 ركوع، قومه را طولاني مي‌كنم. و علت اين امر اين است كه بنده ذكري را كه پس از برخاستن از ركوع در حديث وارد شده همه را مي‌خوانم «رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ حَمْدًا كَثِيرًا طَيِّبًا مُبَارَكاً فِيهِ مِلُ السمُواتِ... الخ». آيا به جاي اين دعاي طولاني دعايي مختصرتر وجود دارد كه من آن را بخوانم تا بر نمازگزاران سختي نكرده باشم...؟

ج: بر امام و همچنن بر تمام كساني كه بر كاري گمارده مي‌شوند واجب است كه جنبه‌ي سنت را در آن مراعات كنند و پيرامون آن تسليم كسي نشوند. البته هرگاه ضرورت و نياز ايجاد كند اشكالي ندارد كه امام نمازش را مختصر كند، آن گونه كه پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ هم اين كار را مي‌كرد. ولي در احوال عمومي التزام به سنت مقتضي امامت است. بنابراين بر انجام سنت متعهد باش و به مردم بگو، اگر بر اين عمل صبر كنند ثواب صابران را احراز خواهند نمود. ولي چنانچه امام تخفيف و تطويل را به سلايق افراد واگذار كند قطعاً امت اسلامي به فرقه‌ها و گروههاي مختلف تقسيم مي‌شود و نبايد ناديده گرفت كه حتي حدود وسط نيز نزد بعضي‌ها طويل محسوب مي‌شود. پس روش سنت را بر خود لازم بگير و آن روش معروف و شناخته شده است.

بنابراين به تمام كساني كه امامت مسلمين را در مساجد به عهده دارند نصيحت مي‌كنم كه به خواندن آنچه كه علما در مورد روش نماز رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نوشته‌اند حريص باشند؛ مانند كتاب (الصّلاة) از ابن قيم، كه كتابي معروف است. و همچنين كتاب (زاد المعاد في هدي خير العباد) از ايشان (رحمه الله).

شيخ ابن عثيمين – كتاب الدعوة (5) (2/90، 91)[35] اختصار نماز توسط امام را سنت تعيين مي‌كند نه سليقه

س: ما جمعيت نماز جماعت مسجد بزرگ دانشگاه ملك سعود را تشكيل مي‌دهيم و همه ما تقريباً دانشجو هستيم و از نظر درس و آزمون شرايط مشابهي داريم و چه بسا با امام در موضوع اطاله و اختصار نماز اختلاف مي‌كنيم؛ آيا امر اختصار نماز، كه روش مسنون آن را تقاضا مي‌كند امري نسبي مي‌باشد؟

و مقدار مناسب قرائت در هر نماز، بخصوص در نمازهاي جهري چقدر است؟

ج: آري! با توجه به نماز پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ و قرائت ديگران و رهنمودهاي پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در مورد قرائت معلوم مي‌شود كه اختصار قرائت امري نسبي است. علت نهي از اطاله‌ي قرائت در داستان معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اين بود كه:

معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ با پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ نماز عشا را مي‌خواند كه تقريباً دو يا سه ساعت بعد از مغرب خوانده مي‌شد. ايشان سپس به نزد قومش مي‌رفت و پس از يك ساعت نماز عشا را براي قومش امامت مي‌كرد. اين مردم كه در مسجد گرد مي‌آمدند اكثراً در روزها كار مي‌كردند. مسلّم است كه اينها بر اثر كار وكشاورزي خسته و كوفته مي‌شدند و نيروي بدني‌شان تحليل مي‌رفت؛ بنابراين اطاله‌ي قرائت توسط معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ بر آنان سخت تمام مي‌شد، تا جايي كه معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ يك بار سوره‌ي بقره را خواند و آنها مسئله را نزد پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ بازگو نمودند و از معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شكايت نمودند. پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ معاذ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ را از اين كار منع كرد و دستور داد كه در قرائت به مردم آسان بگيرد و از سوره‌هايي، مانند: «اذا السماء انشقت، اذا السماء انفطرت، اذا الشمس كوِّرت، والسماء ذات البروج، سبح اسم ربك الاعلي و...»[1] بخواند.

خواندن اين سوره‌ها در نماز مناسب و بدون اشكال است.

 اما اختصار بيش از حد اشتباه است و از حديث چنين چيزي استنباط نمي‌شود؛ دليل اين امر اين است كه شخص پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ قرائت را طولاني مي‌كرد، انس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ مي‌گويد: «يَاْمُرُ بِالتّخْفِيْفِ و يَؤُمُّنَا بِالصَّافّاتِ»[2]

«-پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ - ما را به اختصار قرائت دستور مي‌داد و (خودش) با (سوره‌ي) صافات ما را امامت مي‌كرد» - روايت نسائي از انس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ -.

بدون شك اين حديث عمل پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ و عمل ايشان سخن ايشان را تفسير مي‌كند: بدين صورت كه خواندن سوره‌ي صافات تخفيف و اختصار محسوب شده و گويا پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به اختصار قرائت دستور داده، بگونه‌اي كه سوره‌هاي طولاني امثال نحل، يوسف، و توبه را نمي‌خواند و با اين حساب سوره‌ي صافات سوره‌ي مختصري محسوب مي‌شود.

 احياناً پيامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ با مردم در نماز فجر شصت تا يكصد آيه[3] از آيات وَسَطِي مي‌خواند نه آيات كوتاه، مانند سوره‌ي احزاب كه 73 آيه دارد و همچنين سوره‌هاي فرقان، نمل و عنكبوت و... كه اين سوره‌ها بين 100 و 60 آيه دارند. بنابراين اگر امام اين سوره‌ها را قرائت كند قرائتش عادي محسوب مي‌شود، ولي اگر مردم تحمل نداشته باشند از سوره‌هاي طولاني مفصل بخواند و ايرادي ندارد كه در نماز صبح از سوره‌ي ق تا سوره‌ي مرسلات را بخواند، و اين قرائت وسط است و اگر كسي به اين اعمال اقتدا كند ايرادي از او گرفته نمي‌شود.

شيخ ابن جبرين – اللؤلؤ المكين، ص (119، 120)
--------------------------------------------------------------------------------
[1]. بخاري (700)، و أطافه عنده، مسلم (465) بنحوه.
[2]. احمد (2/26، 40، 157)، نسائي (827)، ابن خزيمه (1606). شيخ آلباني در تحقيق «مشكاة»، (1/355) در حديث شماره‌ي (1135) گفته است: «اسناد اين حديث صحيح است» راوي اين حديث عبدالله بن عمر رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما است نه انس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ.
[3]. مسلم (461)[36] حكم نماز خواندن زن در خانه به همراه امام

س1: زناني كه در خانه نماز مي‌خوانند و به امامي كه نزديك خانه‌شان است و صدايش را با بلندگو مي‌شنوند اقتدا مي‌كنند؛ حكم نماز اين زنان چيست؟ آيا نمازشان صحيح است يا اعاده‌ي آن صحيح است؟

ج1: از نظر ما نماز زني كه در خانه‌اش به امام اقتدا مي‌كند و صرفاً صدايش را با بلندگو مي‌شنود صحيح نيست؛ زيرا صداي بلندگو تا مسافت‌هاي دور مي‌پيچد و چه بسا خانه از مسجد دور است و در مقابل مسجد و خانه مسافت‌ها و خيابان‌هايي حايل است، پس در چنين حالتي براي زن جايز نيست كه به امام مسجد اقتدا كند بلكه خودش به صورت فرادي نماز بخواند. (والله اعلم).

س2: اگر خانه نزديك مسجد يا متصل به آن باشد آيا جايز است كه زن در داخل خانه به امام مسجد اقتدا كند؟

ج2: اگر خانه بيرون از مسجد است و زن، امام و مقتدي‌ها را نبيند نمي‌تواند به او اقتدا كند؛ گرچه خانه‌اش به مسجد متصل باشد.

نماز خواندن پشت امام در بيرون از مسجد تنها در وقت ضرورت جايز است؛ مانند تنگ بودن مسجد و عدم گنجايش آن در روز جمعه كه در اين ص