ت می‌شود. و در کل رعایت این حقوق باعث دلگرمی والی و تشویق او در جهت قیام به وظایفش می‌گردد. که مهم ترین آن‌ها عبارت‌اند از:بر رعیت واجب است که از والیان و مسئولین خود حرف شنوی داشته باشند. چنان که قرآن می‌فرماید: 
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ أَطِيعُواْ اللّهَ وَأَطِيعُواْ الرَّسُولَ وَأُوْلِي الأَمْرِ مِنکُمْ فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِي شَيْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ إِن کُنتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ذَلِکَ خَيْرٌ وَأَحْسَنُ تَأْوِيلاً) النساء: ٥٩ 
«اي كساني كه ايمان آورده‌ايد ! از خدا (با پيروي از قرآن) و از پيغمبر (خدا محمّد مصطفي با تمسّك به سنّت او) اطاعت كنيد، و از كارداران و فرماندهان مسلمان خود فرمانبرداري نمائيد (مادام كه دادگر و حقّگرا بوده و مجري احكام شريعت اسلام باشند) و اگر در چيزي اختلاف داشتيد (و در امري از امور كشمكش پيدا كرديد) آن‌را به خدا (با عرضه به قرآن) و پيغمبر او (با رجوع به سنّت نبوي) برگردانيد (تا در پرتو قرآن و سنّت، حكم آن‌را بدانيد. چرا كه خدا قرآن را نازل، و پيغمبر آن‌را بيان و روشن داشته است. بايد چنين عمل كنيد) اگر به خدا و روز رستاخيز ايمان داريد. اين كار (يعني رجوع به قرآن و سنّت) براي شما بهتر و خوش فرجام‌تر است».
این آیه به صراحت دال بر وجوب پیروی از ولی امر و والیانی است که اجرا کننده‌ی دستورات خداوند هستند. به شرط این‌که آن‌ها کسی را به نافرمانی خدا وادار نسازند.(1) 
----------------------------------------------------------------------------------
1) الولایه علی البلدان (3/56)مردی نزد عمربن خطاب آمد و گفت: ای امیرالمؤمنین! کدام بهتر است: در راستای انجام امر الهی، از سرزنش کسی پروا نداشته باشم یا این که به خود بپردازم؟ امیرالمؤمنین گفت: کسانی که عهده‌دار امور مسلمین هستند نباید پروای سرزنش کسی را داشته باشند اما دیگران باید به خود بپردازند و خیرخواه والیان خود باشند.(1) 
----------------------------------------------------------------------------------------
1) الخراج لأبي يوسف ص15، الولاية على البلدان (2/ 57).بر رعیت واجب است که اخبار درست و واقعی را در اسرع وقت به گوش مسئولین ذی ربط و والیان امر برسانند به ویژه ‌اخبار مربوط به مسايل امنیتی و خیانتهای کارمندان دولتی را.(1)
------------------------------------------------------------------------------------
1) الولاية على البلدان (2/ 57).روزی رسول خدا(ص) نوجوانی از انصار را دنبال عمر(رض) فرستاد. عمر(رض) هنگام ظهر در خانه‌ایش بود و استراحت می‌کرد و بخشی از بدنش، برهنه شده بود و ناگهان پسر بچه‌ای وارد خانه شد و عمر(رض) را صدا زد و عمر(رض) گفت: بار الها! وارد شدن افراد به خانه‌هایمان را هنگام استراحت، حرام قرار بده. در روایتی آمده است که به رسول خدا(ص) گفت: ای رسول خدا! چقدر دوست دارم که خداوند احکامی در مورد اجازه خواستن نازل نماید.(1)  آن‌گاه خداوند، این آیه را نازل فرمود: 
(يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنکُمُ الَّذِينَ مَلَکَتْ أَيْمَانُکُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنکُمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ مِن قَبْلِ صَلَاةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَکُم مِّنَ الظَّهِيرَةِ وَمِن بَعْدِ صَلَاةِ الْعِشَاءِ ثَلَاثُ عَوْرَاتٍ لَّکُمْ لَيْسَ عَلَيْکُمْ وَلَا عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْکُم بَعْضُکُمْ عَلَى بَعْضٍ کَذَلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآيَاتِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَکِيمٌ) النور: ٥٨ 
«ای کسانی که ایمان آورده اید! باید بردگان شما و همچنین کودکانتان که به حد بلوغ نرسیده اند (ولی مسایل جنسی و عورت و غیر آن‌را تشخیص می‌دهند، هنگام ورود به اتاقهای مردمان) در سه وقت اجازه بگیرند: پیش از نماز صبح و در نیمرو هنگامی که لباسهای خود را در می‌آورید و پس از نماز عشاء. (این اوقات)، سه وقت (ویژه خلوت و آشکار شدن) عورت شما است. بعد از این سه وقت، بر شما و آنان گناهی نیست بدون اجازه وارد شوند. (آنان خدمتکاران و کوچکان شما هستند و مشکل است که هر بار در سایر اوقات اجازه بگیرند). ایشان پیرامون شما در رفت و آمد هستند و شما نیز در اطراف ایشان در رفت و آمد هستید. این گونه خداوند، آیه ها را برای شما توضیح و تبیین می‌کند (تا خویشتن را به اخلاق اسلامی‌آراسته سازید) و خداوند، بس دانای با حکمت است».(2) 
-----------------------------------------------------------------------------------------------------
1) الریاض النضره با سند ضعیف. ص 332
2) الفتاوی (28/10)هنگامی که کارگزار دولت اسلامی دست به کاری می‌زند که در آن منافع عمومی مردم تأمین می‌شود، به ویژه ‌از طرف خلیفه، باید مورد حمایت قرار گیرد. بنابراین عمربن خطاب شدیداً مواظب بود که مردم احترام والیان خود را حفظ نمایند و اگر احساس می‌نمود که در شهر و یا منطقه‌ای به فرماندار و یا کارگزار دولت بی‌احترامی ‌شده است با متخلفان برخورد می‌کرد و از والی و فرماندار آن ناحیه اعاده‌ی حیثیت می‌نمود تا وقار و هیبتش همچنان در دل مردم بماند.(1) 
--------------------------------------------------------------------------------
1) نفس المصدر (1/ 152).یکی دیگر از حقوق والیان این است که پس از برکناری از کار همچنان مورد احترام واقع شوند. چنان که هنگامی که عمربن خطاب شرحبیل بن حسنه را از ولایت شهر اردن برکنار کرد، علت برکناری وی را برای مردم توضیح داد و در جواب شرحبیل که از ایشان پرسید آیا از من ناراضی شده‌اید که مرا برکنار می‌کنید؟ گفت: خیر. من تو را بیش از دیگران دوست دارم، ولی می‌خواهم مرد قوی‌تری را انتخاب کنم.(1) 
همچنین وقتی عمر(رض) متوجه شد که عده‌ای از مردم کوفه به نماز خواندن سعد بن ابی وقاص ایراد می‌گیرند، او را از کار برکنار کرد. چون سعد را فراتر از این می‌دانست که عده‌ای افراد نادان به وی بی احترامی بکنند. گفتنی است که طرز نماز خواندن سعد شبیه نماز خواندن پیامبر خدا بود چرا که ایشان کاملاً روش نماز رسول الله را به خاطر داشت و اعتراض عده‌ای از ساکنان کوفه به نماز ایشان از روی نادانی بود.(2) 
--------------------------------------------------------------------------------------
1) تاریخ طبری (5/39)
2) الولایه علی البلدان (2/59)در اموری که شریعت به صراحت در مورد آن‌ها حکمی صادر نکرده است دروازه‌ی اجتهاد برای حاکم دانشمند باز است. چنان که وقتی یکی از فرمانداران زمان عمربن خطاب در اثر اجتهاد خویش اموال غنیمت را میان رزمندگان پیاده و سوارکار بر حسب درجاتشان تقسیم نمود، عمر(رض) اجتهاد وی را پذیرفت. همچنین ابن مسعود (رض) که یکی از کارگـزاران دولـت عمربن خـطاب بود در بیش از یک‌صد مسأله اجتهادی با عمربن خطاب مخالف بود.(1)
-------------------------------------------------------------------------------------
1) اعلام الموقعین (2/218)کارگزاران و مسئولین دولت از نظر مادی نیز حقوق و مزایایی داشتند که مهم‌ترین آن حقوق ماهانه‌شان بود. واصحاب پیامبر به ویژه خلفای راشدین، اهمیت مخارج و نفقه‌ی کارگزاران دولت را احساس می‌نمودند و می‌د