ه ی دعوت، در قرآن و سنت مشخص شده است.

 الله مي‌فرمايد:[ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ]

(با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما و با آنها  به روشي كه نيكوتر است! استدلال و مناظره كن). «نحل/125»

 و مي‌فرمايد:[ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ]  

(به (بركت) رحمت الهي، در برابر آنان(مردم) نرم شدي! و اگر خشن و سنگدل بودي، از اطراف تو، پراكنده مي‌شدند).«آل عمران/159» 

در قصه ی‌ هارون و موسي علیه السلام آن گاه که آن دو را  نزد فرعون فرستاد مي‌فرمايد:[ فَقُولا لَهُ قَوْلا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى (٤٤)] (به نرمي با او سخن بگویيد شايد متذكر شود. يا (از الله) بترسد). «طه/44»

پس باید دعوتگر، حكمت و روش پسنديده را در دعوت دنبال‌كند. كه همان آگاهي از قرآن و سنت رسول اللهصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  است. سپس با گفتار نيكو و یاد آخرت و مرگ و بهشت و دوزخ، قلبها را به جنبش در آورد تا دعوت را قبول کنند، و به آن روي آورند و به سخنان  دعوتگر رغبت پيدا كنند. در اين بين، اگر براي مردم ترديدي در مورد دعوت پيش آيد. دعوتگر، با گفتار نيكو و سخن پسنديده، برخورد ‌كند، بدين صورت كه ابتدا شبهات را واضح بيان نموده و با دلایل قانع كننده آن را رد نماید.

 دعوتگر، هنگام دعوت، نبايد از خود سستي، ملالت و خشم نشان دهد؛ زيرا مردم را متنفر ساخته و فراري مي‌دهد. بلكه هنگام دعوت از روشهاي مناسب، سخنان دلپذير و  دلایل  قانع كننده استفاده نماید و در هنگام خشم، صبر كند تا دعوتش با آرامی و نرمي همراه شود. اميد است الله تعالي قبول دعوت را براي فرد مورد نظرآسان نمايد.

شيخ ابن باز ـ مجلة البحوث، ش،40 ـ ص(146،145)[75] حکم کسی که هنگام سرزنش بر گناهان می‌گوید: تقوی در قلب است.

س: در این‌جا کسانی هستند که در انجام فرایض و عبادات کوتاهی می‌کنند و هر گاه آنان را سرزنش كنند، می‌گویند: تقوی در قلب است، نه به ظاهر! و برای تأیید این استدلال‌شان حدیثي را ذکر می‌کنند كه رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  با اشاره به سینه‌ي‌‌شان فرمودند:[تقوی این جاست] آيا اين سخن بجاست؟

ج: بدون شک پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم با اشاره به قلب خویش فرمودند: « التَّقْوَى هَاهُنَا »: (تقوی این جاست يعني: تقوا درقلب است).[1]  منظور پیامبر صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم  این است که هرگاه در قلب تقوی باشد اعضا و اندام بدن نیز از گناه پرهیز می‌کند. این استدلال درستی نیست که فرد گناهکار بگوید: تقوی در قلب است. چون ما در پاسخ می‌گوییم: اگر تقوی در قلب می‌بود، قطعاً اعضای بدن مرتکب گناه و معاصی نمی‌شدند. 

چون رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم مي‌فرمايد: « أَلَا وَإِنَّ فِي الْجَسَدِ مُضْغَةً إِذَا صَلَحَتْ صَلَحَ الْجَسَدُ كُلُّهُ وَإِذَا فَسَدَتْ فَسَدَ الْجَسَدُ كُلُّهُ أَلَا وَهِيَ الْقَلْبُ »

 (آگاه باشید که در بدن تکه ي گوشتی است که اگر اصلاح شود، تمام بدن اصلاح می‌شود و اگر آن فاسد شود تمام بدن  فاسد می‌شود و بدانید که آن قلب است).[2]

 فتوا با امضا‌ي- شیخ ابن عثیمین
--------------------------------------------------------------------------------
[1] مسلم ش/2564 
[2] بخاری ش/52 و مسلم ش/1599[33 ] ضرورت اخلاص و نرمي در دعوت

س: برخي از افراد كه ما آنان را ديندار مي‌پنداريم، با مردم به درشتي برخورد نموده و آنها را تحقیر مي‌كنند و بعضي هميشه ترش رويند...  شما برای اینان چه نصيحتي داريد؟ و به طور كلي برخورد مسلمان با برادرش، بويژه در صورت خطا كار بودن چگونه باشد؟

ج: سنت رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  بيانگر حكمت، نرمي و آسان گيري در دعوت است.

 الله تعالی مي‌فرمايد:[ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ] 

(با حكمت و اندرز نيكو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشي كه نيكوتر است. استدلال و مناظره كن).«نحل/125»

خطاب به رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  مي‌فرمايد:[ فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنْتَ فَظًّا غَلِيظَ الْقَلْبِ لانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ]

 (به (بركت) رحمت الهي، با آنان(مردم) نرم شدي! و اگر خشن و سنگدل بودي از اطرافت پراكنده مي‌شدند. پس آنان را ببخش و براي آنان آمرزش بطلب).«آل عمران/159»

الله تعالي هنگام فرستادن موسي و هارون نزد فرعون، فرمود:[ فَقُولا لَهُ قَوْلا لَيِّنًا لَعَلَّهُ يَتَذَكَّرُ أَوْ يَخْشَى (٤٤)] 

 ( با او به  نرمي سخن بگویيد، شايد متذكر شود يا (از الله) بترسد).«طه/44»

 رسول الله صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  مي‌فرمايد:[ إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ، وَيُعْطِي عَلَى الرِّفْقِ مَا لَا يُعْطِي عَلَى الْعُنْفِ] [1]

(الله تعالی مهربان است و مهربانی را دوست می دارد و در عوض مهرباني چيزي را عطا مي کند كه در عوض درشتي عطا نمي کند).

 هرگاه پیامبرصَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَلشكري  را مي‌فرستاد به آنان مي‌فرمود:[ يَسِّرُوا وَلَا تُعَسِّرُوا، وَبَشِّرُوا وَلَا تُنَفِّرُوا،فَإِنَّمَا بُعِثْتُمْ مُيَسِّرِينَ، وَلَمْ تُبْعَثُوا مُعَسِّرِينَ] [2]

(در امور دين آسان بگيريد و سخت نگيريد، مژده دهيد و متنفر نكنيد؛ زيرا شما مأمور به آسان گیری  هستيد، نه سخت گيري). 

شایسته است که دعوتگر نرم خو، خوش رو و دارای سعه ی صدر باشد تا با رفتارش بستر مناسبی را براي قبول دعوت فراهم سازد. واجب است دعوتگر، فقط به سوي الله دعوت دهد و در دعوتش خودخواه و ریا کار نباشد. هدفش از دعوت انتقام از مردم، يا پيروزي برآنان نباشد؛ زيرا وقتي كه دعوتگر به سوي الله دعوت مي دهد. الله، راه را برای او هموار مي‌كند و بوسيله ی دعوتگر هركدام از بندگانش را که بخواهد هدايت مي‌كند. 

اگر مبنای دعوت  خودخواهي باشد، گويا مردم را دشمن پنداشته و می خواهد برآنان چیره شده یا انتقام بگیرد؛ آنگاه دعوت ناقص مي ماند و چه بسا که بركتش از بين برود.

 توصيه ي من به برادران دعوتگر اين است که اين  مطلب را درك كنند تا دعوتشان بر مبناي دلسوزي براي خلق الله و تعظيم و ياري دين الله باشد.

  شيخ‌ابن عثيمين ـ مجلة الدعوة ـ ش(1291)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] - مسلم (2593)
[2] - بخاري (69) و مسلم(1734) مثل همين حديث را از انس روايت كرده اند و در آن جمله (فانما بعثتم ميسرين) نيست واين عبارت در جريان مردي كه ندانسته در مسجد بول كرد به روایت ابوهريررضی الله عنه در بخاري مذكور است(220).[34] مفهوم حكمت در دعوت و .... 

س: حكمت چيست؟ و چگونه مسلمان مي‌تواند حكم