ز هدايت مي کند، و همان طور که شما هدايت و روشنايي بصيرت را به تدريج به دست آورديد، براي کساني ديگر نيز به دست مي آيد. پس چنانچه انساني که اکنون در مرحله ي تکامل به سر مي برد به  مرحله ي قبلي خود که سرشار از نقصان بوده است نظر بيفکند، و با اقتضائات اين حال و وضع با کساني تعامل کند که حالشان همانند مرحله ي نقصان وي مي باشد، چنين نگرشي بزرگترين عامل است براي سود رساندن به اين دسته از انسان ها و سود گرفتن از آنان است. به همين خاطر باري ديگر به دقت و ايمان نظر دستور داد و فرمود:« فَتَبَيَّنُواْ» تحقيق کنيد.
پس هرکس که براي جهاد و پيکار با دشمنان خدا بيرون رفته وبراي حمله بردن به آنها ک املا آمادگي پيدا کرده است، بايد در مورد کسي که به او سلام کرده است تحقيق نمايد، هرچند که قرينه قوي وجود داشته باشد  مبني بر اينکه به خاطر کشته نشدن و ترس از جان خودش سلام کرده است. اين بدان معني است که در هر کاري و در همه حالت ها که احتمال وقوع اشتباه در آن مي باشد بايد بنده تحقيق نمايد تا مسئله براي او روشن شود، و به حقيقت و راي صواب راه يابد.
« إِنَّ اللّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا» بي گمان خداوند به آنچه مي کنيد آگاه است، پس هريک را طبق نيت و عملي که انجام داده است سزا و جزا مي دهد.لاَّ يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُوْلِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ فَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُـلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا ؛ مؤمناني  که  بي  هيچ  رنج  و آسيبي  از جنگ  سر مي  تابند با کساني  که  به  مال و، جان  خويش  در راه  خدا جهاد مي  کنند برابر نيستند  خدا کساني  را که   به مال  و جان  خويش  جهاد مي  کنند بر آنان  که  از جنگ  سر مي  تابند به   درجتي  برتري  داده  است   و خدا همه  را وعده  هاي  نيکو داده  است   و جهاد  کنندگان را بر آنها که  از جهاد سر مي  تابند به  مزدي  بزرگ  برتري  نهاده   است.
دَرَجَاتٍ مِّنْهُ وَمَغْفِرَةً وَرَحْمَةً وَكَانَ اللّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ؛ درجاتي  از جانب  خدا و آمرزش  و رحمتي  ، که  او آمرزنده  و مهربان  است.
مومناني که با جان و مالشان جهاد مي کنند با  کساني که براي جهاد بيرون نرفته اند و با دشمنان خدا نجنگيده اند برابر نيستند. در اين آيه، خداوند مومنان را به منظور بيرون رفتن براي جهاد  تحريک و تشويق مي نمايد، و از تنبلي ورزيدن و نشستن و نرفتن به جهاد بدون اينکه عذري در ميان باشد برحذر مي دارد.
اما آنهايي که معذورند مانند مريض و کور و لنگ و کسي که وسيله اي براي رفتن به جهاد ندارد، همچون کساني نيست که بدون عذر نشسته و به جهاد نمي روند، و هر فرد معذوري که به نشستن و نرفتن به جهاد خشنود باشد، و نيت و قصد بيرون رفتن براي جهاد را در صورت برطرف شدن عذرش نداشته باشد، و خود را براي جهاد آماده ننمايد، مانند کسي است که بدون عذر در خانه نشسته و به  جهاد نرفته است.
و هرکس که براي رفتن به جهاد نيت کند و آرزوي شرکت در جهاد را در دل داشته باشد او مانند کسي است که در جهاد شرکت کرده است. زيرا نيت قطعي اگر بر زبان جاري گردد و به اندازه توان در راه گام بردارد دارنده نيت را به مقام انجام دهنده کار مي رساند. سپس خداوند متعال برتري مجاهدين را بر کساني که در خانه نشسته اند به صراحت و به طور مجمل بيان داشته است. 
سپس خداوند به طور مشروح برتري مرتبه ي آنها را تصريح نمود و به آنها نويد آمرزش و رحمت پروردگار را داد که هرکا خوب و دور شدن از هر کار بدي را در بر مي گيرد.
و پيامبر (ص) در حديثي که در صحيح مسلم و بخاري آمده است درجات را به طور مشروح بيان کرده و مي فرمايد: در بهشت صد درجه وجود دارد که فاصله هر مقامي تا مقام ديگر به اندازه فاصله آسمان و زمين است و خداوند اين مقامات را براي مجاهدان آماده نموده است.
و اين پاداشي که خداوند بر جهاد مترتب نموده است. مانند پاداشي است که در سوره صف بيان شده است، آنجا که خداوند فرموده  است: « يأيهَا الَّذِينَ ، تُومِنُونَ أَدلُّکُم عَلَي تِجرَةِ تُنجيکُم مِن عَذَابِ أَليم ، تُومِنوُنَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَهدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَأَموِلَکُم وَأَنفُسِکُم ذَلِکُم خَيرُ لَّکُم إن کُنتُم تَعلَمُونَ ، يغفِر لَکُم ذُنُوبَکُم وَيدخِلکُم جَنَّتِ تَجرِي مِن تَحتِها الأَنهَرُ وَمَسَکِنَ طَيبَةً فِي جَنَّتِ عَدنِ ذلِکَ الفَوزُ العَظِيمُ» اي کساني که ايمان آورده ايد! آيا شما را به تجارتي راهنمايي کنم که شما را از عذابي دردناک نجات مي دهد؟ به خدا و پيامبرش ايمان بياوريد و با مال و جانتان در راه خدا جهاد کنيد، اين برايتان بهتر است اگر بدانيد. خداوند گناهانتان را مي آمرزد و شما را وارد باغ هايي مي نمايد که رودها از زير آن روان است، و شما را در مسکن هاي پاکيزه اي در باغ هاي بهشت جاويدان جاي مي دهد، و پيروزي و رستگاري بزرگ همين است.
به زيبايي اين انتقال بيانديش که از حالتي به حالتي بالاتر صورت گرفته است. ابتدا خداوند برابر بودن مجاهد و غير مجاهد را نفي کرد، سپس به صراحت برتري مجاهد را بر کسي که نشسته است بيان نمود، سپس برتري او را به سبب اينکه مغفرت خدا و رحمت الهي او را در مي يابد، و به مقامي رفيع دست مي يازد، بيان داشت، و اين انتقال در صورت تفضيل دادن  فرد يا گروهي از حالتي به حالتي بالاتر است، اما به هنگام توهين و تحقير از حالتي به حالتي پايين تر است. و اين روش در مدح و ذم بهتر و بيشتر در انسان اثر مي گذارد.
همچنين وقتي که خداوند متعال چيزي را بر چيزي ديگر برتري مي دهد، و هريک نيز از فضيلتي برخوردار باشند، برتري هر دو کار يا هر دو چيز را بيان مي دارد، تا کسي گمان نبرد که يکي از اين دو حالت يا دو کار مورد نکوهش قرار گرفته است، همانطور که در اينجا فرموده است: « وَكُـلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى» و خداوند به هريک وعده نيک داده است.
و همانطور که در آيه هاي سوره صف نيز مي فرمايد: « وَبَشِرّ المُومِنينَ » و مومنان را مژده بده. در جايي ديگر نيز مي فرمايد:« لَا يستَوي مِنکُم مَّن أَنفَقَ مِن قَبلِ الفَتحِ وَقَتَلَ» کساني که پيش از فتح مکه انفاق نموده و در راه خدا جنگيده اند، با کساني که چنين نکرده اند برابر نيستند.
سپس فرمود:« وَكُـلاًّ وَعَدَ اللّهُ الْحُسْنَى» و خداوند به هريک وعده نيکو داده است. و همانطور که فرموده است:« فَفَهَّمنَهَا سُلَيمَنَ وَکلاَّ ءَاتَينَا حُکمَا وَعِلمَاَ» آن مساله را به سليمان تفهيم کرديم و به هريک از آنها علم و داوري بخشيديم. 
پس کسي که مي خواهد برخي از افراد و  گروه ها و کارها را در برخي ديگر برتري دهد شايسته است که اين نکته را درک کند. و همچنين اگر در صدد آن است اشخاص و گفتارها را نقد نمايد و بعضي از آن 