اشتند هم‌پيمان شدند، يا با آنان پيمان عدم تعرّض بستند، همچنين، در اثناي لشکرکشي‌هايشان پيمانهاي ديگر بستند، که گزارش آنها خواهد آمد.

دوّم، يکي پس از ديگري هيأت‌هاي اعزامي خودشان را به مناطق مختلف اين جادّه گسيل داشتند.

 ------------------------------------------------------------------------------
[1]- سوره حج، آيه 39.
[2]- سوره حج، آيه 41.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:166.txt">نخستين سرايا و غَزوات</a><a class="text" href="w:text:167.txt">1. سَرية سيف‌البحر 2.سَرية رابِغ 3. سرية خَرّار</a><a class="text" href="w:text:168.txt">غَزوات</a><a class="text" href="w:text:169.txt">سرية نَخله</a></body></html>نخستين سرايا و غَزوات[1]
در اجراي اين دو طرح سازنده، به دنبال نازل شدن اذن قتال، پيامبراکرم -صلى الله عليه وسلم- عملاً تحرکات رزمي را آغاز کردند که بيشتر شبيه به اعزام گروه‌هاي اکتشافي بود، و چنانکه اشاره کرديم، اهداف ذيل از آنها مدّنظر بود:

- عمليات اکتشافي، و کسب اطلاع دربارة راههاي منتهي به مدينه، و جاده‌هايي که از مدينه به مکه مي‌رفت.

- پيمان بستن با قبايلي که در راستاي اين جادّه سکونت داشتند.

- خاطر نشان کردن به مشرکان و يهوديان مدينه و اعراب باديه‌نشين اطراف مدينه که مسلمانان نيرومند شده‌اند، و از آن ناتواني پيشين رهايي يافته‌اند.

- هشدار دادن به قريشيان از بابت فرجام تندخويي‌ها و بي‌رحمي‌هايشان، تا از اين بيراهه روي که در سراشيبي آن قرار گرفته‌اند و به سوي پرتگاههاي آن در حرکت‌اند بازگردند، و شايد سنگيني خطري را که اقتصاد و معيشت آنان را تهديد مي‌کند، دريابند، و به صلح و سازش تن دردهند، و از تصميم نبرد با مسلمانان در اندرون خانه و کاشانة آنان دست بردارند، و از سدّ راه خدا کردن دست بکشند، و از شکنجه دادن مسلمانان مستضعف در مکّه خودداري کنند؛ و درنتيجه مسلمانان بتوانند در سراسر عربستان در نهايت آزادي و آسودگي رسالت الهي را تبليغ کنند.

از اينجا به بعد، گزارش اين نخستين سرايا را با رعايت ايجاز، مي‌آوريم:
 --------------------------------------------------------------------------------
[1]- مورّخان جنگ‌هايي را که شخص نبي‌اکرم -صلى الله عليه وسلم- در آنها حضور داشته‌اند، چه جنگيده باشند و چه نجنگيده باشند، «غزوه» (جمع: غزوات)؛ و جنگ‌هايي را که آنحضرت يکي از فرماندهان سپاهشان را اعزام کرده‌اند، «سرية» (جمع: سرايا) ناميده‌اند.1. سَرية سيف‌البحر
در ماه رمضان سال يکم هجرت، مطابق با مارس 623 ميلادي، رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- حمزه‌بن عبدالمطلب را به فرماندهي اين سريه گماشتند، و او را با سي تن از مهاجرين اعزام کردند تا سر راه را بر يک کاروان تجارتي قريش که از شام بازمي‌گشت، و ابوجهل بن‌هشام به اتفاق سيصد مرد جنگي همراه آن کاروان بود، بگيرند. رفتند، تا به سيف‌البحر از ناحية عيص[1] رسيدند. روياروي شدند و صف آراستند تا با هم بجنگند. مَجدي بن عمرو جُهني- که هم‌پيمان هر دو طرف بود- ميانجيگري کرد، و مانع جنگيدن آنان شد، و درنتيجه کارزاري صورت نگرفت.

لواي حمزه، نخستين لوايي بود که رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- بستند. رنگ آن سفيد بود، و علمدار وي ابومَرثَد کَنّاز بن حصين غَنَوي بود.

2. سَرية رابِغ:
در ماه شوال سال يکم هجرت، مطابق با آوريل 623 ميلادي، رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- عبيده‌بن حارث‌بن عبدالمطلب را به اتفاق شصت تن از مهاجرين به اين سريه اعزام فرمودند. با ابوسفيان- که دويست مرد جنگي بهمراه داشت- در بَطن رابغ روياروي شدند. طرفين به يکديگر تيراندازي کردند؛ امّا، عملاً کارزاري درنگرفت.

در اثناي اين سريه دو تن از جنگجويان مکه به مسلمانان پيوستند. اين دو تن مقداد بن عمرو بهراني، و عتبه‌بن غزوان مازَني بودند که مسلمان بودند، وبا کفّار عزيمت کرده بودند تا از اين طريق به مسلمانان برسند. لواي عبيده نيز سفيد رنگ بود، و علمدار وي مِسطح‌بن اثاثه‌بن مطلّب‌بن عبدمناف بود.

3. سرية خَرّار :
در ماه ذيقعدة سال يکم هجرت، مطابق با ماه مِه 623 ميلادي، رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- سعدبن ابي‌وقّاص را به فرماندهي بيست تن از مسلمانان بر اين سريه گماشتند تا سر راه را بر يکي از کاروانهاي قريش بگيرند، و به او فرمان دادند که از محلّ خَرّار[2] فراتر نروند. اين گروه پياده عزيمت کردند؛ روزها پنهان مي‌شدند، و شبها حرکت مي‌کردند؛ بامداد روز پنجم به محلّ خَرّار رسيدند، و ديدند که کاروان ديروز از آنجا گذشته است.

لواي سعد -رضي الله عنه- سفيد رنگ، و علمدار وي مقدادبن عمرو بود.
--------------------------------------------------------------------------------
[1]- عيص: مکاني در فاصله ينبع و مروة، در ساحل بحر احمر.
[2]- خَرّار: موضعي در نزديکي حُحفة.4. غزوة اَبواء (يا: وَدان)
در ماه صفر سال دوم هجرت، مطابق با اوگوست 623 ميلادي، رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- شخصاً به اتفاق هفتاد تن که همه از مهاجرين بودند، به قصد اين غزوه براي بستن راه يکي از کاروانهاي قريش عزيمت فرمودند، تا به ودّان[1] رسيدند، و آثار توطئه و نيرنگي مشاهده نکردند. آنحضرت پيش از عزيمت به اين غزوه، سعدبن عباده -رضي الله عنه- را در مدينه جانشين خود قرار دادند.

در اثناي اين غزوه، پيامبراکرم -صلى الله عليه وسلم- پيماني با عمروبن مخشي ضَمْري- که رئيس بني‌ضمره در زمان خويش بود- بستند که متن آن چنين است:

«اين نوشته‌اي است از محمد رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- براي بني‌ضمره، مبني بر اينکه ايشان مال و جانشان در امان است، و بر عليه هر کس که قصد ستيز با ايشان را داشته باشد ياري خواهند شد، مگر آنکه با دين خدا از سر جنگ درآيند، تا زماني که دريا به اندازه‌اي آب داشته باشد که بتواند جامة پشميني را مرطوب گرداند! و پيامبر نيز هرگاه آنان را براي پشتيباني فراخواند، اجابت خواهند کرد»[2].

اين نخستين غزوه‌اي است که رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- شخصاً به قصد نبرد عزيمت کردند، و مدّت غيبت ايشان از مدينه پانزده شب بود. لواي ايشان نيز سفيد رنگ، و علمدارشان حمزه‌بن عبدالمطلب بود.

5.غزوة بُواط
در ماه ربيع‌الاوّل سال دوّم هجرت، مطابق با سپتامبر 623 ميلادي، رسول‌خدا -صلى الله عليه وسلم- به اتفاق دويست تن از يارانشان عزيمت کردند تا سر راه را بر يکي از کاروان‌هاي قريش که اُميه‌بن خلف جُمَحي به اتفاق يکصد مرد جنگي از قريش و يکهزار و پانصد شتر همراه آن کاروان بود، بگيرند. رفتند تا به بواط از ناحية رضوي رسيدند، و عملا درگير نشدند.

در اين غزوه، پيغمبراکرم -صلى الله عليه وسلم- سعد بن معاذ را در مدينه جانشين خود گردانيده بودند. لواي ايشان سفيدرنگ، وعملدارشان سعدبن ابي‌وقّاص -رضي الله عنه- بود.

6. غزوة سَفَوان
در ماه ربيع‌الاول سال دوم هجرت، مطابق با سپتامبر 623 ميلادي، کُرزبن جابر فهري با ساز و برگ سبک و گروه اندکي از مشرکان چراگاههاي مدينه را غارت کردند، و بعضي از چارپايان را به غارت بردند. رسول خدا -صلى الله عليه وسلم- به اتفاق هفتاد تن از يارانشان به قصد تعقيب و متواري ک