اينها قومي هستند كه هنگامي كه بنده‌ي صالح يا مرد صالحي از ميانشان فوت مي‌كرد بر قبر او مسجدي مي‌ساختند و تصوير او را بر ديوار آن مي‌كشيدند؛ اينها بدترين مخلوق نزد الله هستند»

در حديث ديگري آمده است: «ألاَ و أنِّ مَنْ كَانَ قَبلَكُمْ كَانُوا يَتِّخِذِون قُبُورَ أنْبِيَائهم وَ صَالِحْيهِمْ مَسَاجِدَ؛ ألاَ فَلاَ تَتَّخِذوا الْقُبُورِ مَسَاجِدَ إنِّي أنْهَاكُمْ عَنْ ذلك»[4]

«آگاه باشيد كساني‌كه پيش از شما بودند قبرهاي انبياء و افراد صالحِ خود را مسجد قرار مي‌دادند؛ آگاه باشيد قبرها را مسجد قرار ندهيد و من شما را از اين كار باز مي‌دارم».

مشخص است هر كس كه نزد قبري نماز بخواند و يا بر آن مسجدي بسازد اين عمل بدين معني تلقي مي‌شود كه او آن قبر را مسجد قرار داده است؛ پس واجب است كه قبرها از مساجد دور و جدا كرده شوند و به اطاعت از پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ و بخاطر در امن ماندن از نفريني كه از الله تعالي بر سازندگان مسجد بر قبرها صادر شده نبايد هيچ قبري در مسجد قرار داده شود؛ زيرا اگر انسان در مسجدي كه در آن قبر وجود دارد نماز بخواند شيطان رفته رفته عبادت مرده را براي او آراسته ساخته و او را به استغاثه، نماز و سجده كردن آن ميّت وادار مي‌سازد و در نتيجه مرتكب شرك اكبر مي‌شود، علت ديگر براي تحريم اين كار، اين مي‌تواند باشد كه عمل مذكور از اعمال يهود و نصارا است و بر ما واجب است كه با آنها مخالفت نموده و از راه و عمل زشت آنها دوري جوييم.

 ليكن اگر در جايي قبرهاي كهنه‌اي وجود داشته باشد و سپس مسجدي در آن‌جا بنا كرده بشود مِنْ باب سد ذرائع و قطع اسباب شرك بايد آن قبرها را از بين برد كما اين‌كه علما همين را گفته‌اند. 

شيخ ابن باز- مجموع فتاوا و مقالات گوناگون (5/389،388).

س2: نماز خواندن در مسجدي كه در آن قبري وجود دارد چطور است؟

ج2: اگر اين مسجد بر روي قبر ساخته شده است، نماز خواندن در آن حرام است و انهدام آن واجب است؛ زيرا رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ يهود و نصارا، را بدليل اين‌كه قبور انبياي خود را مسجد قرار مي‌دادند مورد لعن قرار مي‌داد و از اين طريق امتش را از عمل آنان بر حذر مي‌داشت.

ولي چنان‌چه مسجد جلوتر از قبر ساخته شد و سپس شخصي را در آن‌جا دفن كنند در اين صورت واجب است كه قبر را از مسجد بيرون كرده و مرده را در قبرستان عمومي ببرند و در آن‌جا دفن كنند و نبش قبر در چنين حالتي بدون اشكال است چون در مكاني دفن شده كه اصلاً دفن آن در آن‌جا مشروع نبوده است چه مسجد محل دفن اموات نمي‌باشد.

آري! نماز خواندن در مسجدي كه جلوتر از قبر ساخته شده جايز است به شرط آن‌كه قبر در قسمت قبله نباشد، زيرا رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ از نماز خواندن بسوي قبور منع كرده است.[5]

 در صورتي كه نبش قبر ممكن نباشد بايد آن قسمت از ديوار مسجد را منهدم ساخته و قبر را بيرون كنند (و سپس ديوار را بسازند).

 شيخ ابن عثيمين- مجموع فتاوا و رسائل (2/235،234).
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. تخريج اين حديث در فتواي سابق گذشت.
[2]. بخاري (436،435) و مسلم (531).
[3]. بخاري (434) و مسلم (528).
[4]. مسلم (532). 
[5]. مسلم (973) به لفظ «بر روي قبور ننشينيد و بسوي آن‌ها نماز نخوانيد».[48] گذاشتن منقل بخور (آتش‌دان) در جلوي نماز‌گزار چه حكمي دارد؟

س: قرار دادن منقل بخور در جلوي نمازگزار در مسجد چه حكمي دارد؟

ج: اشكالي ندارد و اين كار در حكم استقبال آتش كه برخي فقها به كراهت آن فتوا داده‌اند داخل نيست؛ زيرا كساني كه به كراهت استقبال و جلو گذاشتن آتش فتوا داده‌اند علت آن‌را تشبه با مجوس در عبادت آتش، بيان كرده‌اند و مجوسيان آتش را به اين شكل عبادت نمي‌كنند بنابراين قرار دادن مجمر و منقل بخور و همچنين گذاشتن بخاري‌هاي برقي در جلوي نمازگزار هيچ اشكالي ندارد خصوصاً در جلوي مقتديان.

  شيخ ابن عثيمين- كتاب الدعوة (5)، (2/90،89).[49] حكم نماز خواندن با كفش در مسجد

س: نماز خواندن با كفش چه حكمي دارد؟ آيا وجود سجاده (و فرش) در مسجد مانع جواز نماز با كفش است؟

ج: نماز خواندن با كفش مشروع و جايز است و همان گونه كه انس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ روايت كرده است: (رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ با كفش نماز خوانده است)[1]

شداد بن انس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ روايت كرده كه رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ فرموده است: «خَالِفُوا الْيَهُودَ فَإِنَّهُمْ لا يُصَلُّونَ فِيْ نَعِالِهِمْ وَلا خِفَافِهِمْ»[2]

«با يهود مخالفت كنيد چون آنها با كفش و موزه‌هايشان نماز نمي‌خوانند».

 اما سجاده مانع نماز خواندن با كفش نيست، ليكن آنچه مهم است و خيلي از مردم از آن غفلت مي‌كنند نگاه كردن كفش قبل از دخول به مسجد است، و اين برخلاف فرموده‌ي پيامبر اكرم صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ است.

 ايشان صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ مي‌فرمايد: «إذا جَاءَ أحَدُكُمْ إلَي اْلمَسْجِدِ فَلْيَنْظُرْ؛ فَإِنْ رَأي فِيْ نَعْلَيْهِ قَذَراً أوْ أذيً فَلْيَمْسَحْهُ وَلْيُصَلِّ فِيْهِمَا»[3]

«هرگاه يكي از شما به مسجدي مي‌آيد بايد نگاه بكند؛ اگر در كفش‌هايش نجاستي ببيند بايد آن را پاك كند و سپس با آنها نماز بخواند».

اگر مردم به حديث مذكور عمل كنند نماز خواندن با كفش بر سجاده ضرري نخواهد داشت.

  شيخ ابن عثيمين – مجموع فتاوا و رسايل (12/387)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري (386، 5850) و مسلم (555).
[2]. ابوداود (652)، بزار (3480)، ابن حبان (2186)، حاكم (1/260)(956)، حاكم اين حديث را صحيح قرارداده و ذهبي در اين زمينه با وي موافق است.
[3]. مسند احمد (3/20، 92)، ابوداود (650)، دارمي (1378)، ابويعلي (1194)، ابن ابي‌شيبه (7890)، و حاكم (1/260) (955). حاكم حديث مذكور را تصحيح نموده و ذهبي با وي موافق است.[50] آيا مضاعف بودن ثواب نماز مخصوص براي مسجد كعبه است يا ديگر مساجد حرم را نيز شامل مي‌شود؟

س: آيا ساير مساجد مكه در ثواب مانند مسجد الحرام هستند؟

ج: خير؛ مساجد مكه در اجر و ثواب‌ مانند مسجدالحرام نيستند، بلكه مضاعف بودن ثواب نماز اختصاص به مسجد كعبه دارد كه بيت قديم و قسمت توسعه يافته را شامل مي‌شود، بدليل گفتار رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ «صلاةٌ في مسجدي هذا أفْضَلُ مِنْ ألف صَلاَةٍ فيْما سِواهُ إلاّ مَسْجِدَ الكَعْبَة»[1] 

«خواندن يك نماز در مسجد من بهتر است از هزار نمازي، كه در مسجدي ديگر خوانده بشود به جز مسجدالحرام (كه ثواب نماز آن از نماز خواندن در مسجد من نيز بيشتر است)».

پس اين حكم مخصوص مسجد كعبه است و مسلم است كه كعبه يكي مي‌باشد؛ كما اين‌كه اين تفضيل مخصوص مسجدالنبي است مخصوص مسجد كعبه نيز مي‌باشد و دليل آن حديثي است كه رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در آن فرموده است: «لا ت