یان به صورت جمعی و به آواز بلند تکبیر بگویند و یا این که هرکس جداگانه و به آهستگی تکبیر بگوید؟

ج: هرکس جداگانه و به آواز بلند تکبیر بگوید؛ چون تکبیر دسته جمعی از پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به اثبات نرسیده است و رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  فرموده است: [مَنْ عَمِلَ عَمَلًا لَيْسَ عَلَيْهِ أَمْرُنَا فَهُوَ رَدٌّ][1]

(هر کس عملی بر خلاف دستور ما انجام دهد عملش مردود است) 

و بالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه وسلم

 فتوای انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا (8/310)
--------------------------------------------------------------------------------
[1] امام بخاری این حدیث را را در کتاب البیوع و کتاب الاعتصام بصورت معلق و امام مسلم آن را به صورت موصول آورده است.(صحیح مسلم، حدیث شماره1718).[98] حکم نماز عید فطر و قربان در حق مردان

س: نماز عید فطر و عید قربان واجب است یا سنت؟ گناه ترک آن چیست؟

ج: هر کدام از نمازهای عید فطر و قربان فرض کفایه است. برخی از علما آن را همچون نماز جمعه فرض عین دانسته اند؛ لذا برای مسلمان شایسته نیست که آن را ترک دهد.

و بالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه وسلم

 فتوای انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا (8/248)[99] حکم نماز عید فطر و قربان در حق زنان 

س: آیا نماز عید بر زن نیز واجب است؟ اگر واجب است آنرا در کجا بخواند، در منزل یا عیدگاه؟

ج: نماز عید در حق زن واجب نیست؛ بلکه سنت است و باید آنرا در عیدگاه همراه با امام بخواند، و پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ زنان را دستور داد تا نماز عيد را همراه با امام در عيدگاه بخوانند.

و بالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه وسلم

 فتوای انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا (8/284)[100] آیا در عیدگاه تحية المسجد خوانده شود؟

س: امروز اماکنی که در آنها نمازهای عید و استسقاء برگزار می شوند به مساجد معروف هستند و دور آنها دیوار کشیده شده است و به کسی اجازه داده نمی شود که در آن زمین تصرف نمایند و یا درآنجا سکونت گزیند. با این وجود هنگام برگزاری نماز عیدین يا استسقاء در این اماکن، اختلاف زیادی در خصوص نماز تحية المسجد در بین مردم پیش می آید که آیا این نماز در این اماکن مستحب است یا ممنوع؟

ج: هرگاه مسلمان نماز عیدین یا استسقاء را در بیرون از شهر یا صحرا بخواند، خواندن نماز نفل در آنجا جائز نیست، نه تحية المسجد و نه هیچ نماز دیگری.

 دلیل این امر حدیثی است که در صحيحين از ابن عباس رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُما روایت شده که:[ أن النبي صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ خرج يوم عيد الفطر فصلي ركعتين لم يُصَلِّ قبلهما و لا بعدهما ][1] 

«پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ در روز عید فطر به عیدگاه تشریف برد و نماز عید را دو رکعت خواند که قبل و بعد از آن هیچ نماز دیگری نخواند»

ولی اگر نماز عید در یکی از مساجد شهر برگزار شود اشکالی به خواندن تحیة المسجد به هنگام دخول وجود ندارد. 

و بالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه وسلم

 فتوای انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا (8/304)  
--------------------------------------------------------------------------------
[1]  احمد (1/340) و بخاري (5883،5881،1431،989،964) مسلم (884) – (13).[101]آيا اگر نماز عید فوت شد می توان قضائی آن را بجا آورد؟

س1: صبح روز عید فطر هنگامی که به عیدگاه منطقه ی بن مالک از توابع شهر طائف رسیدیم، مشاهده کردیم که امام نماز را تمام کرده و در لحظات پایانی خطبه قرار دارد؛ افراد جا مانده از فردی درخواست نمودند تا نماز عید را به آنان امامت دهد، تعداد این افراد بیش از پنجاه نفر بود.آن شخص جلو رفت و درحالی که امام هنوز درحال ایراد خطبه بود دو رکعت نماز را به ما امامت کرد. بعد از نماز بین مردم درباره ي عدم صحت نماز اختلاف رخ داد، عده ای به صحت نماز و عده ای به عدم آن نظر دادند. خواهشمندیم شما پاسخ صحیح را بیان دارید. الله تعالی شما را به کارهای خیر موفق بگرداند.و السلام علیکم . 

ج1: نماز عید فطر و قربان فرض کفائی است؛ هرگاه جمعی از مردم آن را به پا دارند، از بقیه ساقط می گردد. ولی پاسخ مسئله ای که از آن سؤال به عمل آمده به شرح ذیل است: ادای فرض توسط کسانی حاصل شده است که اول با امام نماز خوانده اند و امام برایشان خطبه ایراد کرد. 

اما کسی که نماز عید را از دست می دهد و دوست دارد که قضای آن را بجا آورد، برایش مستحب است که این کار را بدون خطبه انجام دهد. همین است فتوای امام مالک، شافعی احمد بن حنبل، ابراهیم نخعی و برخی دیگر از علما. دلیل آن حدیثی است که رسول الله صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ  در آن فرموده است: [إِذَا أَتَيْتُمْ الصَّلَاةَ فامْشُوا وَعَلَيْكُمْ السَّكِينَةُ و الوَقَار؛ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَاقْضُوا] [1]

« هر گاه خواستید به نماز بروید با آرامش و متانت حرکت کنید، هرگاه مقداری را که با امام رسیده اید با او بخوانید و هرچه را نرسیده اید(خودتان)کامل کنید»

دلیل دیگراستجاب قضا آوردن نماز عید روایتی است که در مورد انس بن مالک رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نقل شده که هرگاه نماز عید از او فوت مي شد، خانواده و برده هایش را جمع می نمود و سپس عبدالله بن ابی عتبه ( یکی از برده هایش) را امام مي كرد كه دو رکعت نماز را به آنان امامت می داد و در هر دو  رکعت تکبیرات را می گفت.

افراد جا مانده که به عیدگاه می آیند و امام را در حال خطبه می بینند باید بنشیند و به خطبه گوش بدهند وپس از اتمام خطبه اگر خواستتند قضایی نماز عید رابه جا بیاورند، بد ین صورت هر دو نیکی را حاصل بکنند. 

  و بالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله و صحبه وسلم

 فتوای انجمن دايم پژوهشهاي علمي و افتا (8/305،306) 

س2: شخصی در حالی به عیدگاه می آید که امام در حال ایراد خطبه است، آيا بنشيند و يا قضاي نماز عيد را به جا آورد؟

ج2: فردي كه در حالي به عيدگاه مي آيد كه امام مشغول ايراد خطبه است و نماز تمام نشده است، حق نشستن ندارد، بلكه دو ركعت تحية المسجد بخواند؛  زیرا فقهای مذهب حنبلی به صراحت گفته اند: که عیدگاه همچون مسجد است و حکم آن نیز مانند حکم مسجد می باشد. می دانیم که پیامبر صَلَّى اللَّهِ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ به زنان قاعده دستور داد که از عیدگاه فاصله بگيرند. این امر نشانه این است که عیدگاه از نظر حكم همچون مسجد است؛ بنابراین هرگاه انسان به عیدگاه داخل می شود تا دو رکعت نماز تحية المسجد نخوانده است حق نشستن ندارد.

- اما در مورد قضای نمازعید در بین اهل علم اختلاف وجود دارد:  

برخی گفته اند که قضایی آن به همان ترتيب نماز است. برخی دیگر گفته اند که نماز عید اصلاً قضائی ندارد.

کسانی که به قضای آن معتقد نیستند به این صورت استدلال می کنند که نماز عید، نمازی است که به روش اجتماعی و همگانی برگزار می گردد، بنابراین برای آن قضا وجود ندارد همان گونه