 به آنان آموزش دهد.

منظور از آوردن حديث کلده در اينجا، اين است که قبل از وارد شدن، سخن گفتن و هر کار ديگر، بايد سلام داد.

عبدالله‌بن بسر -رضي الله عنه- مي‌گويد: هرگاه، رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- به در خانه‌ي کسي مي‌آمد، روبروي دروازه، توقف نمي‌کرد، بلکه سمت راست يا چپ آن، مي‌ايستاد و مي‌گفت: «السلام علکيم، السلام عليکم»[6].

يکي از عادات رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- اين بود که با هر کس ملاقات مي‌نمود، پيش‌دستي مي‌کرد و اول، سلام مي‌داد و تلاش مي‌نمود تا اين‌گونه باشد برخلاف انسان‌هاي متکبر که هميشه منتظرند که ديگران به آنها، سلام بدهند. کسي که سلام مي‌دهد، بگويد: «السلام عليکم ورحمة‌الله و برکاته» و کسي که جواب مي‌دهد، بگويد: و عليکم السلام ورحمة‌الله و برکاته. جواب دادن با واو يعني «وعليکم‌السلام» از تنها «عليکم‌السلام» گفتن، بهتر است چنانچه نووي و ابن قيم به اين مطلب، اذعان نموده‌اند و آن را تأييد کرده‌اند.

مکروه است که سلام‌دهنده (بجاي السلام عليکم) بگويد: عليک‌السلام. ابوجري هجيمي مي‌گويد: نزد نبي‌اکرم -صلى الله عليه وسلم- رفتم و گفتم: عليک‌السلام اي رسول خدا. آن حضرت -صلى الله عليه وسلم- فرمود: 

«لا تقلْ عليکَ السّلامُ فإنَّ عليکَ السّلامُ تحيةُ الموتى»[7].

(عليکم السلام نگوييد زيرا به مردگان؛ اينگونه سلام مي‌دهند).

لذا بر ما واجب است که از سلام دادن با لفظ «عليک السلام» پرهيز کنيم. زيرا صحابه مردگانشان را با اين لفظ، سلام مي‌دادند. چنانچه شاعري که از کنار قبر قيس بن عاصم مي‌گذشت، گفت:

«عليک سلام الله قيس بن عاصم = ورحمته ما شاء أن يترحما»

(سلام خدا بر تو باد اي قيس‌بن عاصم. و همچنين رحمت خدا تا وقتي که خواسته باشد رحم کند، بر تو باد).

در اينجا مشاهده مي‌کنيم که شاعر، سلام گفتنش را با لفظ «عليک» آغاز نموده است زيرا که به مرده، سلام مي‌دهد. به اين خاطر، رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- سلام را به گونه‌اي که به مردگان سلام مي‌دهند، ناپسند دانست و به سلام‌دهنده، جواب نداد.
----------------------------------------
[1]. الإحسان في تقريب صحيح ابن حبان (498)، ارنؤوط مي‌گويد: افراد سند آن، همگي مورد اعتماد و از افراد سندهاي صحيح مسلم هستند. فقط ابوالزبير با عنعنه روايت کرده است و او مدلس است.
[2]. ابوداوود (5197). و آلباني در الصحيح الجامع (2011) آن را صحيح دانسته است.
[3]. حديث را با اين لفظ، ابن عدي در الکامل (2/303) روايت کرده است و سند آن، ضعيف است. اما همين حديث را ابن السني در کتاب «عمل اليوم والليلة» (214) از طريق ديگر با لفظ: «من بدأ بالکلام قبل سلام فلا تجيبوه» يعني هر کس قبل از سلام، سخن بگويد، به او جواب ندهيد و سند اين حديث را آلباني در السلسلة الصحيحة (816) حسن (خوب) و مورد قبول) دانسته ا ست.
[4]. آغوز به شير گاو و گوسفندي مي‌گويند که تازه، زائيده باشد.
[5]. سنن ابوداود (5186) نگا صحيح الجامع (4838) تأليف آلباني.
[6]. ابوداود (5186) و آلباني در صحيح‌الجامع (4638) آن را صحيح دانسته است.
[7]. ابوداود (5209) و ترمذي (2722) و احمد در مسندش (6365، 64) و نگا صحيح الجامع (7402) تأليف آلباني.آداب سلام در مجالس
رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- فرمود: 

«إذا انتهي أحدُکمْ إلى المجلسِ فليسلِّمْ فإذا أرادَ أنْ يقومَ فليسلِّمْ فليستْ الأولى بأحقَّ من الآخرة»[1].

(هرگاه، يکي از شما به مجلسي رسيد، سلام بدهد. و هرگاه خواست از مجلس بلند شود نيز سلام بگويد. و سلام اول از سلام دوم، بهتر نيست). يعني فضيلت يکسان دارند. منظور حديث اين است که هرگاه، خواستي از برادران و دوستانت جدا شوي، لازم است که هنگام ترک مکان و مجلس آنها، بگويي: السلام عليکم ورحمة‌الله و برکاته. و اين، سنتي است که بسياري از مسلمانان آن را به فراموشي سپرده‌اند. طوري که هنگام جدا شدن، مي‌گويند: به امان خدا، خداحافظ و الفاظي از اين قبيل.
و اين سنت بزرگ را که رسول هدايت -صلى الله عليه وسلم- بدان تصريح نموده است، رها مي‌کنند.

رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- در حديثي ديگر مي‌فرمايد: 

«إذا لقي أحدُکُمْ أخاهُ فليسلِّمْ عليهِ فإنْ حالتْ بينهُما شجرةٌ أوْ جدارٌ أوْ حجرٌ ثمَّ لقيهُ فليسلِّمْ عليهِ أيضاً»[2].

«هرگاه، يکي از شما با دوستش ملاقات نمود، به او سلام بدهد. و اگر درخت يا ديواري، ميان آن دو فاصله انداخت، و دوباره دوستش را ملاقات کرد، مجدداً به او سلام دهد».

انس‌بن مالک -رضي الله عنه- مي‌گويد: 

«کانَ أصحابُ رسولِ الله صلى الله عليه وسلم يتماسون فإذا استقبلهم شجرة أو الکمة تفرقوا يميناً وشمالاً وإذا التقوا من ورائها سلَّمَ بعضُهُم على بعضٍ»[3].

(اصحاب رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- با يکديگر مي‌رفتند. پس اگر به درخت يا تپه‌اي مي‌رسيدند، پراکنده مي‌شدند و از سمت چپ و راست آن، عبور مي‌کردند. و هنگامي که بعد از آن درخت يا تپه، با يکديگر ملاقات مي‌کردند، به يکديگر سلام مي‌دادند).

بدين‌جهت کسي که وارد مجلس مي‌شود و سپس بيرون مي‌رود با افراد فوق، قياس مي‌شود. يعني هرگاه، وارد مجلس مي‌گردد يا بيرون مي‌رود، سلام بدهد. زيرا اين، عمل نيکي است که باعث اجر و پاداش مي‌گردد.
---------------------------------
[1]. ابوداود (5208)، ترمذي (2706)، احمد (2/230، 287، 429) و حميدي (1162). و سند آن، حسن است چنانچه ترمذي و ارنؤوط تصريح کرده‌اند.
[2]. ابوداود (5200) و حديث، صحيح است. نگا: الصحيحة (186) تأليف آلباني.
[3]. هيثمي در مجمع‌الزوائد (8/37) و ابن السني در عمل اليوم والليلة (245) و بخاري در الأدب المفرد (1011) و هيثمي آن را صحيح دانسته است.آداب سلام هنگام وارد شدن به مسجد
ابن قيم -رحمه‌الله- مي‌گويد: کسي که وارد مسجد مي‌شود، در آغاز دو رکعت تحية‌المسجد بخواند سپس بيايد و به مردم سلام بدهد[1].

و دليل آن را حديث رفاعه -رضي الله عنه- مي‌داند که فردي وارد مسجد شد و نماز خواند سپس آمد و سلام داد. رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- فرمود: «وعليک‌السلام، دوباره نماز بخوان زيرا تو نماز نخواندي»[2]. بايد دانست که اين، رأي ابن قيم است. ولي در حقيقت هيچ‌گونه دليلي وجود ندارد که شخص، به محض اينکه وارد مسجد شد، سلام ندهد و شايد شخصي که در حديث فوق از او صحبت شده در گوشه‌اي از مسجد و دور از مردم بود. لذا ابتدا نماز خواند سپس آمد و سلام داد. پس بهتر است که هرگاه، مسلمان وارد مسجد شد، ابتدا به برادران مسلمانش، سلام دهد. سپس، دو رکعت نماز بخواند.

و اگر کسي به شما سلام داد در حالي که شما مشغول خواندن نماز نفل يا فرضي هستيد، سنت است که کف دستت را باز کني و آن را به سوي زمين قرار دهي طوري که پشت دستت به سوي چهره‌ات باشد. بدون اينکه بگويي: و عليکم‌السلام. چنانچه در صحيح مسلم و کتاب‌هاي ديگر آمده است[3].

بعضي از علما مي‌گويند: با انگشت سبابه، اشاره کنيد. ولي حالت اول نزد جمهور بهتر است و قول راجح هم همين است.
--------------------------------
[1]. زادالمعاد (2/413).
[2]. ترمذي (302) و ابوداود (857) و آلباني آنرا در صحيح سنن ابي داود (803) صحيح دانس