أس شَعوب(2)

«ای چشمانم سخاوت به خرج دهید و از اشک ریختن بر امامی بزرگوار خسته نشوید.
مرگ مرا به عزای سوارکار ماهر روز معرکه نشاند.
کسی که نگهبان مردم و مددکار دردمندان و جنگ زده‌ها بود.
به ثروتمندان و مستمندان بگو: بمیرید که مرگ او را از درد ملتها غافل ساخت». 
آری با مرگ عمر(رض) صفحه‌ی درخشانی از صفحات تاریخ ورق خورد. صفحه‌ای که در آن نام مرد بی نظیری درج گردید. مردی که به فکر زراندوزی نبود و فریب زرق و برق سلطنت را نخورد و حکومت باعث انحراف وی از راه حق نگردید. و فرزندان و خویشاوندان خود را بر گردن ملت سوار ننمود، بلکه بزرگترین آرزویش نصرت اسلام و حاکمیت شـریعت الهی و اجرای عدالت بود و در فرصت کوتاهی که زمام امر را به دست داشت به همه‌ی این‌ها رسید.(3) 
مطالعه‌ی این زندگانی معطر که زیبایی ایام گذشته و طراوت و شادابی آن‌را به زندگی باز می‌گرداند. و به نسلهای جدید می‌آموزد که آخر این امت اصلاح نمی‌شود مگر با چیزی که اول آن اصلاح گردید.
همچنین این زندگانی به علما و داعیان در پیروی از عصر خلافت راشده و شناخت ویژگی‌ها و منهج آنان کمک می‌نماید. و فرزندان امت را به ساختن تمدن جدیدی رهنمون می‌سازد.
و امروز در چهارشنبه 13 رمضان سال 1422 هـ و در ساعت هفت و پنجاه دقیقه نوشتن این کتاب را به پایان رسانیدم. به امید این که خداوند آن‌را از من بپذیرد و برای بندگانش سودمند قرار دهد. چرا که همه مرهون منت او هستیم. همان طور که می‌فرماید: 
(مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِن رَّحْمَةٍ فَلَا مُمْسِکَ لَهَا وَمَا يُمْسِکْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِن بَعْدِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَکِيمُ) فاطر: ٢ 
«خداوند هر رحمتی را برای مردم بگشاید، کسی نمی‌تواند از آن جلوگیری نماید، و خداوند هر چیزی را که باز دارد کسی جز او نمی‌تواند آن‌را رها و روان سازد و او توانا و کار بجاست».
و در پایان با قلبی خاشع در پیشگاه خدای عزوجل و با اعتراف به فضل و بزرگواری وی، و با توسل به اسماء حسنی عاجزانه استدعا دارم که مرا در مقابل هر حرفی که نوشته‌ام پاداش نیک دهد و آن‌را در میزان اعمال نیکم بگنجاند و به همه‌ی برادرانم که به نوعی به من همکاری داشته‌اند پاداش نیکو دهد و همچنین از برادرانی که موفق به مطالعه‌ی این کتاب می‌شوند، خواهشمند است مرا در دعاهایشان فراموش ننمایند.
ﭽ ﮧ ﮨ  ﮩ ﮪ   ﮫ ﮬ ﮭ ﮮ ﮯ ﮰ ﮱ ﯓ ﯔ  ﯕ ﯖ ﯗ ﯘ ﯙ ﯚ ﯛ  ﭼ النمل: ١٩ 
«سلیمان از سخن آن مورچه خندید و گفت: پروردگارا ! چنان کن که پیوسته سپاسگذار نعمتهایی باشم که به من و پدر و مادرم ارزانی داشته ای. و کارهای نیکی را انجام دهم که تو از آن‌ها راضی باشی و مرا در پرتو مرحمت خود از زمره ی بندگان شایسته ات گردان».
سبحانك اللهم وبحمدك، أشهد أن لا إله إلا أنت أستغفرك وأتوب إليك وآخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين.

الفقير إلى عفو ربه ومغفرته ورحمته ورضوانه
علي محمد محمد الصَّلاَّبي
---------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) المائة الأوائل ترجمة خالد عيسى وأحمد سبانو ص163 .
2) تاريخ الطبري (5/214)، الأيام الأخيرة في حياة الخلفاء د. إيلي منيف شهلة ص40 .
3) جولة في عصر الخلفاء الراشدين ص297 .<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:569.txt">صفحه اول</a><a class="text" href="w:text:570.txt">صفحه دوم</a></body></html>1.	أباطيل يجب أن تمحی من التاریخ، إبراهیم شعوط، ناشر: المکتب الإسلامی، چاپ ششم، 1408ه‍ ‍- 1988م. 
2.	الأبعاد السیاسیة لمفهوم الأمن فی الإسلام، مصطفی منجود، انتشارات: المعهد العالمی للفکر الإسلامی، 1417ه‍- 1996م. 
3.	أبو عبیدة عامر بن الجراح، محمد شراب، انتشارات: دارالقلم، چاپ نخست، 1418ه‍- 1997م. 
4.	ابوبکر رجل الدولة، مجدی حمدی، انتشارات: دار طیبة، ریاض، چاپ نخست، 1415 ه‍0
5.	أبوموسی الاشعری الصحابی العالم المجاهد، عبد الحمید محمود طهمار، انتشارات: دارالقلم، دمشق، چاپ نخست: 1411ه‍- 1991م.
6.	الإتفان فی علوم القرآن، جلال الدین عبدالرحمن سیوطی، انتشارات: دار ابن کثیر، دمشق، بیروت، چاپ نخست: 1407ه‍- 1987م. 
7.	إتمام الوفاء فی سیرة الخلفاء، محمد خضری بگ، انتشارات: دار المعرفة، بیروت، چاپ نخست: 1417ه‍- 1996م. 
8.	الاجتهاد فی الفقه الإسلامی ضوابطه و مستقبله، عبدالسلام سلیمانی، ناشر: وزارت اوقاف کشور مغرب، 1417ه‍- 1996م.
9.	الإحسان فی تقریب صحیح ابن حیان، علاء الدین علی بن بلبان فارسی، انتشارات: موسسه الرساله، بیروت، چاپ نخست: 1412ه‍- 1991م. 
10.	الأحوال الشخصیة، أبو زهره. 
11.	أخبار القضاة لوکیع، وکیع محمد بن خلف بن حیان، چاپ اول، چاپخانه: مطبعة الاستقامة، قاهره: 1366ه‍- 1947م. 
12.	أخبار عمر و أخبار عبدالله بن عمر، علی‎طنطاوی و ناجی طنطاوی، انتشارات: المکتب الإسلامی، ‌چاپ هشتم: 1403ه‍- 1983م. 
13.	الإدارة العسکریة فی الدولة الإسلامیة نشأتها و تطورها حتی منتصف القرن الثالث الهجری، د. سلیمان بن صالح بن سلیمان آل کمال، انتشارات: جامعة أم القری. 
14.	الإدارة العسکریة فی عهد عمربن الخطاب، د. فاروق مجدلاوی و روائع مجدلاوی، اردن، لبنان، قطر، چاپ دوم: 1418ه‍- 1998م. 
15.	أدب الإملاء والاستملاء، أبوسعید عبدالکریم بن محمد سمعانی، انتشارات: دار الکتب العلمية، بيروت، 1410ه‍/1983م.
16.	أدب صدر الإسلام د. واضح العمد. 
17.	الأدب فی الإسلام فی عهد النبوة و خلافة الراشدین، د. نایف معروف، انتشارات: دار النفائس، چاپ نخست: 1410ه‍- 1990م. 
18.	استخلاف أبی بکر الصدیق، جمال عبدالهادی و دکتر وفاء محمد رفعت جمعة، انتشارات: دارالوفاء، منصورة،  چاپ نخست: 1406ه‍- 1986م.
19.	الاستیعاب فی معرفة الأصحاب، أبو عمربن عبدالبر، انتشارات: دار الکتب العربی، بیروت.
20.	الإسراییلیات فی التفسیر و الحدیث، محمد حسین ذهبی، انتشارات: دار الإیمان دمشق، چاپ دوم: 1404ه‍- 1985م. 
21.	الإسلام و الحضارة، اثر: کنفرانس جهانی جوانان، ، مباحث مطرح شده در چهارمین گردهمایی کنفرانس جهانی جوانان در  27 ربیع الثانی 1399ه‍ در ریاض، انتشارات: دار العلم للطباعة، عربستان سعودی، چاپ دوم.
22.	الإسلام و حرکة التاریخ، أنور جندی، انتشارات: دار الکتاب المصری، چاپ نخست: 1980م. 
23.	أشهر مشاهیر الإسلام فی الحرب و السیاسة، رفیق عظم، انتشارات: دار الرائد العربی، بیروت، لبنان، چاپ ششم: 1403ه‍- 1983م. 
24.	الإصابة فی تمییز الصحابة، أحمد بن علی بن حجر، انتشارات: دار الکتب العلمیة، بیروت،  چاپ نخست: 1415ه‍- 1995م. 
25.	أصحاب رسول الله(ص)، محمود مصری، انتشارات: مکتبة أبی حذیفة السلفی، چاپ نخست: 1420ه‍-1999م.
26.	أصول التربیة، نحلاوی. 
27.	الاعتقاد علی مذهب السلف أهل السنة و الجماعة، أبو بکر أحمد بن حسین بیهقی، ناشر: نشاط آباد، فیصل آباد: پاکستان.
28.	إعلام الموقعین عن رب العالمین، شمس الدین أبو عبدالله محمد بن أبی بکر ابن القیم، تحقیق: محمد محی الدین عبدالحمید، انتشارات: المکتبة العصریة، صیدا- بیروت، چاپ: 1407 ه‍.
29.	الأعلام، زرکلی، انتشارات: دار العلم للملایین، بیروت، لبنان، چاپ ششم: 1984م ( تراجم- حدیث).
30.	ا