ر مملکت اصلی خودتان یا در شهری دیگر پرداخت کند. البته مصرف زکات برای تأسیس مراکز اسلامی جایز نیست، چون این مورد از مصارف زکات نمی باشد؛ زیرا مقصود از (فی سبیل الله) تنها جهاد در راه الله می باشد. همان طور که جمهور علما همین مطلب را گفته اند و  آن گونه که متأخرین گفته اند، مقصود ازآن عموم مصالح نیست، چون اگر مقصود از (فی سبیل الله) عموم مصالح بود، فایده ی حصرِ زکات در اصناف هشت گانه ی موجود در آیه ی (انما الصدقات....) ضایع می شد.

شیخ ابن عثیمین، مجموعه فتاوي و رسائل(18/317)[15) حکم دادن زکات به سازمانهای دعوتگرِ اسلامی (از انجمن دایمی)

  س: آیا دادن زکات به اتحادیه ی طلاب مسلمین جایز است تا آن را در راه دعوت به سوی الله مصرف کنند. خواهشمندم به این استفتاء پاسخ بدهید. الله تعالی شما را موفق بگرداند.

 ج: سابقاً بیان شد که هیأت کبار علمای عربستان سعودی این موضوع را مورد بحث و بررسي قرار داده و طی گزارشی حکم آن را صادر کرده است. اینک انجمن دایمی به بیان مضمون آن پاسخ بسنده می کند:

انجمن دایمی پس از آن که از اقوال علما درباره ی مقصود از(فی سبیل الله) آگاهی یافت و دلایل هر قولی را مطالعه نمود و دلایل کسانی را که(فی سبیل الله) را به مجاهدین و تجهیزات جهادی تفسیر نموده اند. همچنین ادلّه ی کسانی را که این جمله را محصور به مجاهدین نکرده اند، بلکه ساختن مسجد، پل، نشر و فراگیری علم، پخش دعوتگران در مناطق و دیگر کارهای نیک را در آن داخل نموده اند، همه ی این دلایل را مورد مناقشه و بررسی قرار داد؛ نتیجتاً اعضای انجمن به قول جمهور علمای مفسرین، محدثین و فقها فتوا دادند و گفتند که مقصود از(فی سبیل الله) مجاهدینی هستند که داوطلبانه به جهاد می روند. اگر صنف مجاهدین وجود نداشته باشد آنگاه باید زکات را در سایر اصناف خرج کرد. ولی مصرف آن در تسهیلات عمومی از قبیل: بنای مسجد، پل و مانند اینها جایز نیست؛ مگر آن که هیچ یک از اصناف هشت گانه ای که در آیه ي مصارف زکات منصوص هستند وجود نداشته باشند.

وبالله التوفيق، وصلي الله علي نبينا محمد وآله وصحبه وسلم

 فتاوای انجمن دائم پژوهشهای علمی و افتا (10/48،47)[16] نظریه ای درباره ی جواز صرف مال زکات، در راه دعوت به سوی الله 

س: از آنجا که نشر کتاب و نوارهای اسلامی، نقش مهمی در دعوت به سوی الله دارد و در تصحیح عقیده، تشریح عبادات شرعی تشویق بر رعایت آداب و امر به معروف و نهی از منکر تأثیر بسزایی دارد، آیا جایز است که اموال زکات را در نشر کتابها و نوارهای اسلامی مصرف کنیم؟

  با توجه به این که مجلس مجمع فقهی اسلامی این مسئله را مورد مناقشه قرار داده و گزارش آن را به شرح ذیل صادر نموده است:

 الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی نبینا و علی آله و صحبه أجمعین ..  و بعد: مجمع فقه اسلامی در هشتمین گردهمایی که از تاریخ 27/4/1405 تا 8/5/1405 در مکه ی مکرمه برگزار شد. پس از مطالعه و بررسیِ مدلول آیه ي (و فی سبیل الله) و مناقشه و بحث آرا و نظرات، روشن گردید که علما در این مسئله دو فتوا دارند:

 یکی محدودیت معنی(فی سبیل الله) بر مجاهدین ومبارزین راه حق و همین است فتوای جمهور علما. طرفداران این فتوا، سهمِ(فی سبیل الله) را بر مجاهدان و مبارزان راه الله تعالی محدود می کنند.

  فتوای دوم این است که(في سبیل الله) شامل همه ی جنبه های نیک و تسهیلات عمومی بر مسلمانان از قبیل: مسجد، مدرسه، کاروانسرا و نگهداری آنها و باز نمودن راهها و جاده های مسدود و هر کار دیگری که سود آن به دین و مسلمانان بر می گردد. این فتوای اندکی از علمای پیشین است؛ البته عده ی زیادی از علمای متأخر بدان راضی گشته و آن را اختیار کرده اند. مجمع فقهی اسلام، پس از مناقشه و بررسی دلایل فریقین، فتوای دوم را با توجه به نظرات ذیل تثبیت کرد:

1-  نظر به این که فتوای دوم، فتوای جمعی از علمای مسلمین است و در پاره ای از آیات قرآن و احادیث نبوی نیز همین امر استنباط می شود. مانند:« الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلا أَذًى » [بقره:262]

«کسانی که دارایی خود را در راه الله صرف می کنند و به دنبال آن منتی نمی گذارند و آزاری نمی رسانند، اجرشان نزد پروردگارشان است»

 در ابوداود آمده است که مردی، ماده شتری را در راه الله مقرر کرده بود، زنش می خواست به حج برود، پیامبر به آن زن گفت[ اِرْكَبِيهَا فإن الحج في سبيل الله] 

« سوار آن شتر بشو، چون(فی سبیل الله) شامل حج نیز می شود»[1]

2-   نظر به این که: هدف از جهاد تسلیحاتی، اعلای کلمة الله و نشر دین است به وسیله آماده کردن دعوتگران و همکاری با آنان برای ادای وظیفه ی شان، بنابراین هم جهاد مسلحانه و هم جهاد به شکل دعوت، هر دو اسم جهاد دارند؛ به دلیل این که امام احمد و نسائی همراه با تصحیح حاکم از انسرَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ روایت کرده اند که  رسول الله صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَآله وَسَلَّمَفرموده است:« جَاهِدُوا الْمُشْرِكِينَ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ وَأَلْسِنَتِكُمْ»[2]

«  با مشرکین به وسیله ی مال، جان و زبانهایتان با مشرکین جهاد کنید»

3-   با توجه به این که: ملحدین یهود، مسیحیان و دیگر دشمنان اسلام در حال مبارزه فکری و عقیدتی با مسلمانان هستند و کسانی وجود دارند که این دشمنان را با کمک های مادی و معنوی حمایت می کنند. بنابراین بر مسلمانان واحب است که با آنها مقابله به مثل کنند و با همان سلاحی که آنها با اسلام می جنگند؛ مسلمانان نیز همان حربه را بکار گیرند و بلکه کوبنده تر از آن را !

با توجه به این که: هر کشور اسلامی برای جنگ های فیزیکی وزارت مخصوصی دارد و در بودجه ی هر دولتی سهم بخصوصی به آن اختصاص داده می شود. امّا برای جهاد دعوتی هیچ سهمی در بودجه ی دولت ها در نظر گرفته نمی شود و هیچ مساعدت و کمکی به دعوتگران اعمال نمی گردد.

با توجه به نظرات مذکور، مجلس مجمع فقهی با اکثریت مطلق، اثبات نمود که (فی سبیل الله) دعوت به سوی دینِ الله و مواردي كه در مسير كمك به دعوت باشد را شامل می شود.

 امّا شیخ محمد ابراهیم آل شیخ گفته است:( در اینجا مسئله ی مهم دیگری وجود دارد که صرف زکات در آن جایز است و آن فراهم کردن نیروی مالی برای دعوتگران راه الله تعالی(سبیل الله) و پاسخ به دشمنان اسلام است.)

امیدواریم این مسئله ی مهم را با تفصیل بیان کنید.

ج: به نظر بنده، فتوای این علمای مشهور، فتوایی صحیح و سخن منطقی می باشد و در آن رعایت حال مسلمین و تقویت دعوتگران و مبلِّغان شده است و این عاملی  است برای نشر دین و نابودی مشرکان. بدون شک راه الله تعالی (سبیل الله) راهی است که انسان را به او تعالي می رساند؛ سبیل مفرد است و به سُبُل جمع بسته می شود، همان گونه که الله تعالی فرموده است «يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلامِ »  [مائده:16] 

« الله با آن(کتاب) کسانی را به راه های امن و امان هدایت می کند که جویای خوشنودی او