ل مسکونی بی شماری برای مسلمانان ساخته شد. همان طور که در شهرهای فتح شده مانند حمص، دمشق، اسکندریه و... نیز امرا و کارگزاران دولت خانه‌های مسـکونی را در میـــان مسلــمانان تقسیم نمودند.(7) 
--------------------------------------------------------------------------------------------------
1) سنن البيهقي (6/357) موسوعة فقه عمرص135 .
2) موسوعة فقه عمرص137 .
3) الولایه علی البلدان (2/77)
4) واحد پیمانه ای است.
5) فتوح الشام للأزدي ص257، الولاية على البلدان (2/78).
6) تاریخ المدینه (2/749)
7) فتوح البلدان بلاذری.از آن‌جا که والی تعیین شده از جانب خلیفه یک نفر بیش نیست و منطقه و شهر سپرده شده به وی گسترده است طبیعی است که نیاز به مدیران و کارگزاران و مشاورینی جهت کنترل و نظم و ضبط امور خواهد داشت. بنابراین آن‌ها ناچار افرادی را برای مدیریت بخشهایی از مسئولیتها همچون جمع آوری خراج، آمارگیری و فرماندهی لشکر انتخاب می‌کردند که گاهی این کار با هماهنگی خلیفه و گاهی بدون هماهنگی وی صورت می‌گرفت.(1)
--------------------------------------------------------------------------------
1) الولایه علی البلدان (2/79)یکی از وظايف والی و فرماندار، رعایت حال اهل ذمه و احترام آنان و پیگیری احوال و وظایف آن‌ها در قبال مسلمانان و رسیدگی به حقوق‌شان بود. چرا که خلفاء با ذمیان و کسانی که تحت حمایت حکومت اسلامی می‌زیستند، قرارداد امضاء می‌کردند و شرايطی به میان می‌گذاشتند و طرفین متعهد می‌شدند که آن‌ها را رعایت کنند.(1) 
----------------------------------------------------------------------------------------
1) الولایه علی البلدان (2/80).عمربن خطاب (رض)، والیان و کارگزاران دولت خود را موظف می‌ساخت تا در امورات مختلف شهرها از رأی و نظرات صاحب نظران، استفاده کنند.(1)  والیان حسب دستور جلساتی تشکیل می‌دادند و از رأی و نظر مردم استفاده می‌کردند. همچنین عمر(رض) به کارگزاران دولت خود توصیه می‌کرد تا رعایت حال ریش سفیدان و معتمدین را کرده، به هر کس جایگاه خودش را بدهند. چنان که به ابوموسی اشعری چنین نوشت: به من خبر رسیده که در مجلس تو همگان به صورت یکسان شرکت می‌کنند. از این پس چنین مکن، بلکه معتمدین و اهل قرآن و متدینین و پرهیزگاران را نزدیک خود بنشان و بعد از آن‌ها عموم مردم را قرار بده. همچنین در نامه‌ای به او نوشت: همیشه در میان مردم چهره‌های سرشناسی وجود دارد که نیازهای مردم را بازگو می‌کنند. بنابراین به چهره‌های سرشناس ارج بنهید. و در حق یک مسلمان مستضعف کافی است که شما در قضاوت و تقسیم مال با او منصفانه برخورد کنید.(2) 
-----------------------------------------------------------------------------------
1) الولایه علی البلدان (2/80).
2) نصيحة الملوك للماوردي ص207، موسوعة فقه عمرص134 .سعد بن ابی وقاص در منطقه‌ی تحت فرمان خود بنابر درخواست بعضی از سران قوم به منظور رسیدگی به امور کشاورزان نهری حفر نمود.(1)  همچنین عمربن خطاب (رض) طی نامه‌ای، ابوموسی اشعری را موظف به حفر کانالی جهت آب‌رسانی به ساکنان بصره نمود و او نیز برای این منظور کانالی به طول چهار فرسخ حفر کرد و آب را به زمینهای بصره هدایت نمود.(2) 
و نیز کارگزاران دولت عمر(رض) هنگام تأسیس شهرهای کوفه و بصره و فسطاط از روی نقشه به ساخت و ساز شهر پرداختند. خیابان‌ها و کوچه‌های شهر را مشخص کرده، زمینهای مسکونی را در میان مردم تقسیم نمودند و مسجد ساختند و طرح آبیاری اجرا کردند و کارهای رفاهی و اجتماعی قابل توجهی انجام دادند.
همچنین با واگذار کردن زمینهای کشاورزی به مردم وایجاد امکانات رفاهی، در مناطق غیرمرغوب که به خاطر نزدیکی با دشمن، مردم حاضر به سکونت در آن مناطق نبودند، زمینه‌ی آبادانی آن‌ها را فراهم ساختند. چنان که عمر و عثمان(رض) در مورد انطاکیه و برخی از مناطق شبه جزیره چنین عمل کردند.
-------------------------------------------------------------------------------------------------
1) فتوح البلدان للبلاذري ص273، الولاية على البلدان (872).
2) فتوح البلدان للبلاذري ص351، 352 .هرگاه گروهی از ساکنان یک منطقه نزد عمر(رض) می‌آمدند، ایشان در مورد امیر و والی آن منطقه از آن‌ها می‌پرسید. می‌گفت: آیا به عیادت بیماران شما می‌آید؟ آیا احوال بردگان و مستضعفان را جویا می‌شود؟ و اگر مردم در مورد والی خود می‌گفتند که به عیادت بیماران نمی‌رود و جویای حال مستضعفان نمی‌شود، عمر(رض) والی مورد نظر را از کار برکنار می‌کرد.(1) 
همچنین عمربن خطاب کارگزاران دولت خود را توصیه می‌کرد تا قیافه‌ی ظاهری و نوع پوشش و مرکب آنان با قیافه، پوشش و مرکب عموم مردم متمایز نباشد و آنان را از استخدام دربان منع می‌کرد.(2)
-------------------------------------------------------------------------------------------
1) الولایه علی البلدان (2/82)
2) همان (2/82).بر والیان و کارگزاران دولت لازم است که در برخورد با مردم، رنگ و نژاد را ملاک قرار ندهند و با همه به صورت یکسان برخورد نمایند. چنان که باری در زمان عمربن خطاب یکی از فرمانداران در توزیع مالی، عربها را بر دیگران ترجیح داد. وقتی این خبر به گوش عمر(رض) رسید، نامه‌ای به او نوشت و گفت: برای بد بودن فرد کافی است که برادر مسلمان خود را با دید حقارت بنگرد و افزود که چرا همه‌ی آن‌ها را یکسان نگاه نمی‌کنی؟(1) 
علاوه بر آن، والی باید به امور اخلاقی دیگری همچون، وفا به عهد، اخلاص، خیرخواهی، ناظر دانستن خداوند و همکاری و تعاون در امور خیر متصف باشد. تا جامعه اصلاح گردد.(2)  البته این در صورتی است که والی پس از متصف شدن به این صفات، برای نشر و تبلیغ آن توسط عملکرد، سخنرانی و نامه‌هایش قدم بردارد. چنان که والیان و کارگزاران زمان خلفای راشدین ـ در کل ـ در رعایت این شرايط و دارا بودن صفات فوق، الگو و نمونه بودند.(3) 
------------------------------------------------------------------------------------
1) الوثائق السياسية للعهد النبوي والخلافة الراشدة ص523.
2) النظريات السياسية الإسلامية محمد ضياء الريس ص307، 308.
3) الولایه علی البلدان (2/85)<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:308.txt">1ـ کار ترجمه</a><a class="text" href="w:text:309.txt">2ـ اوقات کاری کارگزاران دولت</a></body></html>در زمان خلفای راشدین یکی از نیازهای جامعه و طبعاً جزو وظايف والیان بود. چنان که عمر(رض) از والیان خود در ناحیه عراق می‌خواست که جمعی از دهقانان فارسی زبان را نزد او به مدینه بفرستند تا با آن‌ها پیرامون قضایای خراج قرارداد امضا کند. آن‌ها جمعی از دهقانان را با مترجمی نزد خلیفه فرستادند.(1)  
و در مورد مغیره بن شعبه آمده است که زبان فارسی را به راحتی سخن می‌گفت تا جایی که سخنان امیرالمؤمنین را برای هرمزان و بالعکس ترجمه می‌کرد.(2) 
بنابراین فراگرفتن فن ترجمه در زمان خلفای راشدین و در کل برای حکومت اسلامی بسیار حايز اهمیت بود. وقتی ما بدانیم که دیوان خراج به لغتی غیر از عربی نوشته شده بود، به میزان نیاز جامعه اسلامی ‌آن روز به فن ترجمه پی خواهیم برد. و از طرفی پیشرفت سریع فــتوحات به داخــل مناطق غیر عربی و روی آوردن آنان به اسلام به میزان این نیاز می‌افزود.(3) 
------------------