رام است وجسم اش با حرام تغذيه شده است، پیامبر می فرماید: «فَأَنَّى يُسْتَجَابُ لِذَلِكَ»[4] «كجا دعايش اجابت مي شود» 

پس وقتي شرايط اجابت دعا فراهم نباشد، پذيرفته شدن دعا بعيد به نظر مي آيد، اگر شرايط دعا فراهم باشد و خداوند دعاي دعا كننده را نپذيرد اين به خاطر حكمتي است كه خداوند آن را مي داند؛ اما دعا كننده آن را نمي داند، شايد شما چيزي را دوست داشته باشيد در حالي كه به ضرر شما باشد. 

هرگاه اين شرايط فراهم باشند و خداوند دعا را اجابت نكند، يا خداوند بلاي بزرگتري را از او دور مي كند، و يا دعايش را براي روز قيامت او ذخيره مي كند، و به او پاداش بيشتري مي دهد. 

مهم اين است كه انسان نگويد كه اجابت دعا دير مي آيد؛ چون اين احساس از اسباب عدم اجابت دعاست، چنانكه در حديث از پيامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ روايت است: «يُسْتَجَابُ لِأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ» «دعايتان اجابت مي شود تا وقتي كه عجله نكنيد» گفتند چگونه عجله مي كند اي رسول خدا؟ فرمود: «يَقُولُ قَدْ دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي»[5]

«مي گويد: دعا كردم اما دعایم اجابت نشد»، پس نبايد انسان احساس كند كه در اجابت دعا تأخير است، و در نتیجه دعا را ترك كند، بلكه بايد در دعا اصرار نمايد، چون هر دعايي كه شما بكني عبادتي انجام مي دهي كه شما را به خدا نزديك مي كند و پاداش شما را بيشتر مي نمايد. پس برادرم در همه كارهايت خدا را بخوان و دعا كن، و اگر فايده دعا فقط همين باشد كه دعا عبادت خداوند است شايسته است كه افراد براي انجام آن بكوشند. والله الموفق. 

الشيخ ابن عثيمين- مجموع فتاوي و رسائل(1/93-96)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] تخريج در فتواي سابق گذشت
[2] تخريج در فتواي سابق گذشت
[3] أحمد (2/224)، و الطبراني في «الصغير» (575)، و الأوسط1/ 456 (1708)و صححه ووافقه الذهبي.
[4] مسلم (1015).
[5] البخاري (6304)، و مسلم (2735).[147] كسي كه دعا كند و دعايش اجابت نشود چه كار كند؟

س: بيش از ده سال است كه دعا مي كنم كه خداوند به من شوهري صالح و فرزنداني نیک عطا كند... اما اين اتفاق نيفتاده است، خواست خداوند است و كسي نمي تواند فيصله او را رد كند، سؤال من اين است مدت كوتاهي است كه ديگر دعا نمي كنم نه به خاطر اينكه از پذيرفته شدن دعايم نا اميد شده ام، بلكه فكر مي كنم حتماً اين چيز به نفع من نيست چون خداوند آن را نمي پذيرد، از اين رو تصميم گرفتم دعا نكنم، چون خداوند آنچه را كه به نفع من است بهتر مي داند، بايد چكار كنم؟ آيا به دعا ادامه دهم يا قانع شوم كه اين موضوع به صلاح من نيست و از دعا كردن باز بيايم؟ 

 ج: در حديث آمده است: « يُسْتَجَابُ لِأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ»[1] «دعايتان اجابت مي شود تا وقتي كه عجله نكنيد» عجله را به اين تفسير كرده اند كه شخص احساس می کند و دعایش اجابت نمی شود، آنگاه ترك دعا می کند، بايد دانست كه خداوند ممكن است اجابت دعا را به خاطر اسبابي خاص يا اسبابي عام و بطور كلي به تأخير بيندازد.

 در حديث آمده است: «أن الداعی یُعطیهِ الله أحد ثلاثة أشیاء: إما أن یُجیب دعاءَهُ و یعطیهِ سُؤالَهُ، و إما أن یدِّخِرَهُ لَهُ فی الآخرة، و إما أن یَدفَعَ عنه من الشَّرِّ بِقَدرِه»[2]«كسي كه دعا مي كند خداوند به او يكي از سه چيز را مي دهد: يا دعايش را اجابت مي كند و آنچه مي خواهد خدا به او مي دهد، يا دعايش را براي روز قيامت او ذخيره مي كند، و يا به اندازه دعايش شرّ و بدي را از او دور مي كند »

 پس خواهر محترم عجله نكن، و همواره به دعا ادامه بده حتي اگر سالها طول بكشد، و همچنين خواستگاراني را كه در موقعيت شما قرار دارند و از شما خواستگاري مي كنند آنها را رد نكن، حتي اگر سنّ آنها بالا باشد و حتي اگر متأهل باشند، چون اميد است در اين مسئله خداوند خير فراواني قرار دهد.

الشيخ ابن جبرين- فتاوي المرأة، ص(187.188) 
--------------------------------------------------------------------------------
[1] تخريج در فتواي سابق گذشت
[2] أخرجه بنحوه: أحمد (3/18) و الترمذی (3381) مختصراً، و البخاری فی «الأدب المفرد» (710) والطبرانی فی «الصغیر» (1022) ابن أبی شیبة (29170) و الحاکم 1/493 (1816) و صححه و وافقه الذهبی.[149] دعاي بد در حق فرزندان

س: بسياري از پدران و مادران هستند كه وقتي فرزندانشان مرتكب اشتباهي مي شوند آنها را دعاي بد مي كنند لطفاً در اين مورد راهنمايي كنيد. 

ج: نصيحت ما به پدران و مادران اين است كه از كوتاهي هاي فرزندان در گذر كنند و در برابر اذيت و آزار آنها صبر نمايند؛ زيرا بچه ها هنوز عقلشان كامل نشده است و در گفتار و كردارشان دچار اشتباه مي شوند. اگر پدر بردبار باشد، گذشت مي كند و با نرمي و مهرباني فرزند را نصيحت مي كند تا بهتر نصيحت او را قبول كند و ادب شود. اما بعضي از پدران و مادران مرتكب اشتباهي بزرگتر مي شوند و آن اين است كه عليه فرزندانشان دعا مي كنند، دعا مي كنند كه فرزندانشان بميرند يا به مصيبتي گرفتار شوند و اين دعا را ادامه مي دهند. بعد از آن كه آتش خشم آنها فرو مي نشيند تأسف مي خورند و مي بينند كه اشتباه كرده اند و اعتراف مي كنند كه دوست ندارند فرزندانشان به چنين مشکلاتی گرفتار شوند، چون پدر مهربان است و شدت خشم او را به چنين دعاهايي وادار كرده است، خداوند چنين پدري را مي بخشد، چنان كه مي فرمايد: «وَلَوْ يُعَجِّلُ اللَّهُ لِلنَّاسِ الشَّرَّ اسْتِعْجَالَهُمْ بِالْخَيْرِ لَقُضِيَ إِلَيْهِمْ أَجَلُهُمْ »

 «و اگر خداوند در رساندن شرّها وبلاهایی شتاب ورزد که مردمان در طلب آن شتاب می نمایند، همچنانکه در فرا چنگ آوردن خیرها و نعمتها شتاب می ورزند، عمر آن باقی نمی ماند»[يونس-11] 

پس پدرها و مادرها بايد صبر و تحمل داشته باشند و فرزندان را تنبيه كنند تا ادب حاصل كنند؛ زيرا كودك با تنبيه بيشتر متأثر مي شود تا تعليم و تأديب، اما دعاي بد عليه فرزندان هيچ فايده اي ندارد، اين دعاها در نامه اعمال پدر و مادر نوشته مي شوند.(و روز قیامت سب ندامت و حسرت می شوند)

الشيخ ابن جبرين- فتاوي المرأة، ص(188،189) [148] حكم طلب دعا از صالحان ونیکان

س: اگر فردي كه ما او را انساني صالح مي دانيم، از او بخواهيم تا براي ما دعا كند حكم آن چيست؟ اميد وارم برايم دعا كني كه خداوند قلبم را اصلاح كند و مرا توفيق دهد تا به پدر و مادرم نيكي كنم و فرزنداني صالح به من عطا كند. 

ج: طلب دعا از شخصي كه اميد مي رود دعايش اجابت شود اگر براي عموم مسلمين باشد- اشكالي ندارد؛ مانند اينكه فردي به كسي بگويد: دعا كن كه خداوند به مسلمين عزت بدهد و آنان را متحد گرداند، و امثال اين دعاها، اما اگر از كسي بخواهد كه براي شخص او دعا كند ممكن است اين خواستن ناپسند باشد؛ مگر آنكه قصد كسي كه طلب دعا مي كند آن باشد كه دعا كننده هم فايده حاصل نمايد؛ چون در حدیث آمده: « إذا دَعَا لَهُ لِأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ قَالَ الْمَلَكُ: آمِينَ وَلَكَ بِمِثْلِهِ»[1]« هرگاه كسي پشت سر برادرش بر اي او دعا كند فرشته مي گويد: آمين، و مانند آن به