 دیگر حضّار مجلس، با وقار و متانت، نزد من بیا، طلما که این رفتار محبت‌آمیز با اسیری چون او را دید، پرداختِ جزیه را پذیرفت و با مسلمانان عهدنامه صلح بست، چون از او پرسیدند: اگر اسیر امپراتور روم می‌شدی چه بر سرت می‌آمد؟ او جواب داد در آن صورت او حتماً مرا به قتل می‌رساند.(1) 
با دقت در سخنان عمرو بن عاص به طلما بیاندیش که در مورد اهل ذمّه و جزیه چنین گفت: «شما مانند خزانه ما هستید، هرچه مشکلات بر ما شدت گیرند پول بیشتری را از این خزانه برمی‌داریم، و هرچه مشکلات کاهش یابند ما نیز پول کمتری را از این خزانه برمی‌داریم.» می‌توانیم اصولی و مبادی سیاستهای مالی عهد عمان را در موارد زیر خلاصه نمود: 
الف: اهل ذمه با پرداخت جزیه، در میزان ذخایر بیت‌المال مشارکت می‌کنند؛ آنان بمانند خزانه‌ایی هستند که بیت‌المال تحت عنوان جزیه، سهم خود را از اموال آنان می‌گیرد. 
ب: این سهم اهل ذمه در بیت‌المال، تحت شرایط مختلف، تغییر می‌کند، به این معنا که هر وقت مشکلات و مسايل دولت شدت یابند، میزان جزیه نیز افزایش می‌یابد و اگر شدت این مشکلات فروکش کنند، میزان جزیه نیز کاهش می‌یابد. 
ج: این نوسانات در میان جزیه از اصل مشارکت مردم در مشکلات دولت خویش، سرچشمه می‌گیرد، آنان به میزان توان و استطاعت خود، در تحمّل بار سنگین این مشکلات سهیم می‌شوند که این خود، از مصادیق اجرای عدالت در جامعه است، باید دانست این اصول و مبادی می‌بایست با رعایت تمام وصایای رسول خدا(ص) مبنی بر داشتن برخورد و رفتار نیک با اهل ذمه به اجرا درآیند.(2) 
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) فتوح مصر و أخبارها، 102. 
2) السیاسة المالیة لعثمان، 107. <?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:188.txt">1- خراج یا جزیه</a><a class="text" href="w:text:189.txt">2- یک دهم مال التجاره</a></body></html>با گسترش فتوحات در دوران خلافت عمر و عثمان، زمین‌های قابل کشت بسیاری تحت تصرف حکومت درآمدند؛ عمر اعلام نمود که این زمین‌ها «فیء» مسلمانان هستند و اگر ساکنانِ غیرمسلمان آن‌ها که اسلام نمی‌آورند، بخواهند بر آن‌ها بمانند و به کشت و زرع ادامه دهند، باید خراج آن زمین‌ها را به بیت‌المال بپردازند، به دلیل گسترش روزافزون این فتوحات در عهد عثمان، درآمدهای سرشاری از محل خراج عاید بیت‌المال مسلمانان شد.(1)
-----------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیة لعثمان، 113. نظام پرداخت عشریّه (یک دهم) مال التجاره در عهد فاروق تأسیس شد و در عهد عثمان، به خاطر گسترش فتوحات و توسعه سرزمین‌های تحت سلطه خلافت، افزایش چشم‌گیری یافت. از مهمترین عوامل افزایش عشریّه، توزیع ثروت در میان اکثریت مردم و افزایش قدرت خرید آنان بود که خود سبب افزایش تقاضای کالا و به دنبال آن، رشد تجارت و واردات گردید؛ این امر، خود باعث افزایش قیمت اجناس و افزایش قیمت‌ها نیز، به نوبة خود، سبب افزایش مجموع عشریه مال التجاره شد، زیرا عشریه، مالیاتی است که براساس قیمت کالا تعیین می‌شود و نه براساس نوع آن.(1)
-------------------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیاسة المالیة لعثمان، 123. هنگامی که مسلمانان عازم غزوه‌ي بدر شدند، بانو رقیه، دخت گرامی پیامبر اکرم(ص) و همسر با وفای حضرت عثمان، به حصبه مبتلا شده و به این بیماری گرفتار آمده و به همین خاطر بستری بود، لذا پیامبر اکرم(ص) به عثمان امر فرمود که در کنار رقیه بماند و از او مراقبت نماید و عثمان نیز با رضایت کامل، امتثال امر رسول خدا(ص) نمود و نزد همسر بیمار خویش ماند که هر روز وضعیتش وخیم‌تر می‌شد. بانو رقیه در آن لحظات سخت تنها آرزویش این بود که قبل از ترک این دنیا چشمش به نور جمال پدر بزرگوارش حضرت رسول اکرم(ص)، روشن شود و برای آخرین بار خواهر محبوبش زینب کبری(ص) را که در مکه و میان کفار بود ببیند و عثمان این لحظات پر از حزن و اندوه را از ورای اشک‌های ریزان خویش نظاره می‌نمود(1) . رقیه، فوت کرد بدون آن‌که به دیدار رسول اکرم(ص) نائل آید، او را بدون حضور رسول خدا(ص) که هنوز در بدر و مشغول نبرد با کفار بود، در بقیع دفن کردند و چون بازگشتند زید بن حارثه، سوار بر ناقه رسول خدا(ص)، مژده نصرت و پیروزی مسلمانان و سلامت رسول الله(ص) را برای اهل مدینه آورد، و این خبری بود شادی‌آور و مسرّت‌بخش که سرتاسر مدینه را فراگرفت. عثمان نیز از این فتح و پیروزی عظیم خشنود بود، اما آیا می‌توانست حزن و اندوه فراق از همسر با وفایش را بدان سرعت از یاد برد؟
رسول خدا(ص) چون بازگشت و از فوت دخترشان آگاه شدند، با غم و اندوه بر سر مزار ایشان رفتند و از خداوند متعال برایشان طلب مغفرت نمود.(2) 
برخلاف ادعای دروغین هوس‌پرستان، حضرت عثمان(رض) از حضور در میان سپاهیان بدر فرار نکرد و با دستور رسول اکرم(ص) مخالفت نورزید، بلکه به خاطر اطاعت امر خدا و رسولش به همان فضل و پاداشی که اهل بدر بدان دست یافته بودند نائل آمد. زیرا ایشان همانند ساير مسلمانان مهیای عزیمت به سوی بدر شد اما به فرمان رسول خدا(ص) مؤظّف به مراقبت از دختر بیمار آن حضرت و همسر خویش شدند و رسول خدا(ص) از اردوگاه بدر به مدینه بازگشتند، حضرت عثمان را در غنایم سپاه اسلام و پاداش آنان سهیم نمودند(3) .
عثمان بن عبدالله بن وهب روایت می‌کند: مردی مصری در ایام حج نزد ابن عمر آمد و از او سؤال کرد: تو را قسم می‌دهم به حرمت این بیت، بگو آیا عثمان در بدر حاضر نشد؟ ابن عمر در جواب او گفت: درست است که عثمان در بدر حاضر نبود اما باید دانست که در آن زمان چون رقیه، همسر عثمان و دختر پیامبر اسلام(ص) بیمار بودند، رسول اکرم(ص) ایشان را مأمور مراقبت از رقیه نمودند و به ایشان فرمودند: «که او در اجر و پاداش اهل بدر سهیم است»(4) .
از أبو وائل نقل است که حضرت(رض) فرمودند: من در روز بدر، به امر رسول الله(ص) نزد همسر بیمار خویش ماندم اما حضرت رسول(ص) مرا در غنایم آن سهیم نمود. نیز از زائده روایت است که هر کس او را در غنایم بدر سهیم نمود، بدر را درک کرده است(5) . به این ترتیب واضح است به باور تمام مورّخان و محدّثان حضرت عثمان جزو اهل بدر می‌باشد(6) .
------------------------------------------------------------------------------------------------
1) نساء أهل بیت، احمد خلیل جمعه، ص491 –504. 
2) دماء علی عمیص عثمان بن عفان، ص20. 
3) الإمامة و الرّد علی الرافضة، الإصبهانی، ص302. 
4) البخاری (3698). 
5) الإمامه و الودّ علی الداقصه، ص304. 
6) عثمان بن عفّان، صادق عرجون، ص47. ابوبکر(رض) چونان رسول خدا(ص)، زمین‌های بایر را به مردم واگذار می‌کرد تا آن زمین‌ها را آباد کنند، کما اين‌كه به زبیر بن عوّام، زمینی بایر، مابین منطقه «جرف» و منطقه «قناه»(1)  و به مجاعه بن مراره حنفی، روستایی واقع در یمامه، به نام «حضرمه»(2)  را واگذار کرد، هر چند در این میان، بنا به خواست و نظر عمر بن خطاب، از واگذاری این زمین‌های بایر به افرادی چون زبرقان بن بدر، عیین