است و روش مسنون اینست که هر بار یکی از آنها خوانده شود چنانکه شیخ الاسلام ابن تیمیه در بحث تکبیر عیدین در «مجموع الفتاوی»، (69/253/1) در این مورد سخن گفته است.
6.علامه صدیق حسن‌خان در «نزول الابرار...» بعد از اینکه احادیث متعددی در فضیلت درود بیان نموده است، می‌نویسد: «بی‌تردید بیشترین درود را بر پیامبر‌ ص، علمای حدیث و کسانی که با سنت مطهر رسول‌الله‌ ص سر و کار دارند می‌فرستند. زیرا آنها خود را مؤظف می‌دانند که با نقل هر حدیث، بر رسول‌الله ‌ص درود بفرستند و بدین صورت همواره زبانشان با نام رسول‌الله ‌ص معطر است. چون هر یک از کتاب‌های حدیث، چه جوامع چه مسانید و معاجم، شامل چندین هزار حدیث می‌باشند.
پس یقیناً این فرقه ناجیه و جماعتی که مسئولیت علم مبارک حدیث را بر عهده دارند، روز قیامت نزدیکترین افراد نسبت به پیامبر خدا‌ ص خواهند بود و کسی از افراد امت، یارای برابری با آنها را نخواهند داشت مگر در صورتی که عملی بهتر از آن به همراه داشته باشد.
«پس ای طالب نجات! و ای جستجوگر خوبی‌ها! سعی کن محدث شوی یا طفلی در خدمت محدثین و نه غیر. زیرا راه سومی که سود آنچنانی برای تو داشته باشد وجود ندارد».
آرزوی بنده (آلبانی) نیز همین است که خداوند مرا در سلک محدثین درآورد؛ در صف کسانی که از همه به رسول‌الله ‌ص نزدیکتراند. شاید کتاب حاضر دلیل همین آرزو و علاقه باشد.
خداوند بیامرزد امام سنت، احمدبن حنبل را که چه زیبا سروده است: 
دین النّبی محمّد أخبار
نعم المطیة للفتی آثار
(دین محمد ص مجموع سنت‌ها و احادیث او است. بهترین توشه و نیاز یک جوان مسلمان است، حدیث و آثار است). 
ولربما جهل الفتی أثر الهدی
فالرأی لیل و الحدیث نهار
(چه بسا مردانی که راه هدایت را گم کرده‌اند در حالی که خورشید طلوع نموده و روشن است).
رسول‌الله‌ ص دعا را در این تشهد همچون تشهد آخر مسنون قرار داده و فرموده است «هنگامی که در پایان دو رکعت نشستید، «التحیات لله» را بخوانید و پس از آن، بهترین دعاها را انتخاب کنید و بخوانید[1].  

--------------------------------------
1.نسائی، احمد، طبرانی از طریق ابن مسعود «الصحیحة»، (878). شاهدی در «مجمع الزوائد»، (2/142) از حدیث ابن الزبیر نیز دارد.سپس با گفتن «الله اکبر» برای رکعت سوم برمی‌خاست[1] و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) در این مورد چنانکه قبلاً بیان گردید فرمود: «ثمّ اصنع ذلک فی کلّ رکعة و سجدة» (این عمل را در هر رکعت و سجده، انجام بده).
هنگامی که می‌خواست از قعده بلند شود «الله اکبر» می‌گفت و بلند می‌شد[2].
گاهی با همین تکبیر نیز دست‌ها را بالا می‌برد[3].
همچنین بعد از رکعت سوم که می‌خواست برای رکعت چهارم بلند شود، «الله اکبر» می‌گفت[4] و به کسی که نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) نیز دستور داد که چنین کند. و احیاناً با این تکبیر نیز رفع یدین می‌نمود[5].
در پایان رکعت سوم، اندکی روی پای چپ می‌نشست تا (جسم مبارک از حرکت باز ایستد) و استخوان‌ها سر جایشان برگردند؛ سپس به کمک دست‌ها بر می‌خاست[6]. «و کان یعجن یعتمد علی یدیه إذا قام»[7] (به هنگام برخاستن، پنجه‌هایش را مشت می‌کرد و به کمک آنها از زمین بلند می‌شد).
رسول‌الله ‌ص در دو رکعت آخر، سوره «فاتحه» را قرائت می‌کرد و به کسی نماز را درست نمی‌خواند (مسییء الصلاة) امر کرد که چنین کند. و گاهی در نماز ظهر، پس از فاتحه، چند آیه تلاوت می‌نمود چنانکه در بحث قرائت نماز ظهر بیان گردید.

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم.
2.ابویعلی در مسند خویش «الصحیحة»، (604).
3.بخاری و ابوداود.
4.بخاری و ابوداود.
5.ابوعوانه و نسائی با سند صحیح.
6.بخاری و ابوداود.
7.حربی در «غریب الحدیث» و شاهد معنوی در بخاری و ابوداود نیز دارد.
حدیثی که در آن از تکیه بر دست‌ها هنگام بلند شدن نهی شده، منکر است به «الضعیفة»، (967) مراجعه شود.رسول‌الله‌ ص اگر می‌خواست برای کسی یا علیه کسی دعا کند، در رکعت آخر نماز و پس از اینکه سر از رکوع برمی‌داشت و «سمع الله لمن حمده، اللّهمّ ربّنا! لک الحمد» می‌گفت، قنوت می‌خواند[1]. دست‌ها را بلند می‌کرد[2] و با صدای بلند دعا می‌فرمود[3] و مرد پشت سر ایشان آمین می‌گفتند[4].
رسول‌ اکرم‌ ص به هنگام ضرورت در همه نمازهای پنجگانه، قنوت می‌خواند[5]. البته این در صورتی بود که می‌خواست برای قومی یا علیه آن، دعا کند و گرنه قنوت نمی‌خواند[6].
نمونه‌ای از قنوت رسول‌‌الله ‌ج بدین صورت نقل شده است: «اللّهمّ! انج الولیدبن الولید، و سلمة بن هشام، و عیاش بن أبی ربیعة، اللّهمّ! اشدد وطأتک علی مضر، و اجعلها سنین کسنی یوسف، (اللّهمّ! العن لحیان و رعلاً و ذکوان و عصیة عصت الله و رسوله)»[7].
و پس از قرائت، با گفتن «الله اکبر» از رکوع، به سجده می‌رفت[8].

--------------------------------------
1.بخاری و احمد.
2.احمد و طبرانی با سند صحیح. احمد و اسحاق قایل به بلند کردن دست‌ها در قنوت می‌باشند «المسائل للمروزی». اما، مالیدن دست‌ها بر چهره در پایان دعای قنوت، بدعت می‌باشد. و در دعاهای بیرون نماز نیز چنین چیزی ثابت نیست و روایات وارده در این مورد ضعیف می‌باشند، چنانکه بنده در «ضعیف ابی‌داود»، (262) و «الاحادیث الصحیحة»، (597) آنها را تحقیق نموده‌ام. عزبن عبدالسلام در این مورد می‌گوید: لایفعله الا الجهال.
3.بخاری و احمد.
4.ابوداود، سراج و به تصحیح حاکم و موافقت ذهبی.
5.ابوداود و سراج، و دارقطنی با دو سند حسن.
6.ابن خزیمه در «صحیحش»، (1/78/2) و خطیب در «القنوت» با سند صحیح.
7.احمد و بخاری و زیادت از مسلم است.
8.نسائی، احمد و سراج و ابویعلی با سند جید.رسول‌الله‌ ص گهگاهی[1] در وتر قنوت می‌خواند[2].
و آن را قبل از رکوع قرار می‌داد[3].
رسول‌الله‌ ص به حسن بن علی آموخت که در پایان قرائت، در وتر، این دعا را بخواند: «اللّهمّ! اهدنی فیمن هدیت، و عافنی فی من عافیت، و تولّنی فی من تولّیت، و بارک لی فیما أعطیت، وقنی شرّ ما قضیت، (ف) إنّک تقضی ولایقضی علیک (و) إنّه لایذلّ من والیت (ولایعزّ من عادیت)[4] تبارکت ربّنا و تعالیت (لامنجا منک إلاّ إلیک)»[5].

--------------------------------------
1.کلمه احیاناً را به کار بردیم؛ زیرا آنهایی که وتر پیامبر‌ ص را نقل کرده‌اند، ذکری از قنوت به میان نیاورده‌اند که اگر چنین چیزی به صورت مداوم انجام می‌گرفت به هیچ‌وجه همه آنان را ذکر آن غفلت نمی‌ورزیدند. فقط ابی ابن کعب قنوت وتر را از رسول‌الله‌ ص نقل کرده‌اند که این خود دلیل این می‌باشد که رسول‌الله‌ ص احیاناً در وتر قنوت خوانده است. و می‌توان نتیجه گرفت که قنوت در وتر واجب نیست و رأی جمهور نیز همین است. چنانکه از احناف. ابن الهمام در «فتح القدیر»، (1/306) بدان اعتراف نموده است که این نشانگر انصاف و بی‌تعصب بودن ایشان است.
2.ابن نصر و دارقطنی با سند صحیح.
3.ابن ابی‌شیبه، ابوداود، نسائی در سنن کبری، احمد، طبرانی، بیهقی و ابن عساکر. با سند صحیح «الارواء»، (426). تذکر : نسائی در آخر قنوت، «و صلی الله عل