حديث، دعايي است عليه چنين بنده اي كه هرگاه به مصيبتي گرفتار شود، رحمت الهي شامل حالش نشود.[70] چند برابر بودن ثواب نماز مخصوص مسجد كعبه است

س: آيا چند برابر بودن ثواب نماز خواندن در مسجدالحرام مخصوص مسجد كعبه است يا تمام حرم را شامل مي‌شود؟

  ج: چند برابر بودن ثواب نماز در مسجد الحرام، مخصوص مسجدي است كه كعبه در آن قرار دارد و تمام حرم را شامل نمي شود.

مسلم در صحيح خود، باب فضل الصلاة بمسجد مكة و المدينة، از ميمونه رَضِيَ اللَّه عَنْهَا  روايت مي كند كه مي گويد: از رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ شنيدم كه فرمودند: [صَلَاة فِيهِ – أي: المسجد النبوي - أَفْضَل مِنْ أَلْف صَلَاة فِيمَا سِوَاهُ مِنْ الْمَسَاجِد إِلَّا مَسْجِد الْكَعْبَة] «يك نماز در مسجد النبي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ از هزار نماز در مساجد دیگر افضل است؛ مگر مسجد كعبه»[1] 

قول راجح در اين مورد همين است و ظاهر كلام اصحاب ما از فقهاي حنابله همين است. همان گونه كه صاحب كتاب الفروع گفته است. در «الفروع»(ص600، ج1 ط آل ثاني) مي گويد: ظاهر كلام فقهاي حنابله اين است كه منظور از مسجد الحرام، خود مسجد است. (پايان گفتار فقهاي حنابله)

بايد دانست كه منظور از مسجد الحرام به طور مطلق، مسجدي است كه كعبه در آن قرار دارد. به دليل گفتار الهي:  

[وَلَا تُقَاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ حَتَّى يُقَاتِلُوكُمْ فِيهِ] [بقره:191] 

[و با آنها، در نزد مسجد الحرام (در منطقه حرم)، جنگ نكنيد! مگر اينكه در آن جا با شما بجنگند.]

[أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ] [توبه:19] 

[آيا قرار داده اید سيراب كردن حجاج، و آباد ساختن مسجد الحرام را...؟] 

[فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ] [توبه:28] [ نزديك مسجد الحرام نشوند!]

[وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ] [فتح:25] 

[و شما را از (زيارت) مسجد الحرام بازداشتند] و از محدوده ي حرم باز نداشتند.

رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ مي فرمايد:« لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ: مَسْجِدِ الْحَرَامِْ، وَمَسْجِدِي هَذَا، وَالْمَسْجِدِ الْأَقْصَى»[2] 

[ بار سفر نبنديد؛ مگر براي زيارت سه مسجد: مسجد الحرام، مسجد النبي و مسجد الاقصي]

بنابراين اگر شخصي به طرف مسجد الشعب يا مسجد الجودريه يا مسجد خيف يا يكي ديگر از مساجدي كه در محدوده ي حرم هستند، بار سفر ببندد، بنا به حديث نبوي چنين اجازه اي ندارد؛ پس مادامي كه شدّ رحال و سفر براي زيارت، به مسجد كعبه خاص است، چند برابر بودن ثواب نماز هم فقط مخصوص مسجد كعبه است؛ اما بايد دانست كه نماز در محدوده ي حرم، از نماز در خارج از محدوده ي حرم افضل است. منتهي ثواب نماز در خارج از محدوده ي حرم به اندازه ي ثواب در خود حرم نيست.

قول دوم اين است كه چند برابر بودن ثواب نماز، تمام محدوده ي حرم را شامل مي شود. استدلال اين گروه از علما از كلام الهي است كه فرموده: [إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا] [توبه:28]

[مشركان ناپاكند؛ پس نبايد بعد از امسال، نزديك مسجد الحرام شوند!]

 و نيز گفتار پروردگار كه مي فرمايد: [سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَى بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى] [اسراء:1] [پاك و منزه است خدايى كه بنده‏اش را در شبی، از مسجد الحرام به مسجد الاقصی برد]

 روايت شده است كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ از خانه ام هاني رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا به اسراء برده شد. استدلال مي نمايند كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در سفر حديبيه در محدوده ي خارج از حرم (حلّ) مقيم بودند و نماز را در محدوده ي حرم اقامه مي كردند.[3]

 اما استدلال اين دسته از علما از آيه 28 سوره ي توبه كافي نيست؛ زيرا الله تعالي فرموده: [فَلَا يَقْرَبُوا] و نفرمود: [فلا يدخلوا]. الله تعالي فرموده كه مشركين به مسجد الحرام نزديك نشوند و نفرموده كه داخل نشوند.

بنابراين مراد از مسجد الحرام در آيه، مسجد كعبه است كه مشركين از نزديك شدن به آن منع شده اند و حتي حق نزديك شدن به آن را ندارند. به اين صورت در حدود حرم كه در جوار كعبه است، هم نزديك نشوند. چنانچه منظور از مسجد الحرام در آيه تمام سرزمين حرم مي بود، مشركين از نزديك شدن به حدود حرم بايد منع مي شدند. و بين مشركين و حدود حرم، حد فاصلي مي بود كه اجازه نزديك شدن به آن را نداشتند. 

بنابراين نتيجه مي گيريم كه مراد از مسجد الحرام، مسجد كعبه است. مشركين نبايد به آن داخل شوند و از محدوده ي حرم فاصله بگيرند تا به مسجدِ كعبه نزديك نشوند.

 در مورد آيه اول سوره ي اسراء بايد گفت: منظور از مسجد الحرام در اين آيه، مسجد كعبه است؛ زيرا روايت صحيح اين است كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ از محل حجر به اسراء برده شد، نه از منزل اُم هاني رَضِيَ اللَّهُ عَنْهَا .

 شيخ ابن عثيمين – مجموع فتاوي و رسائل (20/164) ف – (465)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] مسلم (1396)
[2]  بخاري (1188) مسلم (1397)
[3]  بخاري (2723،2731)[71] آيا گناهان در مكه چند برابر مي‌شوند؟

س: آيا گناهان در مكه چند برابر محسوب مي‌‌‌شوند؟‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌كيفيت آن به چه صورتي است؟ 

ج: چند برابر شدن گناهان در مكه كميت مطرح نيست، بلكه كيفيت مد نظر است؛ به اين معني كه عذاب و مجازات آن شديدتر و دردناك‌تر است و دليل اين افزايش كيفيت، كه آنها از لحاظ كميت چند برابر نمي شوند، فرموده‌ي الله تعالي است: [مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا وَمَنْ جَاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى إِلا مِثْلَهَا وَهُمْ لا يُظْلَمُونَ (١٦٠)] 

(هر كس كار نيكي انجام دهد [پاداش مضاعف دست كم] ده برابر دارد، و هر كس كه كار بدي كند، [به سبب عدل و دادِ الله تعالی] جز همانند آن مجازات نميشود و به ايشان ظلم و ستم نمي‌گردد).«انعام/ 160»

اين آيه از آيات مكي است كه در سوره ي انعام واقع شده است و همان گونه كه الله تعالي مي‌فرمايد:[ إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ (٢٥)] 

 (بيگمان كساني كه كفر ورزيده‌اند و [مردمان را] از راه الله [كه دين اسلام است] و مؤمنان را از [ورود به] مسجدالحرام باز مي دارند و ما آن را براي همه‌ي مردمان، اعم از كساني كه در آن جا زندگي مي كنند و يا از نقاط ديگر بدان وارد مي شوند، يكسان [حرم امن] نموده ايم، و همچنين كساني كه با توسل به ظلم در آن سرزمين مرتكب خلاف مي‌گردند، عذاب دردناكي بديشان مي چشا