رسی در این کتاب، مسأله شیوع طاعون و عملکرد خلیفه برای مبارزه با وبای خانمان سوزی است که همه‌ی موازین را بر هم زد و بسیاری از میراثهای فرهنگی را نابود ساخت و سبب مرگ فرماندهان بزرگ لشکر اسلام و حدود بیست هزار تن از مسلمانان شام گردید. چنان که خلیفه، شخصاً به شام رفت و به ساماندهی امور پرداخت و اموال به جای مانده را تقسیم نمود و اقامتگاههای زمستانی و تابستانی را تعیین نمود و به‌ بازسازی لنگرگاههای شام و آب و فاضلاب آن پرداخت و فرماندهان جدیدی را تعیین کرد و به‌ شرح وظایف سرباز، فرمانده‌ و مردم پرداخت و میراث افراد مرده‌ را به‌ زندگان عطا نمود.
در این کتاب از نقش عمرفاروق(رض) در توسعه‌ی نهادهای مالی و قضایی سخن به میان آورده‌ام. چنانکه پیرامون درآمد دولت از زکات، جزیه، (10)  مالیات، عُشر و مال فیئ و غنیمت بحث نموده‌ام. همچنین در مورد بیت المال، تدوین قانون اساسی و هزینه‌های دولت در زمان عمر(رض) سخن گفته‌ام و از اجتهادات وی در خصوص مالیاتهای ارضی و همچنین ایجاد واحد پول اسلامی سخن به میان آورده‌ام و به موضوع توسعه‌ی سازمان قضایی و مهمترین نامه‌های عمر(رض) به قاضیان خود پرداخته و از انتصاب قاضیان و مقام و ویژگیهای آنان بحث کرده‌ام و به منابع احکام قضایی و دلایل مورد اعتماد قاضی اشاره‌ نموده‌ام، و همچنین به‌ اجتهادات قضایی فاروق پرداخته‌ام؛ مانند: حکم خلیفه در مورد جعل کننده‌ی مهر رسمی دولت و کسی که از بیت المال کوفه دزدی کرده و فردی که بدون اطلاع از حرمت زنا، مرتکب آن شده بود.
همچنین در مورد فرماندهان و کارگزاران دوران خلیفه‌ی دوم و نحوه‌ی برخورد وی با آنان سخن به میان آورده‌ام، از این‌رو استان‌های دولت عمر را تعیین نموده‌ و نام استاندارهای ایشان را معرفی کرده‌ام و همچنین از مهمترین شرایط و قواعد عمر برای انتخاب استاندار سخن رانده‌ و به‌ وظایف آن‌ها در قبال مردم و پیگیری عمر در برابر فرماندار و استاندارهای خود و محاسبه‌ی آن‌ها طبق شریعت الهی، پرداخته‌ام، و نیز پیرامون چگونگی رسیدگی به شکایات شهروندان از کارگزاران و انواع اقدامات کیفری ایشان در مقابل فرماندارانش بحث رانده‌ام و در این میان به بررسی مسأله‌ی برکناری خالد بن ولید(رض) و علل آن و موضع‌گیری خالد(رض) در قبال این عملکرد عمر(رض) پرداخته‌ام و از فتح عراق، ایران، شام، مصر و لیبی در دوران خلیفه ی دوم و درسهای برگرفته از این فتوحات سخن گفته‌ام. همچنین در این کتاب نامه‌هایی که در جریان فتوحات، میان خلیفه و فرماندهان لشکرش رد و بدل شده، مورد بررسی قرار گرفته و از خلال آن، نکات علمی و پرورشی بسیار مفیدی استخراج و ارائه گردیده است که‌ در راستای دولتداری، ملت‌پروری، تربیت جامعه‌، آموزش فرماندهان و تاکتیکهای جنگی نقش بسزایی را ایفا می‌کند؛ نکات آموزنده در نامه‌های عمرفاروق(رض) را می‌توان در دو بخش حقوق الله و حقوق بندگان مورد بررسی قرار داد. عمرفاروق(رض) در بخش مربوط به حقوق الله، به استقامت و پایداری در برابر دشمن و جهاد در راه خدا به نیت خدمت به دین و ادای امانت الهی سفارش نموده و در زمینه‌ی حقوق بندگان، لشکریان را به پیروی از فرمانده؛ و امیر را به رعایت حال لشکریان و مهربانی با آنان و تشویق آنان به ادامه‌ی جنگ توصیه کرده است.
همچنین در بخشی از این کتاب، به ارتباط عمر(رض) با دیگر پادشاهان آن زمان پرداخته و از نتایج و دستاوردهای فتوحات وی و نیز از روزهای پایانی زندگی خجسته‌اش سخن به میان آمده و بدین نکته اشاره شده که همواره فکر بازگشت به سوی خدا و ملاقات با او، یکی از دغدغه‌های فکری عمربن خطاب(رض) بود که یک لحظه از آن غافل نشد.
در این کتاب تلاش نموده‌ام که‌ از فهم و درک عمر نسبت به‌ اسلام پرده‌ بردارم که‌ چگونه‌ با آن فهم و بینش اسلامی زندگی را در میان مردم سپری نموده‌ و برای اجرای امور از آن بهره‌ گرفته‌ است، و از جوانب مختلف شخصیت ایشان اعم از سیاسی، نظامی، اداری و قضایی سخن به‌ میان کشانده‌ام و در مورد زندگی اجتماعی ایشان در دوران حضرت ابوبکر(رض) و در دوران بر عهده‌ گرفتن خلافت تحقیقاتی را ارائه‌ داده‌ام و روی نقش ایشان در ایجاد تغییراتی در راستای مؤسسه‌های مالی، قضایی، اداری و نظامی، به‌ طوری شایسته‌ تأکید نموده‌ام. 
این کتاب، به بیان دلایل عظمت عمربن خطاب(رض) می‌پردازد و عظمتش را در ابعاد مختلف اعم از ایمان، علم، فکر، اخلاق وآثار آن بزرگوار به تصویر می‌کشد؛ عظمتی که عمرفاروق(رض) آن‌را از اسلام و اجرای آن و نیز از ارتباط با خداوند متعال و پیروی از رسول اکرم (ص) به دست آورده بود.
بدون تردید عمربن خطاب(رض) جزو آن پیشوایانی است که راه رشد و پیشرفت را برای مردم، ترسیم می‌نمایند و گفتار و کردارشان، الگوی زندگانی برای عموم مردم و اقشار مختلف است. از این جهت زندگانی و زندگینامه‌ی عمرفاروق(رض) یکی از پربارترین منابع ایمانی است که عواطف صحیح اسلامی را بر می‌انگیزد؛ و امت اسلام، به شدت نیازمند مردان با کفایتی است که بر مسیر صحابه گام می‌نهند و ارزشهای والا را به تصویر می‌کشند و احیاگر ارزشها و مفاهیم اخلاقی و اسلامی از طریق جان فشانی هستند.
بی گمان تاریخ صحابه و به ویژه خلفای راشدین -رضی الله عنهم- در گذر تاریخ، روشنی بخش راه همه‌ی نسلها بوده و خواهد بود و راه بهره‌گیری از زندگانی آن‌ها این است که‌ زندگانی اصحاب را به‌ عنوان الگویی در فرا راه‌ خود قرار دهیم و موضعهای ارزشمند آنان در برابر افراد جامعه‌ را در زندگانی روزمره‌ی خود جایی دهیم. بنابراین نباید چنین پنداشت که رویکرد صحابه و مبارزات آنان و آموزه‌هایی که در زندگانی آن بزرگواران وجود دارد، فقط با اوضاع قرون گذشته متناسب بود و اکنون قابل اجرا و استفاده نیست؛ بلکه واقعیت این است که هرگاه نسیم ایمان بوزد و بازگشت به سوی خدا معنا بیابد و مؤمنان، شیفته‌ی اجرای دستورات الهی گردند، خداوند متعال نیز پیروزی آنان را ضمانت می‌کند و شرایط را به نفع آن‌ها رقم می‌زند.
آری! بنده در بررسی شخصیت عمرفاروق(رض) و تحلیل وقایع دورانش، از هیچ سعی و تلاشی دریغ نورزیده‌ام؛ البته مدعی نیستم که دچار اشتباه نشده‌ام، اما هدفی جز رضایت پروردگار متعال نداشته‌ام و از این‌رو پاداشم را از او می‌خواهم که او پذیرنده و شنونده فریادهاست.
لازم به‌ یاداوری است که‌ ساعت هفت و نیم روز چهارشنبه‌ در تاریخ 13 رمضان 1422 هـ ــ موافق با 28 نوامبر 2001 میلادی، به‌ فضل و یاری خداوند این کتاب را به‌ پایان رساندم.
از خدای متعال می‌خواهم که این عمل بنده را بپذیرد و به سایر بندگانش توفیق استفاده از آن‌را عنایت فرماید و به فضل و لطف خویش، آن‌را مبارک و خجسته بگرداند؛ خداوند متعال می‌فرماید: 
(مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِکَ لَهَا وَمَا يُمْسِکْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ