ا مؤمنان[ گردد مي گويند : «همانا که با شما بوديم» آيا خداوند به آنچه در دلهاي جهانيان است داناتر نيست؟!
وَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْمُنَافِقِينَ و مسلماً خداوند مؤمنان را معلوم مي دارد و به يقين منافقان را ]نيز[ معلوم خواهد داشت.
وقتي خداوند بيان نمود که او حتماً هر کس را که ادعاي ايمان کند مورد آزمايش قرار مي دهد تا راستگو از دروغگو مشخص شود، پس از آن بيان فرمود گروهي از مردم هستند که در برابر آزمون ها و مشکلات بردباري و پايداري ندارند. بنابراين فرمود :
 وَمِنَ النَّاسِ مَن يَقُولُ آمَنَّا  بِاللَّهِ فَإِذَا أُوذِيَ فِي اللَّهِ و از مردم کسي هست که مي گويد به خداوند ايمان آورده ايم اما وقتي در راه خدا مورد اذيت و آزار قرار گيرد به اين صورت که مورد ضرب و شتم واقع شود يا مالش از وي گرفته شود يا مورد
عيب جويي قرار گيرد تا از دينش بر گردد و به باطل روي آورد، جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذَابِ اللَّهِ شکنجۀ مردم را مانند عذاب خدا مي شمارد.
يعني شکنجۀ مردم را عامل بازدارنده اي براي ايمان و پايداري بر آن مي شمارد همانطور که عذاب خداوند آدمي را از چيزهايي که باعث آمدن عذاب مي شود باز
مي دارد.
وَلَئِن جَاء نَصْرٌ مِّن رَّبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ و اگر پيروزيي از سوي پروردگارت نصيب شما مؤمنان گردد مي گويند ما که با شما بوديم، چرا که پيروزي با خواست و ميل آنها مطابق است. اين نوع از مردم کساني هستند که خداوند در مورد آنان فرموده است :
وَ مِنَ النَّاسِ مَن يعبُدُ اللهَ عَلَي حَرفٍ فَإن أصَابَهُ خَيرٌ اطمَأنَّ بِهِ وَ إن أصَابَتهُ فِتنَهٌ انقَلب عَلي وَجهِهِ خَسِرَ الدُّنيا وَ ألاخِره ذَلِکَ هُوَ الخُسرَانُ المُبينُ بعضي از مردم خدا را در حاشيه و کناره مي پرستند، پس اگر سود و خيري به ايشان برسد به سبب آن شاد و آسوده خاطر و استوار مي شوند و اگر بلا و مصيبتي بديشان برسد عقب گرد
مي کنند، بدين ترتيب هم دنيا و هم آخرت را از دست مي دهند و قطعاً اين زيان آشکاري است.
أَوَلَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِي صُدُورِ الْعَالَمِينَ آيا خداوند به آنچه در دلهاي جهانيان است داناتر نيست؟! چرا که شما را از اين گروه خبر داده است، گروهي که داراي حالت و وضعيتي است که برايتان توصيف نمود، و از اين طريق کمال علم و حکمت
گسترده اش را مي دانيد.
وَ لَيعلَمَن اللهُ الَّذينَ ءَامَنُوا وَلَيعلَمَنَّ المُنَفِقينَ يعني خداوند بدين جهت آزمون ها و مشکلات را مقدر نموده تا آنچه را که در مورد آنها مي داند مشخص نمايد و آنها را به آنچه که از آنان سر زده است سزا و جزا بدهد نه اينکه آنها را فقط به سبب آنچه در موردشان مي داند مجازات کند، چون ممکن است آنها در برابر خداوند ادعا کنند که اگر مورد آزمايش قرار مي گرفتند ثابت قدم و پايدار مي ماندند.وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ وَمَا هُم بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُم مِّن شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ
و کافران به مؤمنان گفتند : «از راه ما پيروي کنيد قطعاً گناهان شما را به عهده
مي گيريم»، در حالي که آنان چيزي از گناهان ايشان را بر نخواهند داشت. بي گمان آنان دروغگويانند.
وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ وَلَيُسْأَلُنَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ عَمَّا كَانُوا يَفْتَرُونَ
و بدون شک بارهاي ]گناهان[ خود و بارهايي ديگر با بارهاي ]گناهان خود[ بر دوش مي کشند و همانا روز قيامت از آنچه افترا مي بستند بازخواست مي شوند.
خداوند از افترا و دروغ گفتن کافران و دعوت کردن مؤمنان به دينشان خبر مي دهد، و در ضمن مؤمنان را از اينکه فريب کافران را بخورند و در دام مکر آنها بيفتند بر حذر مي دارد. پس مي فرمايد : 
وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا و کافران به مؤمنان گفتند از راه ما پيروي کنيد; پس دين خود يا بخشي از آن را رها کنيد و از آيين ما پيروي نماييد، زيرا ما تضمين مي کنيم که وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ گناهان شما را بر عهده گيريم، در حالي که اين کار در دست آنها نيست. بنابراين فرمود : وَمَا هُم بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُم مِّن شَيْءٍ و آنان چيزي از گناهان ايشان را بر نخواهند داشت. پس اين برداشتن گناه گرچه صاحبش به آن راضي باشد براي گناهکار فايده اي ندارد، زيرا حق از آن خداست و خداوند اين اختيار را به بنده نداده است که در حق خداوند جز به فرمان و دستور او تصرف نمايد، بلکه حکم و فرمان الهي اين است که ألَّا تَزِرُ وَازِرَهٌ وِزرَ أخرَي هيچ حمل کننده اي بار گناه کسي ديگر را حمل نمي کند.
و از آنجا که از اين گفتۀ الهي وَمَا هُم بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُم مِّن شَيْءٍ ]و آنان چيزي از گناهان ايشان را بر نخواهند داشت[، گاهي چنين برداشت مي شود کافراني که مردمان را به کفر خود فرا مي خوانند – و امثال آنها که ديگران را به باطل خود دعوت مي کنند – جز گناهي که مرتکب شده اند چيزي بر آنها نيست و گناهي که ديگران انجام داده اند بر آنها نخواهد بود گر چه آنها سبب آن بوده باشند، براي دفع اين توهّم فرمود :
وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ و قطعاً بارهاي سنگين گناهانشان را که انجام 
داده اند و بارهاي گناهاني که آنان سبب ارتکاب آن شده اند بر دوش مي کشند. پس گناهي که انجام مي شود هر کدام از تابع و متبوع بهره اي از آن دارند، زيرا تابع آن را انجام داده و متبوع سبب انجام شدن گناه بوده و به سوي آن فرا خوانده است. انجام دادن نيکي نيز همين طور است، پس انجام دهنده اش به پاس اينکه آن را انجام داده است پاداش مي يابد، و کسي که به انجام آن دعوت کرده است نيز پاداش
مي يابد، چون سبب انجام شدن آن بوده است.
وَ لَيسئَلُنَّ يومَ القِيامَهِ عَمَّا کانُوا يفتَرُونَ و آنان روز قيامت از دروغهايي که به هم
مي بافتند از قبيل برانگيختن بديها و زيبا جلوه دادن آن مورد سؤال قرار خواهند گرفت. نيز از اين پرسيده مي شوند که مي گويند : وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ و ما بار گناهان شما را بر دوش مي کشيم.وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَى قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَهُمْ ظَالِمُونَ
و به راستي که نوح را به سوي قومش فرستاديم و نهصد و پنجاه سال در ميان آنان ماندگار شد آنگاه طوفان آنان را در حالي که ستمکار بودند فرو گرفت.
فَأَنجَيْنَاهُ وَأَصْحَابَ السَّفِينَةِ وَجَعَلْنَاهَا آيَةً لِّلْعَالَمِينَ 
آنگاه او و کشتي نشينان را نجات داديم و کشتي را پند و عبرتي براي جهانيان گردانديم.
خداوند متعال ما را از فرمان و حکمت خويش دربارۀ کيفر امت هايي که پيامبران را تکذيب کردند خبر مي دهد، و اين را بيان مي دارد که او بنده و پيامبرش نوح علي