ه در آن حصول نفع يا دفع ضرري لحاظ نگشته باشد، بي نتيجه خواهد بود. با کوتاه ننمودن سخن تنها به اندازه ي نياز و ضرورت، اطاله ي کلام باعث کسالت و خستگي حاضران مي شود. کلام نيکو آن است که در حد ميانه ي کوتاهي اشکال ساز و اطاله ي کسالت آور باشد. گويند: آنچنان گزيده گوي که دليل خويش بنشاني و خواسته ات را برساني. تا مي تواني از بسيار گفتن خودداري نما که جايگاه لغزش هاي بسيار بوده و دست آخر پشيماني ببار مي آورد.

* در گفتار خويش سنجيده عمل نمايد. چون به قول شاعر:
وَزِنِ الْكـلام إذا نَطَقْــتَ، فــإنمـا
يبْدِي عُيوبَ ذوي العيوب المنطـقُ
"تا مرد سخن نگفته باشد
عيب و هنرش نهفته باشد."

انسان ناچار از سنجيده و نيکو سخن گفتن مي باشد، از آن جهت که سخن او نشانه ي فهم و ادب اوست. چنانچه گفته اند: از گفتار هرکس به عقل او پي مي توان برد و از کرده اش به اصل او راه مي توان جست.
 * خودداري از زياده روي در مدح و ستايش اشخاص و از تندروي در نکوهش آنان؛ چرا که زياده روي در مدح نوعي چاپلوسي و رياکاريست، و تندروي در نکوهش نوعي تلافي و انتقام مي باشد. انسان مسلمان خويش و پروردگار خويش را برتر از آن مي دارد که چنين صفاتي به خود بگيرد. زيرا مداومت بر مدح و ستايش افراد منجر به دروغ و بهتان نيز مي گردد.
* در راضي و خوشنود ساختن مردم خود را به ورته ي خشم و غضب خداوند نکشاند. پيامبر خدا صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (من أرضى الناس بسخط الله وَكَلَهُ الله إلى الناس، ومن أسخط الناس برضا الله كفاه الله مؤونة الناس) [ترمذي] يعني: "آنکه ديگران را با آنچه مايه ي خشم خداوند است راضي دارد، خداوند او را به مردم سپارد. و آنکه مردم را به خاطر رضايت خداوند به خشم آورد، خداوند او را از مردم بي نياز مي گرداند."
* از دادن وعده و وعيدهايي که توان به انجام رساندن آن ها را ندارد، خودداري نمايد.
خداوند متعال مي فرمايد: {يا أيها الذين آمنوا لم تقولون ما لا تفعلون . كبر مقتًا عند الله أن تقولوا ما لا تفعلون} [صف: 2-3] يعني: " اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد چرا چيزى مى‏گوييد كه انجام نمى‏دهيد. نزد خدا سخت ناپسند است كه چيزى را بگوييد و انجام ندهيد."
* در گفتار خود از کلمات ساده و آساني بهره بگيرد که مفهوم موردنظر را به صراحت و وضوح بيان دارد. پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (إن من أحبكم إلي وأقربكم مني مجلسًا يوم القيامة أحاسنكم أخلاقًا، وإن أبغضَكم إلي وأبعدَكم مني يوم القيامة الثرثارون (كثيرو الكلام)، والمتشَدِّقُون (الذين يتطاولون على الناس في الكلام) والمتفيهقون)، قالوا: يا رسول الله، قد علمنا الثرثارون والمتشدقون، فما المتفيهقون؟ قال: (المتكبرون) [ترمذي] يعني: " همانا از محبوبترين و نزديکترين شما از نظر مجلس  بمن در روز قيامت کسي است که خوش اخلاق ترين شما است، و از مبغوضترين و دورترين شما در روز قيامت از من ثرثارون(زياده گو) و متشدقون(کساني که سخنانشان را بر مردم دراز مي گردانند) و متفيهقون است.
گفتند: يا رسول الله صلي الله عليه وسلم  ثرثارون و متشدقان را دانستيم، متفيهقون کيست؟
فرمود: متکبرين."
* سخنانش از ناسزا و بدزباني و زشتي پاک داشته جز به نيکي چيزي برزبان نياورد. به گفتار فرد بدزبان و ناسزاگوي گوش فراندهد. گفته اند: زبانت را نگه دار مگر براي حقي که ياريش دهي يا باطلي که شکستش دهي و يا نعمتي که يادآورش گردي. 
* زبان را هر لحظه به ذکر خداوند مشغول داشته و جز زيبايي و پاکي از آن خارج نشود. 
نقل مي شود که پيامبر صلى الله عليه و سلم فرموده اند: (لا تكثروا الكلام بغير ذكر الله، فإن كَثْرَة الكلام بغير ذكر الله قسوة للقلب، وإن أبعدَ الناس عن الله القلبُ القاسي) [ترمذي] يعني: " بدون ذکر خدا سخن را زياده مکنيد، زيرا بسيار سخن گفتن بدون ذکر خدا سبب سنگ دلي است. و هر آيينه دورترين مردم از خداوند انسان سنگ دل است."

فضايل محافظت از زبان:
از پيامبر صلى الله عليه و سلم سؤال شد: (أي الإسلام أفضل؟ فقال الله صلى الله عليه وسلم: مَنْ سلم المسلمون من لسانه ويده) [متفق عليه] يعني: " کدام اسلام بهتر است؟
پيامبر صلي الله عليه و سلم فرمود: آنکه مسلمانان از دست و زبان او در امان بمانند."
عقبة بن عامر پرسيد: يا رسول الله، ما النجاة؟ فقال الله صلى الله عليه وسلم: (أمسك عليك لسانك ولْيسعك بيتك، وابْكِ على خطيئتك) [ترمذي] يعني: " يا رسول الله صلي الله عليه و سلم سبب نجات چيست؟
فرمود: زبانت را محکم گير و بايد که خانه ات برايت بگنجد و بر گناهانت گريه کن."
از صفات مؤمنان نگاه داشتن زبان خود از وارد شدن به نواميس و آبروي ديگران و دوري از بيهوده گويي است. خداوند متعال مي فرمايد: {وإذا مروا باللغو مروا كرامًا} [فرقان: 72] يعني: "و چون بر لغو بگذرند با بزرگوارى مى‏گذرند."
رسول خدا صلى الله عليه و سلم فرموده است: (من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فليقل خيرًا أو ليصمت) [متفق عليه] يعني: " و کسي که ايمان به خدا و روز آخرت دارد، بايد سخن خوب گويد و يا سکوت اختيار کند."

غيبت:
غِيبت از خطرناک ترين بيماري هاي زبان است و خداوند سبحان ما را از غيبت برحذر داشته و کسي را که غيبت برادرش را نموده، و آنچه را او ناپسند مي دارد در مورد او بيان مي دارد، به کسي تشبيه کرده است که گوشت تن برادر مرده ي خود را مي خورد، مي فرمايد: {ولا يغتب بعضكم بعضًا أيحب أحدكم أن يأكل لحم أخيه ميتًا فكرهتموه واتقوا الله إن الله تواب رحيم } [حجرات: 12] يعني: " و بعضى از شما غيبت بعضى نكند آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده‏اش را بخورد از آن كراهت داريد [پس] از خدا بترسيد كه خدا توبه‏پذير مهربان است."

پيامبر صلى الله عليه و سلم اصحابش را از غيبت برحذر داشته و مي فرمود: (أتدرون ما الغِيبة؟) قالوا: الله ورسوله أعلم. فقال الله صلى الله عليه وسلم: (ذِكْرُكَ أخاك بما يكره)، فقال أحد الصحابة: أرأيتَ إن كان في أخي ما أقول؟ فقال الرسول صلى الله عليه وسلم: (إن كان فيه ما تقول فقد اغتبتَه، وإن لم يكن فيه فقد بَهَتَّه) [مسلم] يعني: " آيا مي دانيد که غيبت چيست؟ گفتند: خدا و رسولش بهتر مي دانند. پيامبر صلي الله عليه و سلم فرمود: بيان چيزهايي در مورد برادرت که ناپسند مي دارد. و آن حضرت صلي الله عليه و سلم فرمودند: چنانچه آن چيزهايي که مي گويي در او باشد غيبتش کرده اي و اگر نباشد به او بهتان زده اي."
غيبت باعث گسستن روابط دوستي و محبت ميان مردم گشته و بذر کينه و بدخواهي و نفرت را ميان آنان مي کارد و بيانگر پليد بودن گوينده اش و عمق حسد و ستم پيشه گي درون در درون وي مي باشد. امام علي -رضي الله عنه- انسان هاي اهل غيبت را به اشراري همچون مگسان تشبيه مي نمايد و مي فرمايد: انسان هاي شرور بدنبال بدي هاي مردم اند و نيکي ها آنان را رها مي نمايند همانگونه که مگس ها تنها به دنبال محل هاي فاسد و گنديده مي گردند.
کسي به غيبت از ديگران بپردازد از جانب آنان ناپسند و مطرود بوده و کسي حرف هاي او را تصديق نکرده و در کاري شرکتش نمي د