كه عروسك‌ها در آن زمان به شكل امروزي نبوده اند. در آن روزگار عروسكها را با چوب يا پارچه كه عرف زمان آنان بوده مي‌ساخته‌اند و به شكل امروزي مجسمه ي حيوان كامل نمي‌ساخته‌اند. بنا بر قول راجح، نگهداري عروسكهاي امروزي ناجايز است. الله أعلم. زيرا عروسكهاي امروزي به شكلي بسيار دقيق طراحي شده اند كه دقيقاً شكل انسان و حيوان كامل هستند و حركاتي شبيه حركات انسان يا حيوان واقعي دارند. 

شيخ فوزان – كتاب الدعوة (8) – ص (24-23)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري(6130)[274] حكم مجسمه هاي تزئيني

س: حكم مجسمه‌هايي كه در خانه‌ها گذاشته مي‌شود و هدف از آن تزئين است، نه عبادت چيست؟

ج: آويزان كردن عكس و حيوانات خشك شده در خانه‌، اداره‌ و محل كار جايز نيست؛ زيرا در اين مورد احاديث ثابتي از پيامبر روايت شده است. از طرفي اين كار وسيله‌اي براي شرك است و مشابهت به خلقت و آفرينش پروردگار دارد. و مشابهت با دشمنان دين اسلام مي‌باشد. نصب حيوانات خشك شده در منازل و محل كار داراي عوارض و مفاسد زیادی است.

شريعت كامل اسلامي نازل شده است تا مانعي باشد در مقابل راههايي كه منتهي به شرك و گناه مي‌شود. شرك در قوم نوح  علیه السلام بواسطه ي نصب مجسمه‌هاي پنج نفر از مردان نيكوكار آنان در منازل بود.

الله تعالي در قرآن مي‌فرمايد: « وَقَالُوا لا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ وَلا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلا سُوَاعًا وَلا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا (٢٣)وَقَدْ أَضَلُّوا كَثِيرًا وَلا تَزِدِ الظَّالِمِينَ إِلا ضَلالا (٢٤) ([نوح:24-23 ]

(و گفتند: دست از معبودان و بت هاي خود بر نداريد بخصوص بت‌هاي «ود»، «سواع»، «يغوث»، «يعوق» و «نسر» را رها نكنيد. و آن‌ها گروه بسياري را گمراه كردند. بار الها؛ ظالمان را جز ضلالت نيفزا) 

بنابراين ما موظفيم خود را از مشابهت با اعمال و افعال منكر و زشت كساني كه عملكردشان منجر به شرك گرديده، برحذر داريم. در حديث صحيحي از پيامبر صلی الله علیه وسلم  ثابت است كه خطاب به علي بن ابي طالب رضی الله عنه فرمودند:« لَا تَدَعَ تِ