قضاي روزه از جانب ميت

س: شخصي كه قضاي روزه ي چند روز بر او واجب بود، درگذشت، آيا مي توان مطلقاً بجاي او روزه گرفت و يا فقط روزهاي نذر را؟

ج: امام احمد رحمه الله معتقد است كه قضا مخصوص نذر است، و روزه ي فرض از جانب ميت قضا آورده نمي شود ليكن بايد بجاي هر روز نصف صاع از تركه ي ميت، صدقه داده شود، امام احمد رحمه الله از اين حديث استدلال نموده است :« لا يَصُومُ أَحَدٌ عَنْْ أَحَدٍ، وَ لا يُصَلِّي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ »[1] 

«هيچ كسي بجاي كسي ديگر روزه نگيرد، و هيچ فردي بجاي فردي ديگر نماز نخواند.»

اكثر ائمه مي گويند كه بين روزه ي نذر و فرض تفاوتي نيست، و مي توان هر دو را از جانب ميت قضا آورد؛ زيرا عائشه«رضي الله عنها» مي گويد:رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فرمودند:« مَنْ مَاتَ وَ عَلَيْهِ صِيَامٌ صَامَ عَنْهُ وَليُّهُ»[2]«هر كس مرد و روزه اي بر او واجب بود، وليّ او بجايش روزه بگيرد.»

اما حديثي كه امام احمد رحمه الله از آن استدلال نموده بر زندگان حمل شده، و شخص زنده نمي تواند در عبادات كسي ديگر را وكيل خود كند، مگر در حالات استثنايي.

بنابراين:قول صحيح اين است كه قضاي روزه از ميت عام است هم شامل نذر مي شود و هم شامل فرض.

  ابن جبرين- فتاوي الصيام، جمع: راشد الزهراني، ص (124،125)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] مؤطا امام مالك، موقوفاً عن ابن عمر رضي الله عنهما 1/303 (669) مصنف عبدالرزاق (16346) و ابن ابي شيبه في مصنفه (15122) والبيهقي الكبري (8004) والنسائي موقوفاً عن ابن عباس رضي الله عنهما في «الكبري» (2918) و صحح اسناده الحافظ ابن حجر في «التلخيص»(2/209).  
[2] بخاري (1952)، مسلم (1147). [59] كيفيت بجا آوردن روزه از جانب ميت

س: زني تقريباً پنجاه سال قبل در ماه رمضان زايمان نموده و روزه ي كامل آن ماه را قضا نياورده است و پس از دو سال از زايمان در گذشته است، اكنون آيا اولياي او مي توانند بجاي او روزه بگيرند؟ آيا با گذشت اين همه سال بر او كفاره لازم است؟ مقدار كفاره ي اين ماه چقدر است؟

ج:آري، اولياي او ميتوانند بجايش روزه بگيرند؛ زيرا رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فرمودند:« مَنْ مَاتَ وَ عَلَيْهِ صِيَامَ، صَامَ عَنْهُ وَليُّهُ »[1]

و اگر روزه نگرفتند بجاي روزه ي هر روز يك مسكين را طعام دهند و به خاطر تأخير، كفاره اي بر آنها لازم نمي گردد؛ زيرا قول راجح اين است كه با تأخير قضاي رمضان تا رمضان ديگر كفاره لازم نمي گردد؛ چرا كه دليلي مبني بر آن وجود ندارد.

  شيخ ابن عثيمين – مجموع فتاوي و رسائل(19/394). ف (372)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] نگاه به فتواي سابق[60] آميزش با همسر هنگام روزه  و كفاره ي آن

س: براي مرد روزه دار از همسرش که او نیز روزه می باشد، چه چيزي جايز است؟

ج: شخصي كه روزه ي واجبي گرفته، برايش جايز نيست كاري كه سبب انزال گردد، با همسرش انجام دهد، مردم در سرعت انزال متفاوتند، برخي دير انزال مي شوند و مي توانند خود را كنترل كنند، آن گونه كه عائشه«رضي الله عنها» در مورد رسول خدا صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مي گويد:« كان أَمْلَكَكُمْ لِإِرْبِهِ »[1] «رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ از همه بيشتر بر خويشتن كنترل داشتند.»

  برخي ديگر نمي توانند خود را كنترل كنند و مبتلا به انزال زودرس هستند، اين طيف از مردم بايد هنگام روزه ي واجب از ملاعبه و بوسيدن همسر پرهيز كنند، و اگر شخصي مطمئن بود كه مي تواند خود را كنترل كند، حتي در  روزه ي واجب مي تواند همسرش را ببوسد و در آغوش بگيرد؛ اما از آميزش بايد اجتناب كند؛ زيرا كسي كه روزه بر او واجب است، اگر هنگام روزه آميزش كند، بر آن پنج چيز مترتب مي شود.

1- گناهكار مي شود.

2- روزه اش فاسد مي شود.

3- بايد بقيه ي روز چيزي نخورد؛ زيرا كسي كه بدون عذر شرعي روزه اش را فاسد نموده، بايد بقيه روز را امساك كند.

4- قضا بر او واجب مي شود؛ زيرا عيادت واجبي را فاسد نموده و بايد قضايش بياورد. 

5- بر او كفاره كه سخت ترين كفاره هاست، لازم مي گردد و آن عبارت است از اين كه برده اي را آزاد كند و اگر نتوانست دو ماه پي در پي روزه بگيرد و اگر نتوانست به 60 مسكين غذا بدهد.

اما اگر روزه ي واجب در غير رمضان بود – مانند: قضاي رمضان و روزه ي كفاره- بر آميزش او دو چيز مرتبت مي شود.

1- گناهكار مي شود.

2- قضاي آن روزه را بجاي آورد.

و اگر روزه نفل باشد و در آن حال آميزش كند، چيزي بر او لازم نمي گردد.

 شيخ ابن عثيمين –  مجموع فتاوي و رسائل(19/342). ف (310)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] بخاري(1927)، مسلم (1106)[61] مسايلي پيرامون آميزش در روزهاي ماه رمضان.

س: همه مي دانيم كسي كه در روزهاي ماه رمضان در حال روزه با همسرش آميزش كند، بايد: يا برده اي آزاد كند و يا دو ماه پي در پي روزه بگيرد و يا 60 مسكين را غذا بدهد... اكنون سؤال اين است:

1- اگر مردي در حال روزه بيش از يك بار و در چندين روز با همسرش آميزش نمود، آيا براي هر روز دو ماه روزه بگيرد و يا آن دو ماه براي كفاره ي تمام روزهايش كفايت مي كند؟

2- اگر شخصي نمي دانست كه كفاره ي آميزش در روز رمضان، آن چيزي است كه در بالا ذكر شده بلكه مي پنداشت كه به جاي هر روز فقط يك روز روزه بگيرد، در آن صورت حكمش چيست؟

3- آيا زن نيز مانند شوهر كفاره بدهد؟

4- آيا به جاي غذا دادن مي تواند، پول بپردازد؟

5- آيا مي تواند از طرف خود و همسرش به يك مسكين غذا بدهد؟

6- اگر مسكيني نيافت كه به او غذا بدهد، آيا مي تواند آن مبلغ را به يكي ار مؤسسات خيريه پرداخت كند؟

ج: كسي كه روزه بر او واجب است:

اولاً: اگر در روز رمضان با همسرش يك بار يا چند بار در يك روز آميزش كرد، در صورتي كه براي آميزش اول كفاره نداده باشد، براي همه يك كفاره كافي  است و اگر در چندين روز رمضان آميزش كرده باشد، به تعداد همان روزها بايد كفاره بدهد.

ثانياً: با آميزش كفاره واجب مي گردد ولو اين كه از حكم آن آگاهي نداشته باشد.

ثالثاً: اگر زن خود به آن كار رضايت داده بايد كفاره بدهد و اگر اجباري در كار بوده است؛ بر او كفاره اي لازم نيست.

رابعاً: به جاي غذا دادن مساكين، جايز نيست كه پول پرداخت شود،‌ و با پرداخت پول كفاره ادا نمي گردد.

خامساً: جايز است كه به يك مسكين نصف صاع از جانب خود و نصف صاع از جانب همسرش بپردازد، و اين يكي از 60 مسكين از هر دوي آنان محسوب مي گردد.

سادساً: نمي توان كفاره را فقط به يك مسكين و يا مؤسسه اي خيريه داد، چه بسا كه آن را ميان 60مسكين تقسيم نكند، و مسلمانان بايد بكوشند كه خود را از كفارات و ديگر واجبات برئ الذمه بگردانند.

و بالله التوفيق، و صلي علي نبينا محمد و آله و صحبه و سلم

 فتاوي انجمن دايمي مباحث علمي وافتاء (10/320-322 )[62] آيا با تكرار آميزش تكرار كفاره لازم است؟

س: اگر در يك روز رمضان چند بار آميزش صورت گرفت، آيا چندين كفاره لازم است؟

ج: قول مشهور در مذهب امام احمد رحمه الله  اين است كه: هر گاه آميزش چند بار در يك روز ا